Το παρόν άρθρο, με τίτλο Έκφραση συναισθημάτων στον αυτισμό, θα παρουσίασει τα ευρήματα μίας πρόσφατης έρευνας η οποία συνέκρινε τις συναισθηματικές εκφράσεις ατόμων με και χωρίς αυτισμό.

Τα αυτιστικά και τα μη αυτιστικά άτομα εκφράζουν τα συναισθήματά τους διαφορετικά μέσω των κινήσεων του προσώπου τους, σύμφωνα με μια νέα μελέτη, ένα εύρημα το οποίο μπορεί να εξηγεί γιατί οι συναισθηματικές εκφράσεις μερικές φορές παρερμηνεύονται μεταξύ των δύο ομάδων.

Οι κοινωνικές δυσκολίες αποτελούν κύριο χαρακτηριστικό της διαταραχής του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ) και κάποιες έρευνες έχουν δείξει ότι οι δυσκολίες στην αναγνώριση των συναισθημάτων στα πρόσωπα των άλλων ανθρώπων μπορεί να συμβάλλουν σε αυτές τις δυσκολίες.

Ωστόσο, σύμφωνα με μια πρόσφατη έρευνα η οποία δημοσιεύτηκε στο Autism Research, αυτό που προηγουμένως θεωρούνταν «έλλειμμα» στην αναγνώριση των συναισθημάτων στα άτομα με αυτισμό, μπορεί να γίνει καλύτερα κατανοητό στη βάση των δυσκολιών στην αναγνώριση των συναισθημάτων στα νευροτυπικά, αλλά όχι απαραίτητα στα αυτιστικά, πρόσωπα. Όπως διαπίστωσε ο Connor Keating, του Πανεπιστήμιου της Οξφόρδης, και οι συνεργάτες του στην τελευταία τους μελέτη, τα αυτιστικά και τα μη αυτιστικά άτομα φαίνεται να «μιλούν μια διαφορετική γλώσσα» όσον αφορά την έκφραση των συναισθημάτων.

Οι ερευνητές μελέτησαν 25 άτομα με αυτισμό και 26 νευροτυπικά άτομα. Τους ζητήθηκε να εκφράσουν στα πρόσωπά τους, όσο το δυνατόν πιο έντονα, τον θυμό, την ευτυχία ή τη θλίψη, τόσο μεμονωμένα όσο και ενώ έλεγαν μια πρόταση («Το όνομά μου είναι Jo και είμαι επιστήμονας»). Κάθε συμμετέχοντας παρήγαγε συνολικά 32 εκφράσεις για καθένα από τα τρία συναισθήματα, με τους ερευνητές να αναλύουν συνολικά σχεδόν 5,000 εκφράσεις.

Η ερευνητική ομάδα κατέγραψε με ακρίβεια τις μυϊκές κινήσεις στα πρόσωπα των συμμετεχόντων. Όταν ανέλυσαν αυτά τα δεδομένα, βρήκαν ορισμένες βασικές διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων.

Για να εκφράσουν τον θυμό τους, οι συμμετέχοντες με αυτισμό βασίστηκαν περισσότερο στις κινήσεις του στόματος και λιγότερο στις κινήσεις των φρυδιών. Άλλες έρευνες έχουν διαπιστώσει ότι κατά την αναγνώριση του συναισθήματος, τα αυτιστικά άτομα τείνουν να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή στο στόμα σε σχέση με την περιοχή των ματιών.

«Μια πιθανή εξήγηση που προκύπτει από τα ευρήματά μας είναι ότι, επειδή τα αυτιστικά άτομα βασίζονται περισσότερο στο στόμα και λιγότερο στα φρύδια για να δείξουν οι ίδιοι τον θυμό τους, μπορεί […] να δίνουν μεγαλύτερη προσοχή σε αυτήν την περιοχή», γράφει η ερευνητική ομάδα. Είναι πιθανό αυτό να οδηγήσει σε δυσκολίες στην αναγνώριση του θυμού στα νευροτυπικά άτομα, προσθέτουν.

Για την ευτυχία, οι διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων ήταν μεγαλύτερες. Οι αυτιστικοί συμμετέχοντες χαμογέλασαν λιγότερο, με κάποια ανύψωση των γωνιών του στόματος, αλλά χωρίς να συμμετέχει ο μυς του ματιού, ο οποίος ανασηκώνει τα μάγουλα και μαζεύει το δέρμα γύρω από τα μάτια. Για τους αυτιστικούς συμμετέχοντες, ένα χαμόγελο ήταν πολύ λιγότερο πιθανό να «φτάσει στα μάτια» – και επομένως λιγότερο πιθανό να δημιουργήσει ένα πιο γνήσιο χαμόγελο (θεωρείται πιο γνήσιο από τα νευροτυπικά άτομα). Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι τα αυτιστικά άτομα έχουν λιγότερο αυθεντικά χαμόγελα.

Για τη θλίψη, βρέθηκαν μικρότερες διαφορές μεταξύ των δύο ομάδων. Ωστόσο, οι αυτιστικοί συμμετέχοντες έτειναν να σηκώνουν περισσότερο το άνω χείλος τους και να τραβούν λιγότερο τις γωνίες του στόματός τους προς τα κάτω.

Οι συμμετέχοντες είχαν επίσης συμπληρώσει ένα ερωτηματολόγιο που αξιολόγησε το επίπεδο αλεξιθυμίας τους, μιας διαταραχής η οποία συνεπάγεται δυσκολίες στην αναγνώριση των συναισθημάτων τόσο στον εαυτό όσο και στους άλλους, και η οποία συναντάται συνήθως στον αυτισμό. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η αλεξιθυμία διαμόρφωσε επίσης τις εκφράσεις του προσώπου. Σε σύγκριση με τους μη αυτιστικούς συμμετέχοντες και τους αυτιστικούς συμμετέχοντες που σημείωσαν χαμηλή βαθμολογία στην αλεξιθυμία, οι αυτιστικοί συμμετέχοντες που σημείωσαν υψηλή βαθμολογία στο ερωτηματολόγιο της αλεξιθυμίας, παρήγαγαν λιγότερο θυμωμένες και χαρούμενες εκφράσεις.

Η μελέτη υποδηλώνει ότι υπάρχουν ορισμένες βασικές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο τα αυτιστικά και τα νευροτυπικά άτομα εκφράζουν τα συναισθήματα στα πρόσωπά τους. «Αυτή η αναντιστοιχία στις εκφράσεις του προσώπου θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί τα αυτιστικά άτομα δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν τις μη αυτιστικές εκφράσεις, και αντίστροφα», καταλήγει η ομάδα.

Βιβλιογραφία

Keating, C. T., Sowden‐Carvalho, S., O′Donoghue, H., & Cook, J. L. (2026). Mismatching Expressions: Spatiotemporal and Kinematic Differences in Autistic and Non‐Autistic Facial Expressions. Autism Research. https://doi.org/10.1002/aur.70157