Όταν ακούμε τη λέξη σαμουράι μας έρχεται στο μυαλό ένας πολεμιστής με μαύρη φορεσιά και ξίφος (κατάνα). Σε καμία περίπτωση δεν σκεφτόμαστε ότι υπήρχαν και γυναίκες σαμουράι. Ιδιαίτερα την περίοδο Έντο, (17ος αιώνας) οι μισοί από τους σαμουράι ήταν γυναίκες, με τις γυναίκες να αποτελούν τον μισό στρατό.
17ος αιώνας: οι μισοί από τους σαμουράι ήταν γυναίκες
Οι γυναίκες σαμουράι ονομάζονταν onna-bugeisha που στα ιαπωνικά σημαίνει γυναίκα πολεμίστρια. Ήδη από τον 12ο αιώνα θεωρήθηκαν ισάξιες σε ανδρεία και σθένος με τους άντρες ομολόγους τους. Ανήκαν στην αριστοκρατική τάξη των bushi, που ήταν τάξη ευγενών Ιαπώνων πολεμιστών πριν καθιερωθεί η λέξη «σαμουράι».
Δεν ήταν όμως τυπικές αριστοκράτισσες. Μεταξύ του 12ου και του 19ου αιώνα, αυτές οι γυναίκες έμαθαν να πολεμούν και να χειρίζονται με δεινότητα το ναγκινάτα (ένα είδος ιαπωνικού όπλου) προκειμένου να υπερασπιστούν την οικογένεια και την περιουσία τους. Πολεμούσαν με σθένος ενώ μάλιστα δεν δίσταζαν να δώσουν και τη ζωή τους προκειμένου να υπερασπιστούν την τιμή τους.
Μετά τον 12ο αιώνα οι γυναίκες σαμουράι γνώρισαν μεγάλη ακμή ενώ αποτελούσαν μεγάλο μέρος του στρατού των σαμουράι. Έγιναν προστάτες των χωριών, ίδρυαν σχολεία και ήταν υπεύθυνες για την μόρφωση και την εκπαίδευση νέων γυναικών πάνω στις πολεμικές τέχνες. Η απόδειξη ότι ένα μεγάλο ποσοστό πολεμιστών ήταν θηλυκού γένους βρέθηκε στα λείψανα από τη μάχη του Senbon Matsubaru το 1580 όπου από τους 105 πεσόντες οι 35 ήταν γυναίκες.
Παρακμή
Κατά τον 17ο αιώνα η θέση των γυναικών στην Ιαπωνία άλλαξε και παρόλο που υπήρχαν γυναίκες που συνέχιζαν να πολεμούν στις μάχες, ο αριθμός τους είχε μειωθεί δραματικά. Οι άνδρες σαμουράι έπαψαν να ασχολούνται με τον πόλεμο και άρχισαν να αναλαμβάνουν θέσεις στη διδασκαλία ή τη γραφειοκρατία, κατά συνέπεια και η θέση της onna-bugeisha άλλαξε.
Πλέον οι γυναίκες δεν είχαν ρόλο πολεμιστή. Οι νέες τους αρμοδιότητες ήταν η ανατροφή των παιδιών τους και η φροντίδα του νοικοκυριού τους. Έτσι τα ταξίδια τους περιορίστηκαν καθώς δεν τους επιτρεπόταν να ταξιδεύουν χωρίς άνδρα σύντροφο. Οι γυναίκες σαμουράι από ανεξάρτητες και ατρόμητες πολεμίστριες μετατράπηκαν σε υπάκουες συζύγους και μητέρες της αριστοκρατίας. Η ιστορία της αδίκησε αρκετά καθώς λανθασμένα σήμερα νομίζουμε πως οι σαμουράι ήταν μόνο άντρες.
Η έκθεση σαμουράι του Βρετανικού Μουσείου
Το Βρετανικό Μουσείο φιλοξενεί μια ιδιαίτερη έκθεση, αφιέρωμα στους σαμουράι της Ιαπωνίας. Η έκθεση αυτή ασχολείται με την ιστορία των σαμουράι, ενώ αποκαλύπτει και σημεία της ιστορίας για τους σαμουράι που δεν είναι γνωστά στο ευρύ κοινό. Στο μουσείο έχουν συγκεντρωθεί 280 αντικείμενα και ψηφιακά μέσα. Συγκεκριμένα περιλαμβάνονται όπλα, πανοπλίες, πίνακες ζωγραφικής, ξυλογραφίες, βιβλία, ρούχα, κεραμικά και φωτογραφίες. Σύμφωνα με την δρα Rosina Buckland, που είναι επιμελήτρια τέχνης και της συλλογής σαμουράι του Βρετανικού Μουσείου, η λέξη σαμουράι δεν σήμαινε απαραίτητα πολεμιστής καθώς αυτή η ερμηνεία βασίστηκε λανθασμένα σε διάφορους μύθους.
Από την έκθεση μαθαίνουμε ότι η πιο διάσημη γυναίκα σαμουράι ήταν η Tomoe Gozen που πέθανε το 1247 και της οποίας τα κατορθώματα αποτελούν το θέμα της Ιστορίας του Χάικε (μια επική αφήγηση που συντάχθηκε πριν από το 1330 για τον αγώνα μεταξύ της φυλής Τάιρα και της φυλής Μιναμότο για τον έλεγχο της Ιαπωνίας στα τέλη του 12ου αιώνα). Στην έκθεση μπορεί να δει κανείς τις φορεσιές των σαμουράι όπως τα κιμονό. Το ντύσιμο των γυναικών σαμουράι καθορίζονταν από τον βαθμό τους σε αυτή την τάξη. Οι υψηλόβαθμες γυναίκες φορούσαν μακριές ρόμπες διακοσμημένες με μοτίβα από τη φύση. Οι ανύπαντρες σαμουράι φορούσαν μακριά μανίκια στο κιμονό τους για να δείξουν την κατάστασή τους. Επίσης στη συλλογή υπάρχουν καλλυντικά περιποίησης μαλλιών, καθρέφτες και βιβλία με οδηγούς εθιμοτυπιών.
Ένα από τα κυριότερα σημεία της έκθεσης αποτελεί μια σπάνια πανοπλία σαμουράι μαζί με κράνος φτιαγμένα από χρυσό και φύλλα ίριδας, τα οποία είχαν σχεδιαστεί με τέτοιο τρόπο ώστε να κάνουν τους πολεμιστές να φαντάζουν απειλητικοί και τρομακτικοί. Επίσης ορόσημο στην έκθεση αποτελεί ένα γυναικείο κόκκινο σακάκι πυρόσβεσης που φοριόνταν από γυναίκες που υπηρετούσαν στο Κάστρο Έντο. Οι πυρκαγιές αποτελούσαν συχνό φαινόμενο στην ξύλινη πόλη Έντο (σημερινό Τόκιο) και ήταν γνωστές ως το «λουλούδι του Έντο». Το σακάκι ήταν σχεδιασμένο με τέτοιο τρόπο ώστε να προστατεύεται από τις φλόγες.
Εκτός από το ιστορικό πλαίσιο η έκθεση περιλαμβάνει μια συλλογή από επιρροές των σαμουράι στην ποπ κουλτούρα (κινηματογράφος, τηλεόραση, manga, βιντεοπαιχνίδια και σύγχρονη τέχνη) καθώς και έργα από τον διάσημο Ιάπωνα καλλιτέχνη Noguchi Tetsuya.
Πηγές:
Butt, M. (2026). Half of Japan’s samurai were women, groundbreaking new exhibition at British Museum says. Independent. Ανακτήθηκε από: www.independent.co.uk
Chao-Fong, L. (2021). 10 Facts About Japan’s Female Samurai Warriors. History Hit. Ανακτήθηκε από: www.historyhit.com
Johnson, C. (2026). Half Of Japan’s Samurai In The Edo Period Were Actually Women, According To A New Exhibition At The British Museum. ATI. Ανακτήθηκε από: www.allthatsinteresting.com
