Η Σκλήρυνση Κατά Πλάκας (ΣΚΠ) είναι μια χρόνια, αυτοάνοση, απομυελινωτική νόσος του κεντρικού νευρικού συστήματος (ΚΝΣ), η οποία χαρακτηρίζεται από εστιακές φλεγμονώδεις βλάβες στον εγκέφαλο και στον νωτιαίο μυελό. Οι βλάβες αυτές διαταράσσουν τη φυσιολογική αγωγή των νευρικών ώσεων, οδηγώντας σε ένα ευρύ φάσμα νευρολογικών συμπτωμάτων. Ένα από τα ιδιαίτερα και συχνά παρεξηγημένα φαινόμενα που σχετίζονται με τη ΣΚΠ είναι το φαινόμενο Uhthoff, το οποίο αφορά την παροδική επιδείνωση των συμπτωμάτων λόγω αύξησης της θερμοκρασίας του σώματος.
Το φαινόμενο Uhthoff δεν αποτελεί υποτροπή της νόσου, αλλά ένα αναστρέψιμο, λειτουργικό φαινόμενο με σαφή νευροφυσιολογική βάση. Η κατανόησή του είναι κρίσιμη τόσο για την ορθή κλινική αξιολόγηση όσο και για τη σωστή καθοδήγηση των ασθενών.
Φαινόμενο Uhthoff: Ορισμός και Ιστορικό Πλαίσιο
Το φαινόμενο Uhthoff περιγράφηκε για πρώτη φορά το 1890 από τον Γερμανό οφθαλμίατρο Wilhelm Uhthoff, ο οποίος παρατήρησε παροδική επιδείνωση της όρασης σε ασθενείς με οπτική νευρίτιδα μετά από σωματική άσκηση.
Μετέπειτα, διαπιστώθηκε ότι το φαινόμενο δεν περιορίζεται στο οπτικό σύστημα, αλλά μπορεί να επηρεάσει οποιοδήποτε νευρολογικό σύμπτωμα της ΣΚΠ.
Σήμερα, το φαινόμενο Uhthoff ορίζεται ως παροδική επιδείνωση προϋπαρχόντων νευρολογικών συμπτωμάτων της ΣΚΠ, η οποία προκαλείται από αύξηση της κεντρικής θερμοκρασίας του σώματος και υποχωρεί με την επαναφορά της θερμοκρασίας σε φυσιολογικά επίπεδα.
Παθοφυσιολογία για το Φαινόμενο Uhthoff
Η βασική παθοφυσιολογική διεργασία στη ΣΚΠ είναι η απομυελίνωση των νευρικών ινών. Η μυελίνη λειτουργεί ως μονωτικό υλικό που επιτρέπει την ταχεία και αποτελεσματική αγωγή των νευρικών ώσεων.
Όταν η μυελίνη καταστρέφεται, η αγωγή γίνεται πιο αργή, ασταθής ή και πλήρως ανεπαρκής.
Η αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος, ακόμη και κατά 0,5–1°C, επηρεάζει την ηλεκτροφυσιολογική λειτουργία των απομυελινωμένων νευραξόνων.
Συγκεκριμένα:
• μειώνεται η ασφάλεια αγωγής του δυναμικού ενέργειας,
• αυξάνεται η πιθανότητα αγωγικού αποκλεισμού και
• διαταράσσεται η ισορροπία των ιοντικών διαύλων.
Το αποτέλεσμα είναι η προσωρινή αποτυχία της νευρικής μετάδοσης, χωρίς νέα φλεγμονή ή δομική βλάβη.
Εκλυτικοί Παράγοντες
Το φαινόμενο Uhthoff μπορεί να προκληθεί από οποιαδήποτε κατάσταση που αυξάνει τη θερμοκρασία του σώματος, όπως:
• σωματική άσκηση,
• έκθεση σε υψηλές περιβαλλοντικές θερμοκρασίες,
• πυρετός ή λοιμώξεις,
• ζεστά μπάνια ή σάουνα και
• συναισθηματικό στρες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ένταση του φαινομένου διαφέρει σημαντικά μεταξύ των ασθενών και δεν συσχετίζεται απαραίτητα με τη συνολική βαρύτητα της νόσου.
Κλινικές Εκδηλώσεις
Τα συμπτώματα του φαινομένου Uhthoff αντιστοιχούν σε ήδη υπάρχουσες νευρολογικές διαταραχές και μπορεί να περιλαμβάνουν:
• επιδείνωση οπτικών διαταραχών (θάμβος όρασης, μείωση οπτικής οξύτητας),
• αύξηση της μυϊκής αδυναμίας,
• επιδείνωση της σπαστικότητας,
• διαταραχές ισορροπίας και βάδισης,
• αισθητικές διαταραχές και
• έντονη κόπωση.
Χαρακτηριστικό γνώρισμα είναι η πλήρης ή σχεδόν πλήρης υποχώρηση των συμπτωμάτων εντός λεπτών ή ωρών μετά την ψύξη του σώματος.
Διαφορική Διάγνωση από Υποτροπή
Η διάκριση του φαινομένου Uhthoff από μια πραγματική υποτροπή της ΣΚΠ είναι ζωτικής σημασίας. Σε αντίθεση με την υποτροπή:
• Το φαινόμενο Uhthoff είναι παροδικό.
• Δεν συνοδεύεται από νέα φλεγμονώδη δραστηριότητα.
• Δεν διαρκεί πάνω από 24 ώρες.
• Δεν απαιτεί ανοσοτροποποιητική ή κορτικοστεροειδή αγωγή.
Η εσφαλμένη ερμηνεία του φαινομένου μπορεί να οδηγήσει σε περιττές παρεμβάσεις και άγχος για τον ασθενή.
Κλινική Σημασία και Επιπτώσεις στην Ποιότητα Ζωής
Παρότι δεν υποδηλώνει επιδείνωση της νόσου, το φαινόμενο Uhthoff μπορεί να έχει σημαντική επίδραση στην καθημερινότητα των ασθενών.
Η δυσανεξία στη θερμότητα περιορίζει τη φυσική δραστηριότητα, την επαγγελματική λειτουργικότητα και την κοινωνική ζωή, ιδίως σε θερμά κλίματα.
Η ενημέρωση και εκπαίδευση των ασθενών αποτελεί βασικό πυλώνα της αντιμετώπισης, καθώς μειώνει τον φόβο και ενισχύει την αυτοδιαχείριση.
Διαχείριση και Πρόληψη
Η αντιμετώπιση του φαινομένου Uhthoff βασίζεται κυρίως σε μη φαρμακευτικές παρεμβάσεις, όπως:
• αποφυγή παρατεταμένης έκθεσης στη ζέστη,
• χρήση κλιματισμού και δροσερών περιβαλλόντων,
• επαρκή ενυδάτωση,
• δροσερά ντους και
• χρήση ειδικών ψυκτικών γιλέκων (σε επιλεγμένες περιπτώσεις).
Σε ορισμένους ασθενείς, φαρμακευτικοί παράγοντες που βελτιώνουν την αγωγιμότητα των απομυελινωμένων νευραξόνων, όπως η φαμπριδίνη, μπορεί να συμβάλλουν στη μείωση της συμπτωματολογίας.
Έτσι, το φαινόμενο Uhthoff αποτελεί ένα χαρακτηριστικό, αναστρέψιμο νευροφυσιολογικό φαινόμενο της Σκλήρυνσης Κατά Πλάκας, το οποίο σχετίζεται με τη θερμοευαισθησία των απομυελινωμένων νευρικών ινών.
Η σωστή αναγνώριση και διαφοροδιάγνωσή του από υποτροπή είναι απαραίτητη για την ορθολογική διαχείριση της νόσου.
Μέσω της εκπαίδευσης, της πρόληψης και της εξατομικευμένης προσέγγισης, το φαινόμενο Uhthoff μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, βελτιώνοντας ουσιαστικά την ποιότητα ζωής των ασθενών με ΣΚΠ.
Πηγές
Frohman T. et al. (2013) ~ Uhthoff’s phenomena in MS — clinical features and pathophysiology. ~ Nature Reviews Neurology ~ Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: researchgate.net (Τελευταία τροποποίηση: 5.2.2026)
StatPearls (NCBI Bookshelf) ~ Uhthoff Phenomenon ~ Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: ncbi.nlm.nih.gov (Τελευταία τροποποίηση: 5.2.2026)
BMC Neurology (2025)
Isolated Uhthoff phenomenon as first manifestation of multiple sclerosis: a case report ~ Ανακτήθηκε από την ηλεκτρονική διεύθυνση: link.springer.com (Τελευταία τροποποίηση: 5.2.2026)
