Το οξειδωτικό στρες, παρά την ευρύτερα διαδεδομένη άποψη πως πρόκειται για ένα σημαντικό πρόβλημα του οργανισμού, αντ’ αυτού αποτελεί μία φυσιολογική διαδικασία που προκύπτει από τη συσσώρευση ελεύθερων ριζών. Οι τελευταίες εμφανίζονται ως άτομα ή μόρια που διαθέτουν ένα ή περισσότερα ελεύθερα (ασύζευκτα) ηλεκτρόνια στην εξωτερική τους στοιβάδα. Έχουν τη τάση να αποσπούν ηλεκτρόνια από γειτονικά μόρια, με σκοπό να δημιουργήσουν ένα ζεύγος ηλεκτρονίων στην εξωτερική τους στοιβάδα, δημιουργώντας παράλληλα και ένα αναγωγικό μόριο (αυτό από το οποίο αποσπάστηκε το ηλεκτρόνιο). Η παραπάνω διαδικασία καλείται οξείδωση. Οι ελεύθερες ρίζες διακρίνονται σε διάφορες κατηγορίες με κυριότερες τα αντιδραστικά είδη οξυγόνου (reactive oxygen species-ROS) αλλά υπάρχουν και άλλες όπως τα αντιδραστικά είδη νατρίου, θείου κ.α. Το οξειδωτικό στρες, λοιπόν, ταξινομείται σε δύο δύο κατηγορίες ανάλογα με την επίδρασή του στον οργανισμό ως εξής:
- Φυσιολογικό οξειδωτικό στρες (eustress), που ορίζεται ως το ήπιο ή παροδικό οξειδωτικό στρες με ευεργετική συνεισφορά στον οργανισμό. Έχει σημαντικό ρόλο στην οξειδοαναγωγική σηματοδότηση και στη κυτταρική προσαρμοστικότητα.
- Υπερβολικό και τοξικό στρες (distress), που ορίζεται ως το οξύ, χρόνιο ή επαναλαμβανόμενο οξειδωτικό στρες συσχετισμένο με βλάβες βιομορίων αλλά και ποικίλες ασθένειες όπως: αθηροσκλήρωση, σακχαρώδης διαβήτης, καρδιακή ανεπάρκεια, μορφές καρκίνου, χρόνια αναπνευστική πνευμονοπάθεια, αρτηριακή υπέρταση, νόσο Parkinson κ.α.
Η ισορροπία μεταξύ των ειδών οξειδωτικού στρες χαρακτηρίζεται ως οξειδοαναγωγική ισορροπία και έχει διατυπωθεί ως ο χρυσός κανόνας για την υγιεινή ζωή “The golden mean of healthy leaving”.
annurev-biochem-061516-045037.pdf
Από την άλλη όσων αφορά τη Μεσογειακή Διατροφή, πρόκειται για διατροφή πατέρας της οποίας υπήρξε ο Αμερικανός φυσιολόγος Άνσελ Κίς τη δεκαετία του 50 στη πασίγνωστη μελέτη των 7, όπου ανέδειξε την επίδραση της διατροφής ανδρών από διάφορες περιοχές μεσογειακών χωρών (μεταξύ των οποίων και της Κρήτης) σε σχέση με την εμφάνιση καρδιοπαθειών. Η Μεσογειακή Διατροφή είναι μία διεθνώς αναγνωρισμένη διατροφή, βασισμένη σε φυτικά τρόφιμα και η οποία χαρακτηρίζεται από πλούσια κατανάλωση φρούτων, λαχανικών, οσπρίων και ξηρών καρπών. Ακολουθούν η μέτρια κατανάλωση γαλακτοκομικών, πουλερικών και ψαριών και η χαμηλή κατανάλωση κόκκινου κρέατος και κρασιού. Επιπλέον συμπεριλαμβάνει τη κατανάλωση διάφορων ειδών βοτάνων, τσαγιού, και μπαχαρικών. Το κύριο συστατικό της δίαιτας αυτής καθώς και βασική πηγή λίπους είναι το ελαιόλαδο.
Η Μεσογειακή διατροφή, λοιπόν, είναι ένα είδος διατροφής απολύτως ιδανικό για την αντιμετώπιση του τοξικού οξειδωτικού στρες. Το συμπέρασμα αυτό προκύπτει από το είδος των τροφίμων που περιλαμβάνονται σε αυτή και καταναλώνονται σε μεγάλη συχνότητα. Τα συγκεκριμένα τρόφιμα περιέχουν φυτοχημικές ενώσεις όπως οι πολυφαινόλες και τα κουμαρινικά αλλά και θρεπτικά συστατικά με αποδεδειγμένη αντιοξειδωτική δράση όπως οι βιταμίνες A,E,K,C καθώς και τα ω-3 λιπαρά οξέα. Τα συστατικά αυτά δρουν κατά κόρον συνεργατικά μέσω ποικίλων χημικών μονοπατιών για την αντιμετώπιση του τοξικού οξειδωτικού στρες και δεν είναι πάντα εφικτή η μεμονωμένη διαπίστωση της αντιοξειδωτικής τους δράσης.
Εν κατακλείδι, καθίσταται σαφές πως η Μεσογειακή Διατροφή συνιστάται για τη καταπολέμηση του οξειδωτικού στρες καθώς τα είδη τροφίμων που προωθεί για συχνότερη κατανάλωση περιλαμβάνουν ποικίλες ουσίες με αντιοξειδωτική δράση. Οι ουσίες αυτές (τα λεγόμενα αντιοξειδωτικά) έχουν τελικά βαρύνουσα συμβολή στη καταπολέμηση του τοξικού οξειδωτικού στρες.
Mediterranean Diet as an Antioxidant: The Impact on Metabolic Health and Overall Wellbeing
Βιβλιογραφία:
- Oxidative stress – antioxidant
mechanisms: Clinical implications, Giannakopoulou - From Mediterranean diet to Mediterranean lifestyle:
a narrative review Anastasia Diolintzi1, Demosthenes B Panagiotakos2 and Labros S Sidossis1,2 - Dietary Antioxidants in the Mediterranean Diet Alexandra Barbouti 1 and Vlasios Goulas 2
