Τα Άγια Θεοφάνεια είναι μια μέρα γιορτής και αναπόσπαστο μέρος του εορτασμού των Χριστουγέννων. Πρόκειται για την βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή.
Τα Άγια Θεοφάνεια ή αλλιώς Φώτα όμως κρύβουν ένα βαθύτερο νόημα για τον κάθε Χριστιανό. Ο συμβολισμός αποκτά θρησκευτική χροιά αλλά και εκφράζει την ανάγκη τω πιστών για τον Αγιασμό τους. Γι’ αυτό και το έθιμο μας υποδεικνύει ότι για να πραγματοποιηθεί ο Αγιασμός πρέπει να ριχθεί ο Σταυρός στο νερό για να αγιασθούν και να καθαριστούν οι ψυχές των ανθρώπων από τα πάθη τους. Ο αγώνας των κολυμβητών να βρουν το Σταυρό συμβολίζει τον διαρκή αγώνα που κάνουν οι πιστοί για να αποδείξουν ότι μάχονται για τη σωτηρία τους.
Το απόλυτα θρησκευτικό πνεύμα όμως αντικατοπτρίζεται στους λόγους για τους οποίους βαπτίσθηκε ο Ιησούς Χριστός. Η Βάπτιση δηλαδή του Ιησού Χριστού συμβολίζει πρώτα την αναγκαιότητα του κάθε ανθρώπου να εμβαπτίζεται καθώς χρίζεται Χριστιανός, αλλά και το ότι βαπτίσθηκε για να καθαρίσει και να ξεπλύνει την αμαρτία όχι μόνο ολόκληρη την ανθρωπότητα μαζί αλλά και τον κάθε ένα ξεχωριστά.
Επίσης η Βάπτιση του Ιησού Χριστού συμβολίζει το θεολογικό νόημα που υπάρχει και κρύβεται πίσω από αυτή, όπως το να αγιάσει και να ευλογήσει τον Ιωάννη τον Πρόδρομο τον Βαπτιστή, αλλά και για να αποκαλύψει στους ανθρώπους την Αγία Τριάδα.
Ο όρος Θεοφάνεια βγαίνει από τις λέξεις << Θεός + φαίνομαι >> και συμβολίζει την φανέρωση της Αγίας Τριάδας (Πατήρ, Υιός, Άγιο Πνεύμα), την φανέρωση του Τριαδικού Θεού. Ο Θεός δηλαδή ήρθε στη Γη με τη Γέννηση του Ιησού Χριστού και έγινε φανερός και αδιαίρετος με το Βάπτισμα του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη Ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη των Πρόδρομο, ο οποίος αργότερα ονομάστηκε και Βαπτιστής.
Τα Άγια Θεοφάνεια λέγονται και Φώτα επειδή , ακριβώς, σημαίνει ότι η Θεία Βάπτιση του Ιησού Χριστού φώτισε όλη την ανθρωπότητα. Όχι μόνο ψυχικά αλλά και πνευματικά.
Μεταξύ των εθίμων των Φώτων (όπως ο Αγιασμός των Υδάτων και πιάσιμο του Σταυρού, Αγιασμός των σπιτιών, πλύσιμο των εικόνων στα αγιασμένα νερά, ο χορός των καλικαντζάρων) είναι και τα Κάλαντα των Φώτων (ή Θεοφανείων). Τα Κάλαντα είναι τραγούδια που λέγονταν από μικρά παιδιά την παραμονή των Θεοφανείων για να πάρουν κέρασμα ή χρήματα.
Στα Κάλαντα η θεματολογία είναι ανάλογη με την περιοχή και τα έθιμά της. Η βάση της όμως είναι η εξύμνηση της Θείας Βάπτισης του Ιησού Χριστού και ο συμβολισμός της, ο οποίος είναι ότι: ο Μονογενής Υιός του Θεού, φανέρωσε την Αγία Τριάδα και χάρισε φως στις ψυχές των ανθρώπων.
Οι παραλλαγές λοιπόν αυτών των τραγουδιών είναι:
- Τα Κάλαντα Θεσσαλίας ( που λέγονταν στην Καρδίτσα και στην Αγιά Λάρισας)
- Τα Κάλαντα των Φώτων (που υπάρχουν σε δύο παραλλαγές I και II)
- Τα Κάλαντα των Φώτων Κάσου
- Τα Κάλαντα της Κεφαλλονιάς
- Τα Κάλαντα των Φώτων Πόντου.
Επιπλέον στη γιορτή των Φώτων πρόσθεσαν και την ονομασία (τα) Επιφάνεια, η οποία ήταν βασισμένη σε μια αναφορά στην Αγία Γραφή.
Πάντως και οι τρεις ονομασίες (Θεοφάνεια, Φώτα, Επιφάνεια), της Βάπτισης του Ιησού Χριστού συμβολίζουν το πιο βαθύ νόημά της, το οποίο είναι η φώτιση των ανθρώπων για τη σωτηρία τους από τις αμαρτίες.
Πηγές
Coolweb.Τι γιορτάζουμε τα Θεοφάνεια. Ανακτήθηκε από www.coolweb.gr. (τελευταία πρόσβαση: 5/1/2024)
Dogma.(2017).Γιατί εμβαπτίσθηκε ο Χριστός; Ποια η σημασία του Ιορδάνη Ποταμού;. Ανακτήθηκε από www.dogma. gr. (τελευταία πρόσβαση: 5/1/2024)
