Μετά την αποτυχημένη επανάσταση των Ορλοφικών, η συνθήκη του Κιουτσούκ- Καϊναρτζή ανέτρεψε τις εξελίξεις για τους υποδουλωμένους Έλληνες. Μετά τις αποτυχημένες εξεγέρσεις στην Ελλάδα που υποκινήθηκαν από τους Ρώσου αδελφούς Ορλόφ, η Οθωμανική εξουσία ήταν έτοιμη να εκδικηθεί τους εξεγερθέντες. Οι σημαντικές νίκες των Ρώσων στην Κριμαία και η υπογραφή της συνθήκης στις 10/21 Ιουλίου του 1774 τερμάτισαν τον πόλεμο που δοκίμασε σκληρότατα τον ελληνικό χώρο.
Οι όροι της συνθήκης: ο Ελληνισμός
Η Ρωσία αποκόμισε σημαντικά οφέλη από την υπογραφή της συνθήκης, καθώς επέκτεινε την κυριαρχία της σε ζωτικές περιοχές των βορείων ακτών του Ευξείνου Πόντου, αύξησε την πολιτική επιρροή της στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες και απέκτησε σημαντικά προνόμια. Αυτοί που πραγματικά όμως ωφελούνταν ήταν οι Έλληνες, καθώς η Ρωσία τους εξασφάλισε τα εξής:
- Αμοιβαία αμνηστία σε όσους πήραν μέρος στον πόλεμο
- Επαναπατρισμό σε όσους απελάθηκαν ή εξορίστηκαν
- Δίκαιη απόδοση των περιουσιών
- Προστασία της Χριστιανικής θρησκείας και των εκκλησιών σε όλο το χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας
- Δέσμευση της Πύλης για θρησκευτική και πολιτική προστασία των νησιών του Αιγαίου που θα παραχωρούνταν στην Οθωμανική επικράτεια
- Εμπορικά και ναυτιλιακά προνόμια: Τα χριστιανικά-ελληνικά πλοία θα μπορούσαν να υψώνουν τη Ρώσικη σημαία και έτσι θα προστατεύονταν από τη ρώσικη ισχύ, ενώ όσοι ελληνικοί εμπορικοί οίκοι θα εγκαθίσταντο στη νότια Ρωσία θα είχαν ίδια δικαιώματα με τους υπηκόους των
- Απόκτηση «μπερατίων» δικαιωμάτων που εξασφάλιζαν την προστασία της Ρωσίας και άλλων Ευρωπαϊκών δυνάμεων.
Αντίδραση της Πύλης
Φυσικά, το περιεχόμενο αυτών των άρθρων δεν έγινε απόλυτα δεκτό από την Υψηλή Πύλη. Πολλές φορές μάλιστα παραβιάστηκε κιόλας, θεσπίστηκαν βαρύτατοι φόροι και σημειώθηκαν διωγμοί κατά των Ελλήνων από την Οθωμανική Αυτοκρατορία. Όμως, η προσφυγή των Ελλήνων στην ξένη προστασία ανάγκασε την Πύλη να λάβει κάποια ευεργετικά μέτρα για τους Έλληνες. Προσπάθησε να περιορίσει τις αυθαιρεσίες των δημοσίων υπαλλήλων της, να περιορίσει τους διωγμούς, δημιούργησε Σώμα «μπερατλήδων» στην Πύλη, οι οποίοι ήταν απαλλαγμένοι από τον κεφαλικό φόρο και προσπάθησε να παρακινήσει τους Έλληνες εμπόρους να αφήσουν την ξένη υπηκοότητα και να ασπαστούν την Οθωμανική, ειδικά όταν η Αυτοκρατορία βρισκόταν σε πόλεμο. Όλα αυτά δεν είχαν το αναμενόμενο αποτέλεσμα, καθώς η Αυτοκρατορία είχε αποδυναμωθεί και οι Έλληνες το συναισθανόταν αυτό, γι’ αυτό και δεν άλλαζαν τις τακτικές τους.
Ο απόηχος της συνθήκης
Αναμφίβολα, η συνθήκη είχε σημαντικές συνέπειες για όλους τους εμπλεκόμενους. Η Ρωσία, μέσω της διπλωματίας της, κατάφερε να επιτύχει την παρέμβαση στα εσωτερικά ζητήματα της Τουρκίας τόσο για την ίδια όσο και για τις υπόλοιπες Ευρωπαϊκές δυνάμεις. Το αξιοθαύμαστο ήταν ότι η επιτυχία αυτή έγινε μακροπρόθεσμα γνωστή, καθώς δεν έγινε αντιληπτή ούτε από την ίδια την Κατερίνη Β’, αυτοκράτειρα της Ρωσίας.
Από την άλλη πλευρά, η Οθωμανική Αυτοκρατορία άρχισε να αποδυναμώνεται. Παρά τις παραχωρήσεις και τα μέτρα που πήρε η Πύλη, οι Έλληνες παρέμεναν κάτω από την αιγίδα της Ρωσίας που ειδικά μετά την συνθήκη εμφανίστηκε παντοδύναμη στο προσκήνιο. Ταυτόχρονα, μετά από την υπογραφή της συνθήκης μουσουλμάνοι και χριστιανοί, άρχισαν να οπλίζονται, ο καθένας με το σκοπό του, εναντίον της κεντρικής αρχής της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, εντείνοντας το πνεύμα έντασης και αποδυνάμωσης τόσο στους κόλπους όσο και στα περίχωρα της.
Τα σημαντικότερα οφέλη της συνθήκης τα αποκόμισαν οι Έλληνες. Πέρα από τη θρησκευτική και πολιτική προστασία που τους παρείχε η Ρωσία, οι Έλληνες κατάφεραν, μέσω της ίδρυσης εμπορικών οίκων και ύψωσης της Ρωσικής σημαίας, να αναπτύξουν τη ναυτιλιακή τους δραστηριότητα και να δημιουργήσουν τις απαραίτητες προϋποθέσεις για συσσώρευση κεφαλαίου. Τα επόμενα χρόνια νησιά του Αιγαίου κυρίως η Ύδρα, οι Σπέτσες και τα Ψαρά απέκτησαν σημαντικό πλούτο και αριθμό πλοίων που βοήθησαν στον πόλεμο του 1821. Βέβαια, η στροφή προς το θαλάσσιο εμπόριο ανέστειλε την βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας. Οπωσδήποτε, όμως τέθηκαν οι βάσεις ελεύθερης διακίνησης των υποδούλων και τέλος της αναπτέρωσης του ηθικού για αποτίναξη του τυραννικού ζυγού.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν γι’ αυτό το άρθρο:
Συλλογικό έργο, Ιστορία του ελληνικού έθνους, ο Ελληνισμός υπό ξένη κυριαρχία (περίοδος 1669-1821), Τουρκοκρατία- Λατινοκρατία, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα,2009
Δερτιλής,Γ.Β, Ιστορία του Ελληνικού Κράτους, 1830-1920, Πανεπιστημιακές εκδόσεις Κρήτης, Ηράκλειο 2016
