Το καλοκαίρι του 1672, την στιγμή που η Ολλανδία διένυε την εποχή της απόλυτης ακμής της, συνέβη ένα γεγονός το οποίο θα στοίχειωνε την Ευρωπαϊκή ιστορία για πολλά χρόνια. Η δολοφονία και ο κανιβαλισμός του τότε Ολλανδού πρωθυπουργού, Johan de Witt, απέδειξε τη μικρή απόσταση μεταξύ του πολιτισμού και της απόλυτης βαρβαρότητας. Μάλιστα το γεγονός αυτό σημάδεψε την Ολλανδία ως τη μοναδική χώρα που «έφαγε τον πρωθυπουργό της».
Johan de Witt: Ένας μαθηματικός που ανέλαβε την εξουσία
Ο Johan de Witt δεν ήταν σε καμία περίπτωση ένας απλός ηγέτης. Ήταν ένας χαρισματικός μαθηματικός, ο οποίος πίστεψε πως, μέσω της λογικής, θα μπορούσε να κυβερνήσει ένα κράτος πολύ πιο αποτελεσματικά από οποιονδήποτε μονάρχη της εποχής. Έτσι, σε μία περίοδο, όπου σχεδόν όλες οι ευρωπαϊκές χώρες εξουσιάζονταν από απόλυτους μονάρχες, ο De Witt, κατόρθωσε να κάνει το αδιανόητο: ως ηγέτης της χώρας, κατάφερε να οδηγήσει, μέσα σε 20 μόλις χρόνια, την Ολλανδία στο ζενίθ της παγκόσμιας κυριαρχίας.
Υπό την ηγεσία του, η Ολλανδία κατάφερε να γίνει η πρώτη εμπορική υπερδύναμη του πλανήτη, ενώ κατάφερε να προωθήσει ιδέες, που η χώρα γνώριζε για πρώτη φορά. Προστάτευσε την ανεξιθρησκεία, τις τέχνες και τις επιστήμες και κατάφερε να αναδείξει το εμπόριο στις ολλανδικές θάλασσες σε πηγή αμύθητου πλούτου. Παρόλα αυτά, ακριβώς αυτές οι εκσυγχρονιστικές ιδέες, που τον ανέδειξαν, επρόκειτο να οδηγήσουν και στην πτώση του.
1672: Το έτος της συμφοράς
Στην ολλανδική συλλογική μνήμη το 1672, έχει καταγραφεί ως Rampjaar (= έτος της συμφοράς). Η άρνηση του De Witt να επανδρώσει έναν ισχυρό στρατό ξηράς, στην προσπάθεια του να αποτρέψει τον Πρίγκιπα της Οράγγης από το να πάρει τον έλεγχο, άφησε την Ολλανδία χωρίς ουσιαστική προστασία στα χερσαία σύνορα.
Έτσι, όταν η Αγγλία και η Γαλλία επιτέθηκαν στη χώρα, τόσο από την ξηρά, όσο και από τη θάλασσα, τα σύνορα της κατέρρευσαν και ο πανικός κυριάρχησε στις πόλεις. Ο λαός, λοιπόν, που μέχρι τότε απολάμβανε τα αποτελέσματα της εκσυγχρονιστικής πολιτικής του De Witt, άρχισε να ψάχνει έναν ένοχο, στον οποίο θα μπορούσε να επιρρίψει ευθύνες για την καταστροφή.
Αυτό είχε ως αποτέλεσμα μέσα σε μία νύχτα να μετατραπεί ο De Witt, από σωτήρας, σε εχθρός της χώρας. Επιπλέον, οι υποστηρικτές του στέμματος άρχιζαν να προωθούν προπαγάνδα, στοχευμένη ακριβώς κατά του πρωθυπουργού, πείθοντας τον λαό πως ο ίδιος είχε αφήσει σκοπίμως απροστάτευτη την χώρα με σκοπό να την παραδώσει στους Γάλλους.
Η οργή του λαού γινόταν ολοένα και πιο ισχυρή και χρειαζόταν μόνο μία αφορμή για να εκραγεί.
Η παγίδα και η σφαγή του Johan de Witt
Τον Αύγουστο του 1672, ο αδερφός του Johan, ο Cornelis, συνελήφθη, με την κατηγορία ότι σχεδίαζε τη δολοφονία του πρίγκιπα της Οράγγης. Παρά τα βασανιστήρια που υπέστη, ο ίδιος δεν ομολόγησε ποτέ, αλλά η καταδίκη του σε εξορία ήταν προαποφασισμένη.
Στις 20 Αυγούστου, ο Johan έλαβε ένα μήνυμα που τον καλούσε να αποχαιρετήσει τον αδερφό του, ο οποίος κρατούνταν στην φυλακή Gevangenpoort, στη Χάγη. Αυτό αποτέλεσε και την τέλεια πρόφαση για να οδηγηθεί ο De Witt, στην παγίδα που του είχαν στήσει. Έξω από τα τείχη της φυλακής, είχε μαζευτεί ένας οπλισμένος, οργισμένος όχλος έτοιμος να καταδικάσει τον «προδότη».
Μετά από κάποιες παράλογες συνεννοήσεις, οι πόρτες της φυλακής έμειναν αφύλαχτες και ενώ τα δύο αδέρφια βρίσκονταν μέσα στο κτήριο, ο όχλος εισέβαλε στα κελιά. Στην συνέχεια, τα δύο αδέρφια οδηγήθηκαν έξω στον δρόμο, με κλωτσιές και μπουνιές, όπου και τελικά δολοφονήθηκαν. Συγκεκριμένα, ο Johan de Witt, πυροβολήθηκε εξ επαφής και στην συνέχεια ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου.
Τα σώματα τους γυμνώθηκαν και κρεμάστηκαν ανάποδα, όπου μέσα σε μία κατάσταση έκστασης, ο όχλος άρχισε να τα τεμαχίζει, επιδεικνύοντας φρικιαστικά επίπεδα βίας. Αναφορές από εκείνη την εποχή αναφέρουν σκηνές βγαλμένες από ταινία τρόμου: άνθρωποι έκοβαν τα δάχτυλα, τις μύτες και τα γεννητικά όργανα από τα πτώματα για να τα κρατήσουν ως ενθύμιο. Μάλιστα, κάποιοι από αυτούς άρχισαν να καταναλώνουν κομμάτια από τη σάρκα τους, με χαρακτηριστική αναφορά στο συκώτι του Johan, το οποίο και φαγώθηκε από τον οργισμένο όχλο.
Το μακάβριο μάθημα της ιστορίας
Η περίπτωση του De Witt, αποδεικνύει πως ο πολιτισμός και η πολιτισμένη φύση του ανθρώπου δεν αποτελούν μία αυτονόητη κατάσταση, αλλά μία λεπτή γραμμή που διαχωρίζει τα πρωτόγονα ανθρώπινα ένστικτα από κάθε πολιτισμένη εκδοχή της ανθρωπότητας. Όταν κυριαρχεί ο φόβος και η αβεβαιότητα, οι τέχνες, η λογική και ο εκσυγχρονισμός (όλα όσα εκπροσώπευε ο De Witt), καταρρίπτονται, και στη θέση τους εμφανίζεται η βία.
Δεν αναφερόμαστε απλώς σε μία συνθήκη, όπου ο άνθρωπος επιστέφει στη φύση του. Στην συγκεκριμένη περίπτωση, πρόκειται για την κατασκευή μίας διαστρεβλωμένης εκδοχής της ανθρώπινης φύσης, όπου η βία αποτελεί το μόνο μέσο επικοινωνίας. Ο κανιβαλισμός των αδερφών De Witt, δεν ήταν αποτέλεσμα πείνας, αλλά μία προσπάθεια «εκμηδενισμού» της εξουσίας. Τρώγοντας τον ηγέτη του, ο όχλος, αφενός επιχείρησε να τιμωρήσει αυτόν που τον πρόδωσε, και αφετέρου προσπάθησε να οικειοποιηθεί την εξουσία του.
Τι απέμεινε από το «δείπνο»;
Σήμερα, στο μουσείο Historisch Museum, της Χάγης, φυλάσσονται, μέσα σε μία μικρή γυάλινη αποθήκη, δύο μακάβρια κειμήλια: η γλώσσα του Johan και ένα δάχτυλο του Cornelis. Είναι ό,τι απέμεινε από αυτή τη φρικιαστική εποχή. Τα λείψανα αυτά, δεν αποτελούν απλά εκθέματα. Είναι μία ισχυρή υπενθύμιση: ο Johan de Witt, δεν ηττήθηκε από τους Γάλλους ή τους Άγγλους, αλλά από την ίδια την ανθρώπινη φύση.
ΠΗΓΕΣ
Goldfarb, K., (2018) The Brutal End Of Dutchman Johan de Witt, Who Was Torn Apart And Eaten By His Own People, Ανακτήθηκε από: www.allthatisintersting.com (Τελευταία πρόσβαση: 17/3/2026)
Moca-Grama, V., (2026) Johan de Witt: That time the Dutch people ate their prime minister Ανακτήθηκε από: www.dutchreview.com (Τελευταία πρόσβαση: 17/3/2026)
