Ο κινηματογράφος γεννήθηκε από μια λαχτάρα: να σταματήσει ο χρόνος και να αποτυπωθεί το όνειρο σε εικόνα. Πρακτικά, είναι η τέχνη της κινούμενης εικόνας, το πάντρεμα τεχνικής και αφήγησης. Μα για τον άνθρωπο, είναι κάτι πολύ περισσότερο: είναι μια πύλη. Μας οδηγεί σε κόσμους που δεν έχουμε ζήσει, αλλά που παρ’ όλα αυτά νιώθουμε δικούς μας. Από τις πρώτες προβολές των αδελφών Λυμιέρ το 1895, μέχρι τα ψηφιακά blockbusters του σήμερα, ο κινηματογράφος εξελίχθηκε σε παγκόσμια γλώσσα, ένα κοινό όνειρο εκατομμυρίων θεατών. Ποια θα είναι όμως η εξέλιξη του κινηματογράφου από εδώ και πέρα;
Πόσο έχει εξελιχθεί η προσβασιμότητα στον κινηματογράφο;
Δεν ήταν πάντα τόσο εύκολη η πρόσβαση σε μια ταινία. Θυμάμαι την εποχή των βιντεοκλάμπ, εκεί όπου στεκόσουν μπροστά στα ράφια με τις θήκες DVD και VHS, ψάχνοντας το επόμενο βράδυ σου. Οι πιο παθιασμένοι σινεφίλ έψαχναν το επόμενο κινηματογραφικό διαμάντι, ενώ οι οικογένειες μια παιδική ταινία για το χαλαρό απόγευμα της Κυριακής. Θα μπορούσε κανείς να πει πως έμοιαζε με τελετουργικό. Σήμερα, αυτό αντικαταστάθηκε από πλατφόρμες streaming. Η εξέλιξη του κινηματογράφου φαίνεται από το ότι με ένα «κλικ» έχεις μπροστά σου χιλιάδες επιλογές. Ακόμη και η κουζίνα σου μπορεί να γίνει σινεμά. Ένα laptop και λίγο σκοτάδι αρκούν.
Κι όμως, αυτή η ευκολία μας έφερε και μια απώλεια. Χάσαμε τη συλλογική εμπειρία, το χειροκρότημα στο τέλος μιας ταινίας, το άρωμα ποπ κορν σε μια γεμάτη αίθουσα. Οι κινηματογράφοι παλεύουν να επιβιώσουν, να προσφέρουν κάτι που δεν προσφέρει η οθόνη του σπιτιού: μια εμπειρία. IMAX, τρισδιάστατες προβολές, ειδικές εκδηλώσεις με σκηνοθέτες… Μα το ερώτημα μένει: θα συνεχίσει το κοινό να αναζητά αυτή τη μαγεία, ή θα αρκεστεί στην ευκολία;
Κάπου εκεί, στη στροφή αυτής της μετάβασης, θυμάμαι τα λόγια ενός καθηγητή μου ο οποίος μου δίδασκε όσο σπούδαζα στη σχολή κινηματογράφου: «Όλα έχουν γίνει. Αν νομίζετε πως εσείς θα δημιουργήσετε κάτι πρωτότυπο, ξεχάστε το!» Στην αρχή με πάγωσε αυτή η πρόταση.
Αν όλα έχουν ειπωθεί, τότε γιατί συνεχίζουμε να φτιάχνουμε ταινίες; Γιατί να γράφουμε; Να ονειρευόμαστε; Ας το παρατήσουμε από τώρα!
Η απάντηση του ερωτήματος ήρθε με τον καιρό: επειδή το νόημα δεν είναι να πούμε κάτι που δεν έχει ξαναειπωθεί, αλλά να το πούμε με τον δικό μας τρόπο. Γιατί κάθε εποχή, κάθε άνθρωπος, κάθε κάδρο κουβαλάει μια νέα ματιά πάνω στην ίδια ιστορία. Και ίσως αυτή να είναι η πραγματική πρωτοτυπία τελικά.
Το μέλλον του κινηματογράφου είναι αβέβαιο, μα όχι απαραίτητα ζοφερό.
Ίσως ζούμε σε μια εποχή ανακύκλωσης θεμάτων, remake και sequels. Όμως μέσα σε αυτή την «επανάληψη» μπορεί να φωλιάζει κάτι το αυθεντικό: η φωνή του σήμερα. Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) μπορεί να γράψει σενάρια, αλλά η ψυχή του ανθρώπου δεν προγραμματίζεται. Το σινεμά ίσως εγκαταλείψει τα παραδοσιακά του σπίτια, αλλά θα βρει καινούριες σκηνές: σε φεστιβάλ εικονικής πραγματικότητας, σε μικρές αίθουσες που προβάλλουν ανεξάρτητο σινεμά, ή ακόμα και σε διαδραστικές πλατφόρμες που δεν έχουμε καν φανταστεί.
Όσο αποζητούμε ανάγκη για αφήγηση, για σύνδεση, για κάθαρση, ο κινηματογράφος θα υπάρχει. Μπορεί να αλλάζει μορφή, αλλά ποτέ ουσία. Ο κινηματογράφος εξελίσσεται. Γιατί στο τέλος αυτό που όλοι αναζητούμε, είτε σε μια σκοτεινή αίθουσα με κόκκινα καθίσματα, είτε μπροστά σε μια μοναχική οθόνη, είναι μια ιστορία που θα μας αγγίξει, θα μας συγκλονίσει και για λίγο θα μας ενώσει με κάτι μεγαλύτερο από εμάς. Και αυτή, εν τέλει, είναι η ουσιαστική εξέλιξη του κινηματογράφου.
