Ο ύπνος-μια αγαπημένη και αναγκαία συνήθεια όλων μας-έχει χρησιμοποιηθεί κατά κόρον στην τέχνη. Δεν είναι και λίγοι οι καλλιτέχνες που έχουν χρησιμοποιήσει το θέμα του ύπνου στα έργα τους. Θα δούμε κάποιους πίνακες που έχουν ως θέμα τον ύπνο.
Ο ύπνος στην τέχνη
Στην ελληνική μυθολογία, υπήρχε ο θεός Ύπνος που αποτελούσε την προσωποποίηση του ύπνου. Σύμφωνα με τον Ησίοδο, ο Ύπνος είχε έναν δίδυμο αδερφό, τον Θάνατο. Στην αρχαία Ελλάδα, ο Ύπνος άλλοτε απεικονίζονταν ως ένας όμορφος νέος που κοιμόταν και άλλοτε με φτερά, όταν μετέφερε κάποιον νεκρό στον Κάτω κόσμο. Πολλές φορές ο Ύπνος, λανθασμένα, ταυτίζονταν με τον Μορφέα (θεός του ονείρου).
Πολλούς καλλιτέχνες τους γοητεύει το θέμα του ύπνου, καθώς υπάρχει μυστήριο γύρω από τα όνειρα (που πολλές φορές συνδέονται με τον θάνατο και τον άλλο κόσμο), ερωτισμός, γαλήνη και αθωότητα.
Αφροδίτη και Άρης του Μποτιτσέλι (1485)
Στον πίνακα απεικονίζεται η θεά της ομορφιάς, Αφροδίτη να κοιτάζει τον θεό του πολέμου, Άρη που κοιμάται. Το ζευγάρι είναι περιτριγυρισμένο από μικρούς σάτυρους. Ο Άρης κοιμόταν, ημίγυμνος, πράγμα που μαρτυρά ότι πριν λίγη ώρα είχε ερωτική επαφή με την Αφροδίτη. Ο ύπνος συμβολίζει την απιστία καθώς η Αφροδίτη εκείνο το διάστημα ήταν παντρεμένη με τον Ήφαιστο. Ο συγκεκριμένος πίνακας προορίζονταν ως γαμήλιο δώρο για να κοσμήσει την κρεβατοκάμαρα νεονύμφων.
Nonchaloir του John Singer Sargent (1911)
Ο πίνακας δείχνει μια ρεαλιστική σκηνή ύπνου, μιας γυναίκας που αναπαύεται. Η γυναίκα, εμφανώς ευκατάστατη αν κρίνουμε από το βαρύ φόρεμα και τα χρυσοποίκιλτα έπιπλα, αναπαύεται στον καναπέ. Ο Sargent δίνει την ευκαιρία στον θεατή να ρίξει μια ματιά στην ιδιωτική ζωή των πλουσίων εκείνης της εποχής. Και οι πλούσιοι είναι απλώς άνθρωποι, έχουν τις ίδιες ανάγκες (του ύπνου στην προκειμένη περίπτωση) όπως και οι φτωχοί.
Το όνειρο του Κωνσταντίνου του Pierro Della Francesca (1466)
Το θέμα του ύπνου είχε σχετιστεί και με τη θρησκεία. Ο πίνακας του della Francesca απεικονίζει τη νύχτα πριν από τη σύγκρουση μεταξύ των δυνάμεων του Κωνσταντίνου και εκείνων του Μαξέντιου στη Μιλβία Γέφυρα (μια μάχη που θα οδηγούσε στην άνοδο του Κωνσταντίνου στην εξουσία το 312 και στην εδραίωση του Χριστιανισμού σε όλη τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία). Ο θρύλος λέει ότι τη νύχτα πριν από την αψιμαχία ο Κωνσταντίνος είχε δει ένα όνειρο με ένα σταυρό στον ουρανό που συνοδευόταν από το μήνυμα: «Ἐν τούτῳ νίκα» (In hoc signo vinces), δηλαδή με αυτό το σύμβολο θα νικήσεις. Έτσι ο Κωνσταντίνος χρησιμοποίησε τον σταυρό στη θέση του παραδοσιακού ρωμαϊκού αετού ως σύμβολο για τις λεγεώνες του στη μάχη.
Το μοτίβο της επικοινωνίας του ανθρώπου με το θείο μέσω του ονείρου ήταν κοινός τόπος στους πίνακες θρησκευτικού περιεχομένου. Ο Θεός ή οποιαδήποτε άλλη θεότητα μέσω του ονείρου έστελνε κάποιο μήνυμα, συμβούλευε ή έδινε λύση σε κάποιο πρόβλημα του κοιμωμένου προσώπου.
Ο εφιάλτης του Henry Fuseli (1781)
Στον ανατριχιαστικό πίνακα του Fuseli απεικονίζεται μια γυναίκα να κοιμάται (ή καλύτερα να κείτεται άψυχη, αναίσθητη) ενώ ένας δαίμονας κάθεται πάνω στο στήθος της. Στο φόντο φαίνεται και το κεφάλι ενός αλόγου. Ο δαίμονας (πιθανόν incubus) συμβολίζει τον εφιάλτη (και κατά συνέπεια την παράλυση ύπνου) ενώ το άλογο συμβολίζει τη νυχτερινή επίσκεψη (τα άλογα ιππεύονταν νύχτα από μάγισσες). Η γυναίκα βρίσκεται υπό το καθεστώς σεξουαλικής απειλής. Είναι αναίσθητη, αβοήθητη, έρμαιο στα χέρια του δαίμονα.
Το Into the wide blue Yonder της Frances Featherstone (2024)
Ο πίνακας της Featherstone εκφράζει την καθημερινότητα της χαλάρωσης και του ύπνου. Το πρόσωπο στον πίνακα ξεκουράζεται διαβάζοντας ένα βιβλίο δίπλα σε έναν σωρό από μαξιλάρια. Στα έργα της η Featherstone δείχνει τα πρόσωπα σε εσωτερικό περιβάλλον σε στιγμές περισυλλογής. Τα πρόσωπα επικοινωνούν μεταξύ τους, σε σκηνές καθημερινές (στις οποίες ο ύπνος κατέχει σημαντική θέση).
Πηγές:
Οι καλλιτέχνες πραγματεύονται το θέμα του ύπνου: Ανακτήθηκε από: www.huffpost.com (Τελευταία πρόσβαση στις 31/1/2025)
Ο ύπνος στη τέχνη: Ανακτήθηκε από: www.iris28.art (Τελευταία πρόσβαση στις 31/1/2025)
Frances Featherstone: Ανακτήθηκε από: www.fairfaxgallery.com (Τελευταία πρόσβαση στις 2/2/2025)
