Το παρόν άρθρο, με τίτλο Αυτισμός και υποδιάγνωση στο θήλυ φύλο, θα παρουσιάσει τους λόγους για τους οποίους ο αυτισμός στα κορίτσια και τις γυναίκες συχνά δεν διαγιγνώσκεται.

Ο αυτισμός ή Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος (ΔΑΦ) είναι μία νευροαναπτυξιακή διαταραχή η οποία επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο αντιλαμβάνεται τον κόσμο και αλληλεπιδρά με αυτόν.

Χαρακτηρίζεται από δυσκολίες στην κοινωνική επικοινωνία, επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές και περιορισμένα ενδιαφέροντα. Τα συμπτώματα ποικίλλουν σημαντικά από άτομο σε άτομο, για αυτό και ο όρος φάσμα είναι σημαντικός. Η πρώτη επίσημη περιγραφή του αυτισμού έγινε το 1943 από τον παιδοψυχίατρο Leo Kanner, ο οποίος παρατήρησε μία ομάδα παιδιών με κοινά χαρακτηριστικά κοινωνικής απομόνωσης και επαναληπτικής συμπεριφοράς. Λίγο αργότερα, το 1944, ο Hans Asperger, στην Αυστρία, περιέγραψε ένα παρόμοιο προφίλ σε παιδιά, που όμως είχαν τυπική ή και ανώτερη νοημοσύνη αυτό που μετέπειτα έγινε γνωστό ως Σύνδρομο Asperger.

Με την πάροδο των ετών, οι διαφορετικοί όροι για τις υποκατηγορίες του αυτισμού (όπως το σύνδρομο Asperger, ο αυτισμός της παιδικής ηλικίας, ο άτυπος αυτισμός καταργήθηκαν και συγχωνεύτηκαν υπό την ομπρέλα του Αυτιστικού Φάσματος με την τελευταία έκδοση του Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorder (DSM-5) το 2013 από την Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία. Έτσι, σήμερα δε χρησιμοποιούνται επίσημα υποκατηγορίες, αλλά μιλάμε για μία ενιαία διαταραχή με μεταβλητότητα στην έκφρασή της.

Βασικές ορολογίες:

• Διαταραχή Αυτιστικού Φάσματος: Η επίσημη διάγνωση που περιλαμβάνει όλο το φάσμα.
• Νευροδιαφορετικός: Όρος που περιγράφει άτομα με διαφορές στην ανάπτυξη του εγκεφάλου, συμπεριλαμβανομένων των ατόμων στο φάσμα.
• Σύνδρομο Asperger: Παλαιότερος όρος, σήμερα θεωρείται μέρος του φάσματος.
• Αυτισμός υψηλής λειτουργικότητας/χαμηλής λειτουργικότητας: Όροι που χρησιμοποιούνται ανεπίσημα αλλά συχνά επικρίνονται επειδή απλουστεύουν την πολυπλοκότητα του φάσματος.

Σημάδια του αυτισμού στα παιδιά

Τα αυτιστικά παιδιά μπορεί να προσεγγίζουν τις σχέσεις διαφορετικά. Αυτό μπορεί να συμβεί με διάφορους τρόπους, αλλά συνήθως περιλαμβάνει την υπερβολική ή την ανεπαρκή βλεμματική επαφή, την περιφρόνηση των κοινωνικών κανόνων. Τα παιδιά με αυτισμό συνήθως χρειάζεται να καταβάλλουν μεγαλύτερη προσπάθεια για να κατανοήσουν ή να εκφράσουν τα συναισθήματά τους ή να δημιουργήσουν φιλίες. Η κοινωνική αλληλεπίδραση παίζει σημαντικό ρόλο στην καθημερινότητα και στην κοινωνική ανάπτυξη.

Για τα αυτιστικά παιδιά, η δυσκολία στις κοινωνικές αλληλεπιδράσεις και στην κατανόηση των κοινωνικών κανόνων, μπορεί να τα δυσκολεύει να κάνουν φίλους, με αποτέλεσμα να νιώθουν απομονωμένα.

Αυτό έχει σημαντική επίδραση στην συναισθηματική υγεία και ανάπτυξη και μερικές φορές μπορεί να επηρεάζει την ακαδημαϊκή και κοινωνική ένταξη.

Τα παιδιά με αυτισμό μπορεί να έχουν τις ακόλουθες δυσκολίες με την επικοινωνία:

• Καθυστέρηση στην ομιλία ή στη γλωσσική ανάπτυξη
• Δυσκολία να κάνουν μία συζήτηση
• Δυσκολία να κατανοήσουν τη μη λεκτική επικοινωνία.

Οι δυσκολίες στην επικοινωνία είναι κάτι συχνό στα παιδιά με αυτισμό επειδή επηρεάζουν την ικανότητα δημιουργίας σχέσεων με τους άλλους, την έκφραση των αναγκών και των επιθυμιών, την έκφραση των συναισθημάτων και των απόψεων και τη συμμετοχή σε δραστηριότητες της καθημερινότητας.

Οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές μπορεί να περιλαμβάνουν στερεοτυπικές ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις, επιμονή στη ρουτίνα, και ενασχόληση με συγκεκριμένα ενδιαφέροντα ή θέματα. Κάποια παραδείγματα περιλαμβάνουν τη συλλογή από πέτρες, από καπάκια από μπουκάλια, από φιγούρες ή ενθουσιασμό με τα οχήματα, όπως τα τρένα, τα πυροσβεστικά και τα φορτηγά.

Οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές μπορεί να είναι πολύ ωφέλιμες καθώς ηρεμούν το νευρικό σύστημα των αυτιστικών παιδιών ή βοηθούν στη διαχείριση μεταβάσεων ή απροσδόκητων αλλαγών. Η διέγερση ή η αυτοδιεγερτική συμπεριφορά (stimming) είναι μία άλλη επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που είναι γνωστή στα άτομα με αυτισμό. Οι επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που επηρεάζουν την ικανότητα του παιδιού να λειτουργεί αποτελεσματικά στην καθημερινότητα μπορεί να χρήζουν ειδικής αξιολόγησης.

Ο αυτισμός στα κορίτσια

Τα κορίτσια με αυτισμό διαθέτουν σχετικά καλές κοινωνικές δεξιότητες, με αποτέλεσμα συχνά η διαταραχή να μην αναγνωρίζεται.

Ο αυτισμός εκδηλώνεται με διαφορετικό τρόπο στα κορίτσια σε σχέση με τα αγόρια. Η Ψυχολόγος Carolien Rieffe και οι συνεργάτες της από το Autism Centre and INTER-PSY (Groningen), παρουσίασαν τα ερευνητικά τους ευρήματα στο επιστημονικό περιοδικό Autism. Οι διαθέσιμες πληροφορίες για τον αυτισμό στα κορίτσια είναι περιορισμένες, καθώς ό,τι γνωρίζουμε για τον αυτισμό βασίζεται κυρίως σε έρευνες με συμμετέχοντες αγόρια και άντρες.

“Αυτό μάλλον συνιστά ένα πρόβλημα”, αναφέρει η Rieffe, καθηγήτρια Αναπτυξιακής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν (Leiden). “Αν θεωρήσουμε την κλινική εικόνα των αγοριών με αυτισμό ως πρότυπο, τότε είναι πολύ πιθανό να μην αναγνωριστούν τα κορίτσια που βρίσκονται εξίσου στο φάσμα”. Προκειμένου να αλλάξει αυτό, η Rieffe και οι συνεργάτες της διερεύνησαν πώς εκδηλώνεται ο αυτισμός στα κορίτσια.

Τα κορίτσια στα οποία αναγνωρίζεται αυτισμός κατά την παιδική ηλικία, έχουν πιο εμφανή συμπτωματολογία, όπως μειωμένο ενδιαφέρον για τους ανθρώπους και μεγαλύτερο για τα αντικείμενα, επαναληπτικές συμπεριφορές και ιεροτελεστίες και/ή προβλήματα στον λόγο και στην κίνηση.

Αντίθετα, τα κορίτσια στα οποία διαγιγνώσκεται αυτισμός στην εφηβεία ή αργότερα στην ενήλικη ζωή παρουσιάζουν πιο διακριτικά τα χαρακτηριστικά της διαταραχής τα οποία δε γίνονται αντιληπτά από το περιβάλλον, αλλά και από μη εκπαιδευμένους στη διάγνωση κλινικούς, διότι οι αποκλίνουσες συμπεριφορές και οι αντιδράσεις τους τείνουν να είναι πιο κοινωνικά αποδεκτές (Gould, 2017).

Στα μικρά κορίτσια αξιολογούνται με προσοχή:

• Το παιχνίδι. Αν και πολλά κορίτσια παίζουν μόνα τους και έχουν αναπτύξει το συμβολικό παιχνίδι, η διερεύνηση αφορά εάν το παιχνίδι είναι αυθόρμητο ή πρόκειται για μίμηση της αδερφής ή της μητέρας (δυσκολία με τη φαντασία).
• Η συμπεριφορά του παιδιού, η επικοινωνία και η κοινωνική συνδιαλλαγή.
• Προσεκτική διερεύνηση των φιλικών σχέσεων. Μπορεί να φαίνεται ότι έχει φίλους, αλλά οι φιλίες μπορεί να συντηρούνται με παρεμβολές της μητέρας.
• Τα ενδιαφέροντα ενδέχεται να είναι ίδια ή παρόμοια με εκείνα των συνομηλίκων, αλλά διαφέρουν ως προς την ένταση και την ενασχόληση.

Συμπερασματικά

Πολλές γυναίκες με αυτισμό αναφέρουν ότι η ανακούφιση μετά από τη διάγνωση ήταν πολύ μεγάλη, διότι είχαν εξηγήσεις για όσα ένιωθαν, σκέφτονταν και έπρατταν. Το ίδιο συνέβη και για τους γονείς των κοριτσιών με αυτισμό. Επομένως, η εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας στην αναγνώριση και στη διάγνωση του αυτισμού σε κορίτσια και γυναίκες είναι κεντρικής σημασίας για την προώθηση της ποιότητας ζωής και της ψυχικής υγείας.

Βιβλιογραφία

Βάθης, Α. (2026). Σημάδια αυτισμού στα παιδιά, 2-4.

Gould, D. (2017). Definition and Model of Life Skills Transfer. International Review of Sport and Exercise Psychology, 10, 186-211.

Κωνσταντοπούλου, Φ. (2022). Τι ειναι ο αυτισμός/Διαταραχές φάσματος αυτισμού. Doctor any time, 1-2.

Παπαγεωργίου, Β. (2021). Ο αυτισμός στα κορίτσια και στις γυναίκες.

Rieffe, C. (2025). Autism.