Συχνή μου ασχολία είναι να διαβάζω τα σχόλια κάτω από διάφορα ποστ, είτε στο Instagram είτε στο Facebook. Είναι ένα από τα guilty pleasures μου. Μπορεί, βέβαια, να είναι ένα «κουσούρι» που μου έμεινε από τις σπουδές μου — είμαι γλωσσολόγος και αναλύω συνεχώς τις γλωσσικές επιλογές των άλλων — μπορεί απλώς να είναι κάτι που θα έκανα ούτως ή άλλως. Θεωρώ πως μέσα από αυτά τα σχόλια μπορεί κανείς να καταλάβει πολλά για την ψυχοσύνθεση και τον τρόπο σκέψης της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας και να βγάλει αρκετά συμπεράσματα. Άλλωστε, οι κοινωνικές εφαρμογές αποτελούν μια μικρογραφία της.
Πολλά από τα σχόλια που βλέπω έχουν ένα κοινό στόχο επίθεσης, που δεν είναι άλλος από την νέα γενιά, την Gen Z. Για όσους δεν γνωρίζουν η Gen Z είναι τα παιδιά τα οποία τα περισσότερα είναι τώρα στα 20s τους και γεννήθηκαν μεταξύ του διαστήματος 1997-2012. Σύμφωνα με αυτά τα σχόλια, τα οποία προέρχονται κυρίως από μεγαλύτερης ηλικίας άτομα, χωρίς όμως να εκλείπουν τα “αυτή η γενιά με έχει απογοητεύσει” από τα ίδια τα άτομα που ανήκουν στην Gen z (θα σας βρούμε εσάς που αυτομολήσατε), η γενιά μου τα έχει κάνει όλα λάθος και έχει ξεφύγει από τα “χρηστά ήθη και έθιμα”.
Τι σημαίνει όμως αυτό σύμφωνα με τους μεγαλύτερους (Gen X, Βoomers, Μillenials κτλ.). Οι παλαιότερες γενιές συχνά αντιμετωπίζουν τη Gen Z με καχυποψία και απογοήτευση, θεωρώντας πως «χαλάει» τις αξίες πάνω στις οποίες μεγάλωσαν οι ίδιοι. Μέσα από τα σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα, παρουσιάζουν τους νέους ως τεμπέληδες, απρόθυμους να δουλέψουν σκληρά, χωρίς φιλοδοξία και πειθαρχία, πιστεύοντας ότι έτσι «καταστρέφουν» τη χώρα και το μέλλον της. Τους ενοχλεί επίσης η αποδοχή της διαφορετικότητας, η αμφισβήτηση των παραδοσιακών ρόλων, των ηθών και των κοινωνικών κανόνων, καθώς και η χαλαρότερη στάση απέναντι στην ιεραρχία και την αυθεντία. Για πολλούς μεγαλύτερους, αυτή η αλλαγή εκλαμβάνεται ως έλλειψη σεβασμού, αξιών και σοβαρότητας, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για μια διαφορετική κοσμοθεωρία και έναν νέο τρόπο αντίληψης της κοινωνίας και της ταυτότητας.
Ισχύει όμως κάτι τέτοιο; Γιατί, προσωπικά, τα βλέπω πολύ διαφορετικά τα πράγματα. Πιο συγκεκριμένα, όλα αυτά δεν τα βλέπω ως κάτι αρνητικό, ούτε ως ισοπέδωση των παραδοσιακών αξιών, αλλά ως εξέλιξη. Πάνω στις παραδοσιακές αρχές μπορούν να χτιστούν νέες, καλύτερες και πιο συμπεριληπτικές. Και αυτό θεωρώ πως είναι το πιο σημαντικό επίτευγμα της γενιάς μου. Είμαστε η γενιά που, για πρώτη φορά, δεν κρίνει τους άλλους με βάση την εξωτερική τους εμφάνιση ή την κοινωνικοοικονομική τους κατάσταση. Δεν μας ενδιαφέρει αν οδηγείς το τέλειο αμάξι, αν φοράς τα πιο μοδάτα ρούχα ή — πολλές φορές — ούτε καν το τι δουλειά κάνεις. Και ενώ οι μεγαλύτεροι το εκλαμβάνουν αυτό ως έλλειψη σεβασμού ή σοβαρότητας, εγώ το βλέπω ως μια νέα, πιο ανθρώπινη αντίληψη της κοινωνίας.
Φυσικά, υπάρχουν και οι εξαιρέσεις, οι οποίες επιβεβαιώνουν τον κανόνα — δεν τον αναιρούν.
Δεν ξέρω γιατί συμβαίνει αυτό. Ίσως επειδή έχουμε άλλα, πιο πιεστικά προβλήματα να αντιμετωπίσουμε· ίσως επειδή είμαστε πιο μορφωμένοι από προηγούμενες γενιές· ή ίσως επειδή, μέσω του ίντερνετ, έχουμε έρθει σε επαφή με ανθρώπους από εντελώς διαφορετικές κουλτούρες και πραγματικότητες. Εμείς, όταν λέμε πως μπορείς να είσαι ο εαυτός σου — όποιος κι αν είσαι — το εννοούμε. Γιατί είναι εύκολο να είσαι ο εαυτός σου όταν ανήκεις στη νόρμα. Τι γίνεται όμως όταν διαφέρεις; Πόση δύναμη ψυχής και θάρρους χρειάζεται για να παραμείνεις αυθεντικός τότε;
Αυτά τα ερωτήματα δεν έμειναν θεωρητικά για τη γενιά μας. Μεταφράστηκαν σε στάση ζωής, σε τρόπο σκέψης και σε επιλογές που επηρεάζουν το πώς σχετιζόμαστε μεταξύ μας και το πώς οραματιζόμαστε την κοινωνία.
Και αυτό είναι που διαφοροποιεί πραγματικά τη γενιά μας. Η έμφαση που δίνουμε στην κατανόηση και στην αποδοχή. Στις σχέσεις μας, στην εκπαίδευση, στον χώρο εργασίας, προσπαθούμε να βλέπουμε τον άνθρωπο πίσω από τις ταμπέλες και τα στερεότυπα. Δεν απορρίπτουμε κάποιον επειδή διαφέρει, ούτε θεωρούμε ότι η κοινωνική επιτυχία ή το εισόδημα καθορίζει την αξία του. Αντίθετα, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε κοινότητες που βασίζονται στην ισότητα, τη συνεργασία και τον σεβασμό στη διαφορετικότητα. Αυτή η στάση μπορεί να φαίνεται αργή ή ανεπαρκής στα μάτια των μεγαλύτερων, όμως είναι μια προσπάθεια για μια κοινωνία πιο δίκαιη και ανθρώπινη.
Ίσως, τελικά, αυτή η σύγκρουση να μην αφορά αποκλειστικά τη Gen Z, αλλά τον διαχρονικό φόβο απέναντι στην αλλαγή. Κάθε γενιά κρίνεται από την προηγούμενη με τα δικά της μέτρα και σταθμά, συχνά πριν καν προλάβει να ακουστεί πραγματικά. Και πολλές φορές, αυτό που αρχικά εκλαμβάνεται ως ρήξη ή απειλή δεν είναι τίποτε άλλο από το αναπόφευκτο επόμενο βήμα μιας κοινωνίας που εξελίσσεται.
Στο τέλος, ίσως η Gen Z να μην καταστρέφει τίποτα· απλώς προσπαθεί να χτίσει έναν κόσμο πιο δίκαιο, πιο συμπεριληπτικό και πιο αυθεντικό, πάνω στις βάσεις των προηγούμενων γενεών.
