Ο Νίκος Δαββέτας «φυλακίζει» τη μνήμη στη νουβέλα του με τίτλο «Η δεσμοφύλακας»

Το πιο πρόσφατο έργο του βραβευμένου συγγραφέα Νίκου Δαββέτα είναι η νουβέλα με τίτλο «Η δεσμοφύλακας», ένα συγκινητικό αφήγημα για τον μηχανισμό της μνήμης και τη συμβολή της στη διαμόρφωση της ταυτότητάς μας. Όπως ο ίδιος ο συγγραφέας αναφέρει στον επίλογο του βιβλίου του, η συγκεκριμένη νουβέλα αποτελεί μίξη αυτοβιογραφίας και μυθοπλασίας, αφού ο πύρηνας σύστασής της είναι δύο πυκνογραμμένα τετράδια στα οποία κατέγραφε την καθημερινότητά του με τη μητέρα του, όσο η νόσος Αλτσχάιμερ λειτουργούσε σαν παραμορφωτικός φακός της κοινής τους ζωής. Όσα καταγράφηκαν, δεν μεταφέρθηκαν αυτούσια στο χαρτί, αλλά φιλτραρίστηκαν ώστε να προκύψει το λογοτεχνικό απόσταγμα που φέρει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Η δεσμοφύλακας».

Κεντρική ηρωίδα της νουβέλας είναι η μητέρα του συγγραφέα-αφηγητή, η οποία βυθίζεται σταδιακά στην άνοια, ανασύροντας απ’ τα σκοτεινά κελιά του μυαλού της μνήμες από την εποχή όταν και εργάστηκε ως δεσμοφύλακας στη γυναικεία πτέρυγα των Φυλακών Αβέρωφ κι έπειτα του Κορυδαλλού. Στη θρυμματισμένη αφήγησή της, αλλοιωμένη από τη θολούρα της νόσου, το παρελθόν μοιάζει να εισχωρεί στο παρόν, μετατοπίζοντας την πραγματικότητα. Κάθε γραμμική αφήγηση αναιρείται κι ο χρόνος διαγράφει κυκλικές, επαναλαμβανόμενες κινήσεις, καθιστώντας το μυαλό της ηρωίδας δέσμιο ενός παρελθόντος που εμφανίζεται αποσπασματικά και συγχέεται με το παρόν. Οι αναμνήσεις της παύουν να συνιστούν απλές αναφορές στο παρελθόν της, μετατρέποντάς το σε έναν εικονικό χώρο εγκλεισμού, όπου συντελείται μια πλήρης αντιστροφή ρόλων: η δεσμοφύλακας-μητέρα «φυλακίζεται» νοερά στο παρελθόν και κυριολεκτικά στο σώμα της που φθίνει, μένει έγκλειστη σε ένα σαρκίο που αποσυντίθεται, δεμένη στο θολό βυθό του μυαλού της. Στον αντίποδα, οι ξεχασμένες κρατούμενες των φυλακών όπου υπηρέτησε ως δεσμοφύλακας, αποκτούν «φωνή» κι «ελευθερώνονται» μέσα από την κατακερματισμένη αφήγησή της. Επιπρόσθετα, κι ο γιος της -και έτερος αφηγητής- μοιάζει να αποκτά έναν άτυπο ρόλο «δεσμοφύλακα» της κοινής τους ζωής, αφού εκτός από εξωτερικός παρατηρητής της κατάρρευσης της μητέρας του, είναι αυτός που καλείται να περισώσει τα απομεινάρια της, να αποθησαυρίσει τις αφηγήσεις της μητέρας του, προκειμένου να διαδώσει την προσωπική τους ιστορία από το να υποπέσει στη λήθη, μαζί με τον επερχόμενο χαμό της.

Με λιτό, διαυγές ύφος, ο συγγραφέας καταθέτει μια βαθιά ανθρώπινη νουβέλα για τη δύναμη της μνήμης και τον εκφυλισμό της, δίνοντας έμφαση στον  διττό της ρόλο ως φορέα της προσωπικής μας ιστορίας και ταυτόχρονα αναξιόπιστο μάρτυρα των γεγονότων που μας σημάδεψαν και μας καθόρισαν. «Η δεσμοφύλακας» είναι μια χαμηλόφωνη αφήγηση με καθαρότητα γραφής κι ευαισθησία που συγκινεί, ένα κείμενο υποδειγματικής γλωσσικής οικονομίας που καταφέρνει, παρά τη λιτότητά του, να «φυλακίσει» τη μνήμη, μετατρέποντάς την σε λέξεις που μιλούν κατευθείαν στην καρδιά των αναγνωστών, σε ένα κείμενο που δικαιώνει τη σύνθεση του όρου «λογοτεχνία».

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Πατάκη. Βρείτε το εδώ.