Η ανάσταση του Λαζάρου-Η Ιστορία
Λίγο πριν από την έλευση της Μεγάλης Εβδομάδας, οι ορθόδοξοι χριστιανοί γιορτάζουν την προδρομική σκηνή της θείας ανάστασης με την επαναφορά του Λαζάρου ως εκ θαύματος στη ζωή, επιστήθιου φίλου του Ιησού Κυρίου και γνωστού ως Δίκαιου ή Τετραήμερου. Ο Κύριος, παρότι οι μαθητές του τον είχαν αποτρέψει να επισκεφθεί την Βηθανία, πόλη πολύ κοντά στην Ιερουσαλήμ, καθώς υπήρχε κίνδυνος για την ασφάλειά του, αψήφισε τις προειδοποιήσεις τους και αποφάσισε να μεταβεί στην πόλη αυτή και να δει τον άρρωστο φίλο του. Όταν έφθασε εκεί τον πληροφόρησαν ότι είχε πεθάνει εδώ και τέσσερις μέρες. Ο Ιησούς και πάλι δεν πτοήθηκε και ζήτησε από τις αδελφές του Λάζαρου, τη Μάρθα και τη Μαρία, να του υποδείξουν το σημείο όπου ήταν η σορός του. Αυτές τον οδήγησαν έως εκεί τονίζοντάς Του παράλληλα ότι ήταν ήδη τέσσερις μέρες νεκρός και η οσμή λόγω της σήψης θα ήταν αφόρητη. Ο Κύριος τότε διέταξε να κινηθεί η πέτρα που έκλεινε τον τάφο, σήκωσε τα χέρια του προς τον ουρανό, εν τω μεταξύ συγκεντρώθηκε και πλήθος κόσμου γύρω από τον τάφο ακολουθώντας τις δύο αδελφές του Λάζαρου, και είπε δυνατά προς τον σημείο: «Λάζαρε, έλα έξω!». Επικράτησε πλήρης ησυχία και μετά από λίγα δευτερόλεπτα ακούστηκαν βήματα μέσα από το κουβούκλιο του τάφου. Κανείς δεν πίστευε ότι από εκεί θα έβγαινε ο Λάζαρος περιτυλιγμένος με τα σάβανα, όπως συνηθιζόταν να τυλίγουν τους νεκρούς οι Ιουδαίοι, ζωντανός σαν να ξύπνησε μόλις από βαθύ ύπνο. Η ανάσταση του Λαζάρου ήταν γεγονός!
Ήταν λίγες μέρες πριν να μπει ο Χριστός θριαμβευτικά στην Ιερουσαλήμ μετά βαΐων και κλάδων. Η ανάσταση του Λαζάρου παρουσιάστηκε ως μία μοιραία προοικονομία της Ανάστασης του Θεανθρώπου και ως ένα μήνυμα ότι η ζωή νικά πάντα τον θάνατο με την μεσολάβηση του Θεού. Σήμερα, η ανάσταση του Λαζάρου τιμάται και εορτάζεται από τους ορθόδοξους χριστιανούς το Σάββατο πριν από την Μεγάλη Εβδομάδα με έθιμα και κάλαντα σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Αντίθετα, στους καθολικούς εορτάζεται μαζί με τις αδελφές του στις 29 Ιουλίου.
Τι έγινε μετά την εκ θαύματος ανάστασή του; Πώς ήταν η ζωή του μετά; Γιατί όπως λένε δεν χαμογέλασε ποτέ;
Πέθανε (την 1η φορά) σε ηλικία 30 ετών και σύμφωνα με τη χριστιανική παράδοση έζησε άλλα τριάντα χρόνια. Σε όλο το υπόλοιπο της ζωής του, η παράδοση λέει ότι ήταν ιδιαίτερα σκυθρωπός και αγέλαστος, όχι γιατί επέστρεψε στην ζωή, ούτε γιατί ένιωσε τα γηρατειά, αλλά για όσες εικόνες είδε και για όσα βίωσε στην τετραήμερη παραμονή του στον Άδη. Δεν ξαναγέλασε πότε του με εξαίρεση μόνο μία φορά που είδε έναν άνθρωπο να κλέβει ένα πήλινο αγγείο και αναφώνησε: «Το ένα χώμα κλέβει το άλλο». Το αξιοπρόσεκτο είναι ότι όσα είδε και όσα έζησε στου θανάτου το βασίλειο δεν θα τα μάθουμε ποτέ, αφού κράτησε αιώνια σιωπή, εν αντιθέσει με τον Οδυσσέα του Ομήρου που όχι μόνο ως ζωντανός κατέβηκε στον Άδη, αλλά φρόντισε να μιλήσει για την εμπειρία του.
Το 33 μ.Χ., λίγο μετά τη Σταύρωση και την Ανάσταση του Χριστού αλλά και του πρώτου θανάτου του ίδιου, διωκόμενος από το μίσος των αρχιερέων, μετέβη στη Λάρνακα (ή γνωστή τότε ως Κίτιο) της Κύπρου, όπου και πέρασε τα επόμενα χρόνια της ζωής του μέχρι και τον οριστικό του θάνατο το 63 μ.Χ., για αυτό και θεωρείται και προστάτης άγιος της περιοχής. Εκεί, όπως μαρτυρεί και μία ακόμα παράδοση, συνδέεται και με τη θαυματουργική δημιουργία μίας αλυκής. Μια μέρα ο Λάζαρος περνούσε έξω από ένα αμπέλι και επιθύμησε πολύ να ξεδιψάσει με τους νόστιμούς καρπούς του. Η γυναίκα που το είχε αρνήθηκε να του προσφέρει τα σταφύλια και αυτός για να την τιμωρήσει μετέτρεψε το αμπέλι της σε μια αλυκή. Μέχρι και σήμερα αυτοί που περισυλλέγουν το αλάτι διακρίνουν στο βάθος τις ρίζες του άτυχου αμπελιού, ενώ στη μέση υπάρχει το περίφημο για την περιοχή πηγάδι της γριάς που από μέσα αναβλύζει γλυκό νερό. Στην Κύπρο, επίσης, οι δύο απόστολοι, Παύλος και Βαρνάβας, χειροτόνησαν τον Λάζαρο ως πρώτο επίσκοπο Κιτίου (Λάρνακας), δημιουργώντας και την πρώτη χριστιανική κοινότητα-εκκλησία της περιοχής. Το έργο του ως επισκόπου δεν ήταν καθόλου εύκολο, όχι μόνο λόγω της έντονης παρουσίας της αρχαίας θρησκείας και της ειδωλολατρίας στο νησί, αλλά και λόγω της ύπαρξης ιουδαϊκού κύκλου που στρεφόταν ενάντια στην πρώτη κοινότητα των πιστών της νέας θρησκείας. Ο οριστικός θάνατος τον βρίσκει στη Μεγαλόνησο και τα άγια λείψανά του βρέθηκαν το 890 μ.Χ. μέσα σε μία μαρμάρινη λάρνακα πάνω στην οποία έγραφε:«Λάζαρος ο τετραήμερος και φίλος του Χριστού». Τότε, ο αυτοκράτορας Λέων ΣΤ΄ διέταξε τη μεταφορά τους στην Κωνσταντινούπολη και χρηματοδότησε την ανέγερση ομώνυμου ιερού ναού στο σημείο εκείνο στο οποίο βρέθηκαν τα λείψανα. Ο ναός σώζεται έως και σήμερα. Τα ιερά λείψανα, ωστόσο, μετά τη Δ’ σταυροφορία και την άλωση της Πόλης από τους Φράγκους το 1204 μεταφέρθηκαν στη Μασσαλία και μετά χάθηκαν χωρίς να γνωρίζουμε τα ακριβή αίτια.
Η καθολική παράδοση, από την άλλη, διαφοροποιείται αρκετά. Αναφέρεται ότι ο Λάζαρος δεν κατέφυγε, μετά την φυγή του από την Ιερουσαλήμ στην Κύπρο, αλλά στη Προβηγκία της Γαλλίας μαζί με τις αδελφές του και από εκεί αυτός μόνος του μετέβη στη Μασσαλία όπου έγινε και επίσκοπος. Τελικά, όμως, συνελήφθη και αποκεφαλίστηκε ύστερα από τον φοβερό διωγμό του Δομιτιανού σε προχωρημένη ηλικία. Η εκδοχή αυτή, συγκρίνοντας και τις ιστορικές πηγές, δεν είναι επιβεβαιωμένη.
Η ανάσταση του Λαζάρου-Η Τέχνη
Η ανάσταση του Λαζάρου επηρέασε και πολλούς αγιογράφους και καλλιτέχνες, τόσο της ανατολικής ορθόδοξης παράδοσης, όσο και της καθολικής. Δείγματα της τέχνης τους είναι εντυπωσιακά και άξια αναφοράς. Εδώ περιοριζόμαστε σε κάποιους εξαιρετικά χαρακτηριστικούς εικονογραφικούς τύπους-καλλιτεχνήματα με διεθνή εμβέλεια. Από τον Ρέμπραντ έως και τον Van Gohg όλοι αυτοί οι εικαστικοί τύποι αποτυπώνουν τη δύναμη της ζωής, αλλά και τη δύναμη της τέχνης να απαθανατίζει το άπιαστο και το θεϊκό. Ακολουθούν 6 εικονογραφικοί τύπου:
1) Η Ανάσταση του Ρέμπραντ
Ο συγκεκριμένος πίνακας με λάδι, δημιούργημα του Ολλανδού ζωγράφου Rebrandt Harmenzoon van Rijn, απεικονίζει την ανάσταση του Λαζάρου σε δύο επίπεδα φωτεινότητας. Ο αναστημένος Λάζαρος είναι στο σκοτεινό μέρος του πίνακα, ενώ τα υπόλοιπα πρόσωπα στο φωτεινό (κιαροσκούρο=αντίθεση σκότους και φωτός). Εντυπωσιακή είναι η έκπληξη όπως έχει χαραχθεί στο πρόσωπο της Μαρίας βλέποντας τον αδελφό της να επιστρέφει στη ζωή που είναι και το φωτεινότερο σημείο του πίνακα. Ο καλλιτέχνης βασίστηκε στο κατά Ιωάννη Ευαγγέλιο. Το έργο σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Τέχνης της κομητείας του Λος Άντζελες.
2) Η Σλοβάκικη απεικόνιση της ανάστασης του Λαζάρου
Το συγκεκριμένο έργο είναι δημιούργημα άγνωστου καλλιτέχνη. Διαφέρει αισθητά με τον ανωτέρω, αλλά και με την ορθόδοξη παράδοση και την κρητική σχολή της αγιογραφίας, που θέλει τα πρόσωπα αυστηρά, περισσότερο φωτεινά και με έντονα χρώματα. Ανήκει στο καλλιτεχνικό ρεύμα της γοτθικής τέχνης όπου οι μορφές είναι περισσότερο ρεαλιστικές και εκφραστικές. Σε σχέση με τον ανωτέρω πίνακα εδώ τα πρόσωπα είναι όλα φωτεινά και έχουν λιτά χαρακτηριστικά. Το έργο σήμερα εκτίθεται στο Ανατολικό Σλοβακικό Μουσείο στο Κόσιτσε, ένα από τα παλαιότερα και σημαντικότερα μουσεία της χώρας.
3) Η Βυζαντινή Ανάσταση του Λαζάρου
Σε εντελώς διαφορετικό καλλιτεχνικό πνεύμα είναι η παραπάνω εικόνα. Χρονολογείται από τον 12ο αιώνα και ήταν μέρος ιερού τέμπλου από εκκλησία του Αγίου Όρους. Έχει πιο έντονα χρώματα σε σχέση με τις προηγούμενες δύο, δείχνει τον Λάζαρο όρθιο και περιτυλιγμένο σε σάβανα και όχι με νεκρικό ένδυμα. Τα πρόσωπα είναι αυστηρότερα, σκυθρωπά και λυπημένα. Ειδικότερα το πρόσωπο του Λάζαρου είναι ανέκφραστο και δεν αποτυπώνεται καθόλου η αναγέννηση και η αφύπνιση από έναν βαθύ ύπνο.
4) H Ανάσταση του Van Gogh
Τελευταίος εικαστικός τύπος της ανάστασης του Λαζάρου και άξιος λόγου είναι αναμφίβολα ο πίνακας του γνωστού ζωγράφου και καλλιτέχνη Van Gogh. Ο έτερος Ολλανδός ζωγράφος είχε ως πρότυπό του τον αντίστοιχο πίνακα του Rembrandt. Ωστόσο, αυτό που ενδιέφερε τον Van Gogh ήταν να αποτυπώσει, όχι τη θεία σκηνή ή τα θεία πρόσωπα, αλλά τον πόνο και το βάρος των ανθρώπων, όπως αυτό αποτυπώνεται στο πρόσωπo και τη στάση των δύο αδελφών του Λάζαρου που θρηνούν για τον χαμό του. Όπως και στον πίνακα του Rebrandt, έτσι και εδώ υπάρχει αντίθεση στα χρώματα. Στο παρασκήνιο (background) επικρατούν θερμότερα χρώματα, ενώ στο προσκήνιο (foreground) και πιο συγκεκριμένα στον Λάζαρο επικρατούν ψυχρότερα χρώματα. Το έργο σήμερα εκτίθεται στο Μουσείο Van Gogh στο Άμστερνταμ.
«Ο Θεός χρειάζεται τη βοήθειά μας» Κάτωχρος κι εξαντλημένος ο Ιησούς στάθηκε κοντά στον τάφο. «Λάζαρε, βγες έξω» φώναξε. Όλοι περίμεναν. Κι ο φτωχός νεκρός που ένιωσε ότι εδώ στον τάφο του παίζεται η τύχη του κόσμου, τι να ’κανε; Η γη είχε χαθεί, πώς θ’ άφηνε χωρίς ανάσταση έναν ολάκερο ουρανό;»
Τάσος Λειβαδίτης
Πηγές
Άγιος Λάζαρος. Ανακτήθηκε: el.wikipedia.org (τελευταία πρόσβαση: 31/03/2026).
Ο ΑΓΙΟΣ ΛΑΖΑΡΟΣ – Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΝΑΟΥ ΣΤΗ ΛΑΡΝΑΚΑ. Ανακτήθηκε: www.agioslazaros.org/history (τελευταία πρόσβαση: 31/03/2026).
Πλεούρας, Χ. (2024). Τι απέγινε ο Λάζαρος, αφού τον ανέστησε ο Χριστός. Ανακτήθηκε: www.tomistinenimerosi.gr(τελευταία πρόσβαση: 31/03/2026).
Τί απέγινε ο Λάζαρος μετά το θαύμα της Ανάστασής του. (2023). Ανακτήθηκε από: https://www.neakriti.gr/politismos/1710427_ti-apegine-o-lazaros-meta-thayma-tis-anastasis-toy (τελευταία πρόσβαση: 31/03/2026).
Τζιανίδης, N. (2022). Ο Λάζαρος αναστήθηκε, γύρισε από τους νεκρούς, αλλά δεν μίλησε ούτε γέλασε ποτέ από τότε – Τι είδε που το ερμήνευσαν μόνο οι ποιητές. Ανακτήθηκε:www.ethnos.gr (τελευταία πρόσβαση: 31/03/2026).
Η Ανάσταση του Λαζάρου (Ρέμπραντ). Ανακτήθηκε από: en.wikipedia.org (τελευταία πρόσβαση: 01/04/2026).
Ρουμπέκα, Κ. (2009). Γοτθική Τέχνη. Ανακτήθηκε από: www.artmag.gr (τελευταία πρόσβαση: 01/04/2026).
Ανάσταση του Λαζάρου. Ανακτήθηκε από: www.ebyzantinemuseum.gr(τελευταία πρόσβαση: 01/04/2026).
The Raising of Lazarus (after Rembrandt). Ανακτήθηκε από: www.vangoghmuseum.nl (τελευταία πρόσβαση: 01/04/2026).
