Η πρώτη παγκοσμίως εξατομικευμένη γονιδιακή θεραπεία πραγματοποιήθηκε επιτυχώς σε ένα έξι μηνών βρέφος με σπάνια γενετική ανεπάρκεια του ενζύμου συνθετάσης καρβαμοϋλοφωσφορικού 1 (CPS1). Στην ανεπάρκεια αυτή, η αμμωνία, δεν διασπάται ούτε απομακρύνεται επαρκώς από τον οργανισμό, με αποτέλεσμα να συσσωρεύεται στο αίμα και να προκαλεί εγκεφαλικές βλάβες.
Ο KJ Muldoon με ανεπάρκεια συνθετάσης καρβαμοϋλοφωσφορικού 1 (CPS1), μετά την εξατομικευμένη γονιδιακή θεραπεία του. Children’s Hospital of Philadelphia, 2025.
Ανεπάρκεια συνθετάσης καρβαμοϋλοφωσφορικού 1 (CPS1)
Κατά την πρόσληψη τροφής, ο οργανισμός μεταβολίζει τις πρωτεΐνες, διαδικασία κατά την οποία παράγεται αμμωνία, μια ουσία ιδιαίτερα τοξική για τον οργανισμό. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η αμμωνία μετατρέπεται στο ήπαρ σε ουρία μέσω ειδικών ενζύμων και αποβάλλεται από το σώμα μέσω των ούρων.
Στην ανεπάρκεια της συνθετάσης καρβαμοϋλοφωσφορικού 1 (CPS1), ένα από τα βασικότερα ένζυμα που μετατρέπει την αμμωνία σε ουρία δεν λειτουργεί επαρκώς, με αποτέλεσμα η αμμωνία να μην απομακρύνεται αποτελεσματικά και να συσσωρεύεται στο αίμα. Η συσσώρευση αυτή προκαλεί σοβαρή υπεραμμωνιαιμία, η οποία οδηγεί σε νευρολογικές βλάβες και εγκεφαλική δυσλειτουργία. Ένας από τους κύριους λόγους ανεπάρκειας του ενζύμου CPS1 είναι διάφορες μεταλλάξεις στο γονίδιο που το εκφράζει.
Μέχρι σήμερα, η μόνη διαθέσιμη θεραπευτική επιλογή είναι η μεταμόσχευση ήπατος, η οποία είναι συνήθως εφικτή σε μεγαλύτερες ηλικίες. Περίπου το 50% των νεογνών με ανεπάρκεια CPS1 καταλήγουν σε πολύ πρώιμο στάδιο. Όσα επιβιώνουν απαιτούν δια βίου ιατρική παρακολούθηση και αυστηρά ελεγχόμενη δίαιτα με μειωμένη πρόσληψη πρωτεϊνών, ώστε να περιορίζεται η παραγωγή αμμωνίας και να προλαμβάνεται η τοξικότητά της.
Η πρώτη εξατομικευμένη γονιδιακή θεραπεία σε βρέφος με ανεπάρκεια CPS1
Ο KJ Muldoon γεννήθηκε με γενετική μετάλλαξη που οδηγεί σε ανεπάρκεια του ενζύμου συνθετάσης καρβαμοϋλοφωσφορικού 1 (CPS1). Στον πέμπτο μήνα της ζωής του, τοποθετήθηκε στη λίστα μεταμόσχευσης ήπατος. Ωστόσο, στον έκτο μήνα, τον Φεβρουάριο του 2025, του χορηγήθηκε η πρώτη δόση της εξατομικευμένης γονιδιακής θεραπείας του, η οποία σχεδιάστηκε αποκλειστικά με βάση το γενετικό του προφίλ για να διορθώσει τη συγκεκριμένη μετάλλαξη που φέρει στο γονίδιο CPS1 και προκαλεί την ανεπάρκεια του ενζύμου.
Οι πρώτες ενδείξεις δείχνουν ότι δεν υπήρξαν αρνητικές παρενέργειες, τα συμπτώματα βελτιώθηκαν, η ανεκτικότητά του σε τρόφιμα με πρωτεΐνες αυξήθηκε και η εξάρτησή του από τη φαρμακευτική αγωγή μειώθηκε. Μετά από 307 ημέρες νοσηλείας κατά το πρώτο έτος της ζωής του, ο KJ Muldoon επέστρεψε στο σπίτι.
Πόσο οικονομικά προσβάσιμες είναι οι εξατομικευμένες γονιδιακές θεραπείες;
Το συγκεκριμένο γεγονός αποτελεί ένα σημαντικό ορόσημο στην επιστήμη, ανοίγοντας τον δρόμο για στοχευμένη, εξατομικευμένη ιατρική στην αντιμετώπιση σπάνιων γενετικών νόσων. Ο KJ Muldoon περιλαμβάνεται στη λίστα με τα πρόσωπα που διαμόρφωσαν την επιστήμη το 2025. Το επόμενο ερώτημα είναι πώς θα εξασφαλιστεί ότι και άλλα παιδιά θα έχουν την ίδια ευκαιρία, καθώς η ατομικά σχεδιασμένη γονιδιακή θεραπεία κοστίζει εκατομμύρια δολάρια ανά ασθενή.
Πολλές φορές όλα εξαρτώνται από τα χρήματα. Όλοι βλέπουν τη δυνατότητα και σκέφτονται: Γιατί δεν είναι αυτό διαθέσιμο για το δικό μου παιδί;
Ωστόσο, δύο ερευνητικά προγράμματα υγείας στις ΗΠΑ στοχεύουν να κάνουν τις εξατομικευμένες γενετικές θεραπείες πιο προσιτές και διαθέσιμες σε περισσότερους ασθενείς με γενετικές νόσους, μειώνοντας το κόστος και ανοίγοντας τον δρόμο για ευρύτερη εφαρμογή.
Πηγές Άρθρου:
- Heidi Ledford (2025) The baby whose life was saved by the first personalized CRISPR therapy, Nature. Ανάκτηση από: https://www.nature.com/articles/d41586-025-03847-2
- Andy Murdoc (2025) First Patient Treated with Personalized CRISPR Therapy, Developed in Just Six Months, Innovative Genomics Institute. Ανάκτηση από: https://innovativegenomics.org/news/first-patient-treated-with-on-demand-crispr-therapy/
