Η λογοτεχνία είχε πάντα τη δύναμη να αμφισβητεί, να εμπνέει και να προκαλεί συζητήσεις. Ωστόσο, πολλές φορές τα βιβλία βρέθηκαν στο στόχαστρο κυβερνήσεων, εκκλησιών και κοινωνικών ομάδων, οδηγώντας σε λογοκρισία ή και πλήρη απαγόρευση. Παρόλα αυτά, τα περισσότερα από αυτά τα έργα κατάφεραν να επιβιώσουν και να επηρεάσουν γενιές αναγνωστών. Η λίστα που ακολουθεί περιέχει 5 γνωστά βιβλία που λογοκρίθηκαν αλλά επιβίωσαν στο πέρασμα των χρόνων.
1) 1984 – George Orwell
Το 1984 είναι ένα από τα πιο επιδραστικά δυστοπικά μυθιστορήματα όλων των εποχών. Περιγράφει έναν κόσμο όπου η κυβέρνηση ελέγχει τα πάντα, από τις σκέψεις των πολιτών μέχρι την ίδια την πραγματικότητα μέσω της παραποίησης της ιστορίας. Το βιβλίο λογοκρίθηκε στη Σοβιετική Ένωση και σε αυταρχικά καθεστώτα, επειδή θεωρήθηκε απειλή για την κρατική εξουσία. Ωστόσο, σήμερα διαβάζεται παγκοσμίως ως προειδοποίηση για τις επιπτώσεις των ολοκληρωτικών καθεστώτων.
2) Ο Φύλακας στη Σίκαλη – J.D. Salinger
Αυτό το εμβληματικό βιβλίο της εφηβείας αφηγείται την ιστορία του Χόλντεν Κόλφιλντ, ενός νέου που απορρίπτει την κοινωνική υποκρισία και αναζητά την αλήθεια. Το βιβλίο χαρακτηρίστηκε ακατάλληλο για νεαρούς αναγνώστες λόγω της ωμής γλώσσας, της αναφοράς σε θέματα όπως η σεξουαλικότητα και της αμφισβήτησης των κοινωνικών θεσμών. Στις ΗΠΑ, αφαιρέθηκε από σχολικές βιβλιοθήκες και απαγορεύτηκε σε αρκετές πολιτείες. Παρά τις αντιδράσεις, θεωρείται ένα από τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα ενηλικίωσης και παραμένει ένα από τα πιο επιδραστικά βιβλία της σύγχρονης λογοτεχνίας.
3) Η Φάρμα των Ζώων – George Orwell
Πρόκειται για μια πολιτική αλληγορία που σατιρίζει τη Ρωσική Επανάσταση και την άνοδο του Σταλινισμού. Μέσα από την ιστορία μιας φάρμας όπου τα ζώα επαναστατούν ενάντια στον άνθρωπο αλλά καταλήγουν να ζουν υπό την εξουσία μιας νέας τυραννίας, ο Orwell αποκαλύπτει τη διαφθορά της εξουσίας. Το βιβλίο απαγορεύτηκε στη Σοβιετική Ένωση και στην Κίνα, ενώ λογοκρίθηκε ακόμα και στη Μεγάλη Βρετανία λόγω πολιτικών πιέσεων. Σήμερα, παραμένει ένα διαχρονικό μάθημα για τη δύναμη και τη διαφθορά της πολιτικής.
4) Ο Δον Κιχώτης – Miguel de Cervantes
Αν και σήμερα θεωρείται το πρώτο σύγχρονο μυθιστόρημα, ο Δον Κιχώτης δεν είχε πάντα θετική αποδοχή. Στην εποχή του, η Καθολική Εκκλησία τον θεώρησε προσβλητικό και προσπάθησε να περιορίσει την κυκλοφορία του. Το βιβλίο σατιρίζει τα ιπποτικά ιδεώδη και ασκεί κριτική στην κοινωνία, κάτι που ορισμένοι θεώρησαν επικίνδυνο. Παρά τη λογοκρισία, ο Δον Κιχώτης έγινε ένα από τα πιο διαβασμένα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας, γεμάτο συμβολισμούς για την ουτοπία και τη σύγκρουση του ρεαλισμού με το όνειρο.
5) Χάρι Πότερ – J.K. Rowling
Η σειρά Χάρι Πότερ αγαπήθηκε από εκατομμύρια αναγνώστες παγκοσμίως, αλλά παράλληλα αντιμετώπισε λογοκρισία από θρησκευτικές ομάδες που την κατηγόρησαν για προώθηση της μαγείας και του αποκρυφισμού. Σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ, σχολεία και εκκλησίες απαίτησαν την αφαίρεσή της από τις βιβλιοθήκες. Παρόλο που προκάλεσε αντιδράσεις, η σειρά επηρέασε θετικά τη νεανική λογοτεχνία, φέρνοντας εκατομμύρια παιδιά πιο κοντά στο διάβασμα και τη φαντασία.
Γιατί, λοιπόν, λογοκρίθηκαν αυτά τα έργα; Μήπως έχουν κάτι κοινό; Φαίνεται η λογοκρισία να προκύπτει όταν η λογοτεχνία αμφισβητεί την εξουσία, τις κοινωνικές νόρμες ή τη θρησκεία. Ωστόσο, όπως αποδεικνύει η ιστορία, τα σημαντικά έργα πάντα βρίσκουν τον δρόμο τους προς τους αναγνώστες.
