Ο αιγυπτιακός ναός στη Θεσσαλονίκη είναι ένα ιερό μνημείο που αποτελεί μυστήριο. Πρόκειται για τον ναό που ονομάζεται Σαραπιείον και είναι αφιερωμένος στον ελληνοαιγυπτιακό θεό, τον Σέραπι. Χρονολογείται ότι χτίστηκε την ύστερη ελληνιστική και ρωμαϊκή εποχή, ενώ αποτελεί δείγμα σύνθεσης των δύο εποχών.
Ο συγκεκριμένος ναός λοιπόν ανακαλύφθηκε στο κέντρο της Θεσσαλονίκηςαπ ό ανασκαφές που έγιναν στις αρχές του 20ού αιώνα, ώστε να γίνει η διάνοιξη της «Διαγωνίου Βαρδαρίου». Για την ακρίβεια οι ανασκαφές έγιναν στην οδό του Αγίου Μηνά.
Πηγές αναφέρουν ότι ο αιγυπτιακός ναός βρέθηκε σε μια «προνομιακή θέση» στην οποία ήταν συγκενυρωμένα όλα τα ιερά της Θεσσαλονίκης. Η περιοχή αυτή οναμάζεται Ιερή Περιοχή (sacra area). Πάντως τα όρια του ναού δεν είναι γνωστά. Η αφορμή όμως για να έρθει στο φως ο συγκεκριμένος ναός ήταν ο εντοπισμός μιας επιγραφής, το 1927 αλλά και η εύρεση τμημάτων του ιερού των Αιγύπτιων Θεών. Γι’ αυτόν τον λόγο το ιερό ονομάστηκε Σαραπιείον.
Άλλα ευρήματα που ανακαλύφθηκαν (αναθηματικά αγάλματα και Αγάλματα της Ίσιδας) αποτελούν ένδειξη ότι το Σαραπιείον ήταν χώρος τέλεσης μυστηρίων κια τελετουργιών. Καθώς οι αρχαιολόγοι κάνουν λόγο πως τα μυστήρια που πραγματοποιούνταν στον ναό ήταν παρόμοια με εκείνα της Δήλου και της Αλεξάνδρειας.
Οι απεικονίσεις αιγυπτιακών θεοτήτων αλλά και μια σημαντική επιγραφή που βρέθηκε, οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο χώρος ταυτίζεταο με τους τόπους της αιγυπτιακής λατρείας. Υπεύθυνοι για την ύπαρξη του ναού θεωρούνται οι Ρωμαίοι, οι οποίοι αποδεικνύεται πως ήταν λάτρεις και της αιγυτπιακής θρησκείας και όχι μόνο της ελληνικής. Αυτό στέκεται ως αφορμή να συμπεράνουμε ότι η Θεσσαλονίκη ήταν μια πολυπολιτισμική φυσιογνωμία και πρότυπο κουλτούρας για εκείνη την εποχή, καθώς προκύπτει ότι εκεί υπήρχε μια ακμάζουσα κοινότητα που λάτρευε προφανώς κάποιες από τις Αιγυπτιακές Θεότητες.
Ο εν λόγω ναός πιστεύεται ότι αποτελεί μέρος του μυστηρίου που έχει σχέση με το Σεραπείο της Αλεξάνδρειας. Το Σεραπείο της Αλεξάνδρειας είναι ένα ιερό αφιερωμένο στον Θεό Σεράπι. Πιστεύεται πως η καταστροφή της βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας συνδέεται με την ύπαρξη του Σεραπιείου, καθώς πιθανολογείται ότι η καταστροφή του, το 391 μ.Χ. από φανατικούς χριστιανούς, να στάθηκε η αφορμή της καταστροφής της επικείμενης βιβλιοθήκης.
Ποιος ήταν όμως ο θεός Σέραπις; Ήταν μια ελληνοαιγυπτιακή θεότητα, η οποία εισήχθη στην μυθολογία, ως μια νέα θεότητα, από τον Πτολεμαίο Α’ Σωτήρ (βασίλευσε 305- 204 π.Χ.). Αρχικά ήταν ο θεός του Κάτω Κόσμου στην Αρχαία Αίγυπτο. Στη συνέχεια όμως της λατρείας του ορίσθηκε ως μια νέα θεότητα με ελληνικές θρησκευτικές αντιλήψεις. Ήταν Θεός του Ήλιου και άρχοντας της θεραπείας και της γονιμότητας. Η λατρεία του καθιερώθηκε στη Ρώμη αλλά και σε όλη τη Μεσόγειο.
Ο μεγαλύτερος ναός προς τιμήν του Σέραπι ήταν στην Αλεξάνδρεια, ο οποίος καταστράφηκε από τον Θεόφιλο, τον Πατριάρχη της Αλεξάνδρειας το 391 π.Χ..
Μέρος όλης αυτής της πολιτισμικής κουλτούρας μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας φαίνεται να ανήκει και ο αιγυπτιακός ναός στη Θεσσαλονίκη. Παρόλες τις εξονυχιστικές έρευνες των αρχαιολόγων, διαπιστώνεται ότι το εν λόγω ιερό λειτουργούσε ως πολυθεϊστικό ιερό, χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των σαραπιείων.
Βέβαια αυτό δεν αναιρεί το γεγονός ότι ο Σέραπι ήταν αιγυπτιακός θεός, δίνοντας ένα ακόμη τεκμήριο στη μυστηριώδη υπόσταση του αιγυπτιακού και του ελληνικού πολιτισμού, οι οποίοι θεωρείται ότι γεφυρώθηκαν με την ανέγερση ναών, όπως αυτού που χτίστηκε προς τιμήν του Σέραπι στη Θεσσαλονίκη.
Πηγή
Γκαϊδατζής, Ραφαήλ. (2025). Ένας αιγυπτιακός ναός στη Θεσσαλονίκη: Το μυστήριο του Σαραπείου. Ανακτήθηκε από https://parallaximag.gr/thessaloniki-news/enas-aigyptiakos-naos-sti-thessaloniki-to-mystirio-toy-sarapeioy/. (τελευταία πρόσβαση 3/7/2025)
