Το φαινόμενο της Σουηδίας του ’90
Στην Σουηδία περίπου το 1990 εμφανίστηκε μια νέα “παράξενη” ασθένεια. Παιδιά, κυρίως προσφυγόπουλα από χώρες της πρώην ΕΣΣΔ, ξαφνικά παρέλυαν, σταματούσαν να τρώνε, να μιλούν, να περπατούν, να παίζουν. Έκλειναν τα μάτια τους και βυθίζονταν σε έναν βαθύ λήθαργο που έμοιαζε με κώμα. Κανένας γιατρός όμως δεν κατάφερε να εντοπίσει κάποιο πρόβλημα στο νευρικό σύστημα που να επιβεβαιώνει ότι πρόκειται όντως για κώμα. Το σύνδρομο αυτό παραμένει άγνωστης αιτιολογίας και ονομάστηκε από τους γιατρούς “Σύνδρομο παραίτησης”. Εμφανίζεται αποκλειστικά σχεδόν σε παιδιά και σε έφηβους πρόσφυγες. Ουσιαστικά όταν ένα άτομο πάσχει από το σύνδρομο παραίτησης, χάνει την θέλησή του για ζωή. Ο παθογενετικός μηχανισμός πίσω από το σύνδρομο αυτό δεν είναι γνωστός, καθώς τα παιδιά δεν αποφασίζουν απλά ότι δεν θέλουν να κάνουν τίποτα και “να κοιμηθούν”. Πολλά παιδιά δεν έχουν ξυπνήσει για όσο διάστημα βρίσκονται στην Σουηδία και νοσηλεύονται ως ασθενείς με κώμα. Αυτό σημαίνει ότι τρέφονται μέσω σωληναρίων, και βρίσκονται υπό την συνεχή παρακολούθηση γιατρών σε περίπτωση που χρειαστεί μηχανική υποστήριξη της αναπνοής ή της καρδιακής τους λειτουργίας.
Σύνδρομο παραίτησης στην ελληνική επικράτεια
Για ορισμένα χρόνια θεωρούνταν ότι το σύνδρομο παραίτησης εμφανίζεται μόνο στην Σουηδία. Τελευταίες παρατηρήσεις όμως δείχνουν ότι σύνδρομο παραίτησης εμφανίζεται και στα παιδιά στην Μόρια. Το πρόβλημα όμως μεταξύ Σουηδίας και Ελλάδας είναι το εξής. Οι συνθήκες που επικρατούν στην Μόρια δεν επιτρέπουν την σωστή περίθαλψη όχι μόνο των παιδιών που εμφανίζουν σύνδρομο παραίτησης αλλά και οποιουδήποτε άλλου ασθενούς. Η Μόρια αρχικά είχε σχεδιαστεί να φιλοξενεί περί τα τρεις χιλιάδες άτομα, σήμερα φέρεται να στεγάζονται (κάτω από τέντες) περί τα δεκατρείς χιλιάδες άτομα. Το νησί από μόνο του και οι παροχές που διαθέτει δεν μπορεί να καλύψει τις ανάγκες όλου του τωρινού πληθυσμού του. Για αυτό και είναι επιτακτικό να λυθούν οι διαδικασίες και να μεταφερθεί κόσμος από την Λέσβο και σε άλλες περιοχές της χώρας με τελικό προορισμό την Ευρώπη για όσους το επιθυμούν.
Karl Sallin – Κατανόηση του συνδρόμου
Το σύνδρομο παραίτησης παρότι υπάρχει τόσα χρόνια είναι ακόμα αρκετά ακατανόητο. Ο Karl Sallin από την Σουηδία ασχολήθηκε με το συγκεκριμένο στην διδακτορική του διατριβή. Όπως αναφέραμε πιο πάνω κανένας γιατρός δεν μπόρεσε να προσδιορίσει κάποιον σωματικό αιτιοπαθολογικό παράγοντα της νόσου. Μετά από την μελέτη πολλών περιστατικών ο Sallin κατέληξε στην εικασία ότι το σύνδρομο παραίτησης φαίνεται να είναι το αποτέλεσμα κοινωνικοπολιτικών παραγόντων. Περιέγραψε το σύνδρομο ως μια μορφή κατατονίας κατά την οποία οι ασθενείς διατηρούν φυσιολογικό το επίπεδο συνείδησής τους αλλά δεν μπορούν να ανταποκριθούν στα εξωτερικά ερεθίσματα. Καθώς όμως όλα έκλιναν προς αντιμετώπιση της νόσου ως ψυχοπαθολογική οντότητα, αποδείχθηκε ότι είναι και μεταδοτική. Η μεταδοτικότητα του συνδρόμου στα παιδιά αποδόθηκε στον μηχανισμό της μίμησης. Παιδιά που βρίσκονταν στον ίδιο χώρο, με τις αιτήσεις ασύλου τους να εκκρεμούν για πολύ ή να απορρίπτονται άρχισαν αλυσιδωτά να εμφανίζουν το σύνδρομο.
Είναι το σύνδρομο παραίτησης ένα ακόμα ψυχοσωματικό νόσημα;
Ο Sallin και άλλοι ερευνητές που ακολούθησαν τελικά κατέληξαν στο ότι το σύνδρομο παραίτησης λειτουργεί ως μηχανισμός άμυνας του παιδιού απέναντι σε μια καθημερινότητα στις απαιτήσεις της οποίας δεν μπορεί να ανταποκριθεί. Τι κάνει όμως το σύνδρομο παραίτησης διαφορετικό από τα υπόλοιπα ψυχικά και ψυχοσωματικά προβλήματα. Αρχικά κανένα άλλο ψυχικό νόσημα δεν εμφανίζει μεταδοτικότητα. Εξαίρεση μπορεί να αποτελεί η υστερία, αλλά αυτό χαίρει και κοινωνικής μελέτης (ψυχολογία των μαζών). Δεύτερον, το σύνδρομο παραίτησης θα μπορούσε να ταξινομηθεί ως ψυχοσωματικό νόσημα για τον εξής λόγο. Η συναισθηματική και ψυχολογική κατάσταση του ασθενούς αντικατοπτρίζεται στο σώμα του με διάφορα συμπτώματα. Παρόλα αυτά τα ψυχοσωματικά μπορούν να εμφανίζουν υποτροπές και μετά να εξαφανίζονται. Το σύνδρομο παραίτησης έρχεται και εμμένει. Τρίτον, τα περισσότερα ψυχικά νοσήματα συσχετίζονται με λειτουργικές και δομικές βλάβες του κεντρικού νευρικού συστήματος. Εδώ καμία εξέταση (εξειδικευμένη και μη) δεν κατέδειξε βλάβες στο κεντρικό νευρικό σύστημα.
Θεραπεία – Αποκατάσταση – Ελπίδα για ζωή
Το σύνδρομο παραίτησης, εφόσον δεν έχει κάποια σωματική αιτιοπαθολογική βάση, δεν μπορεί να θεραπευτεί με φάρμακα. Παιδιά φαίνεται να έχουν επανέλθει από αυτή την κατάσταση εφόσον κατάφεραν να τοποθετηθούν σε ένα ασφαλές, υγιεινό περιβάλλον. Όταν τα παιδιά επανασυνδέθηκαν με τις οικογένειές τους άρχισαν να ανταποκρίνονται σταδιακά στα ερεθίσματα. Η έκθεση στον σταθερό τόνο της φωνής των μελών της οικογένειας και ένα ζεστό περιβάλλον θα βοηθήσουν το παιδί να αντιληφθεί την ασφάλεια. Θα το βοηθήσουν να αντιληφθεί ότι δεν χρειάζεται να αμύνεται απέναντι στην πραγματικότητά του πια.
Το «σύνδρομο της παραίτησης»: Η μυστηριώδης ασθένεια της Σουηδίας
Guardian: Τι είναι το «σύνδρομο παραίτησης» που εμφανίζουν τα παιδιά στη Μόρια
Εξερευνώντας το νευρικό σύστημα (Μέρος 1ο)
Εξερευνώντας το νευρικό σύστημα (Μέρος 2ο)
