Οι Φινλανδοί μαθητές κατά των fake news: ο ψηφιακός γραμματισμός υπάρχει στις φινλανδικές αίθουσες αρκετές δεκαετίες. πηγή εικόνας: toolbox.finland.fi
Οι Φινλανδοί μαθητές ξεκινούν τη «μάχη» κατά των fake news ήδη από τα προσχολικά τους χρόνια. Ο γραμματισμός υπάρχει στις φινλανδικές αίθουσες αρκετές δεκαετίες, όμως το 2014 η φινλανδική κυβέρνηση προσπάθησε να εκπαιδεύσει όχι μόνο μαθητές αλλά και κατοίκους, δημοσιογράφους και πολιτικούς, ώστε να αναγνωρίζουν τις ψευδείς ειδήσεις.
Οι Φινλανδοί μαθητές και τα fake news της Ρωσίας
Από το 1917 που η Φινλανδία ανακήρυξε την ανεξαρτησία της από τη Ρωσία, αντιμετώπιζε προπαγανδιστικές εκστρατείες. Αυτό εντάθηκε από το 2014 και τα fake news σχετίζονταν κυρίως με θέματα όπως η μετανάστευση, η Ευρωπαϊκή Ένωση και η ένταξη της χώρας στο ΝΑΤΟ. Ο τότε πρόεδρος της χώρας Σάουλι Νιινίστο ζήτησε την βοήθεια εξειδικευμένων Αμερικανών στα fake news, ώστε να συμβουλεύσουν τους Φινλανδούς αξιωματούχους για να δημιουργηθούν στρατηγικές αντιμετώπισης. Τότε ήταν που έγιναν και οι μεταρρυθμίσεις στο εκπαιδευτικό σύστημα. Από την ηλικία των 3, οι Φινλανδοί μαθητές εκπαιδεύονται στην κριτική σκέψη και στην αναγνώριση των fake news.
«Πιστεύουμε ότι οι καλές δεξιότητες γραμματισμού στα μέσα είναι μια πολύ σημαντική δεξιότητα του ενεργού πολίτη. Είναι πολύ σημαντικό για την ασφάλεια του έθνους και για την ασφάλεια της δημοκρατίας μας».
Kiia Hakkala, παιδαγωγική σύμβουλος του Δήμου Ελσίνκι
Οι μαθητές προσπαθούν να εντοπίσουν την αλήθεια από το ψέμα. πηγή εικόνας: yle.fi
Οι Φινλανδοί μαθητές κατά των fakes news: γραμματισμός και ΑΙ
Η είσοδος της Τεχνητής Νοημοσύνης στη ζωή μας μάς φέρνει ολοένα και πιο συχνά αντιμέτωπους με ειδήσεις, εικόνες και βίντεο, για τα οποία αμφιβάλλουμε αν είναι αληθινά ή όχι. Και όσο η ΑΙ εξελίσσεται τόσο δυσκολότερο γίνεται, εκτός αν έχουμε εκπαιδευτεί να την αναγνωρίζουμε. Σε σχετικό μάθημα της τέταρτης τάξης στο βόρειο Ελσίνκι, ο δάσκαλος Ville Vanhanen διδάσκει στους μαθητές πώς να εντοπίζουν τις ψευδείς ειδήσεις. Τους δείχνει τίτλους και κείμενα, τους βάζει να επιλέξουν ποιο είναι αληθινό και ποιο όχι, αλλά κυρίως τους μαθαίνει ποια είναι τα στοιχεία που διασφαλίζουν την αυθεντικότητα της κάθε είδησης. Επιπλέον, μελετάνε πως να αναγνωρίζουν εικόνες και βίντεο φτιαγμένα με ΑΙ.
«Προς το παρόν, είναι σχετικά εύκολο να εντοπίσεις τα ψεύτικα που έχουν δημιουργηθεί με AI, επειδή η ποιότητά τους δεν είναι ακόμη τόσο υψηλή όσο θα μπορούσε να είναι. Όμως καθώς η τεχνολογία εξελίσσεται, και ιδιαίτερα καθώς προχωράμε προς μορφές όπως η agentic AI, τότε νομίζω ότι θα γίνει πολύ πιο δύσκολο για εμάς να τα εντοπίζουμε».
Martha Turnbull, διευθύντρια υβριδικής επιρροής στο Ευρωπαϊκό Κέντρο Αριστείας για την Αντιμετώπιση Υβριδικών Απειλών
Γεγονός ή φαντασία;
Σ’ ένα άλλο σχολείο του Ελσίνκι στο μάθημα των κοινωνικών επιστημών, η καθηγήτρια Valentina Uitto βάζει τους μαθητές της να διαλέξουν κάποιο θέμα και να το αναλύσουν. Χωρίζονται σε ομάδες και προσπαθούν να γίνουν «ψηφιακοί ντετέκτιβ» χρησιμοποιώντας κινητά και υπολογιστές. Είναι αλήθεια αυτό που διαβάζουν ή είναι φαντασία; Ο φινλανδικός οργανισμός επαλήθευσης ειδήσεων Faktabaari συνεργάστηκε επίσης με το σχολείο. Μέσω ασκήσεων οι μαθητές προσπαθούσαν να βρουν αν βίντεο του You tube και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, περιέχουν ψευδείς ειδήσεις ή και εκμεταλλεύονται τα συναισθήματα των αναγνωστών, αλλά ακόμη και πως οι ίδιοι οι μαθητές μπορεί να γράψουν κάτι που δεν ευσταθεί.
«Θέλουμε οι μαθητές μας, πριν κάνουν like ή κοινοποιήσουν κάτι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να σκέφτονται δεύτερη φορά — ποιος το έγραψε; Πού δημοσιεύτηκε; Μπορώ να βρω την ίδια πληροφορία και από άλλη πηγή;».
Kari Kivinen, διευθυντής του σχολείου
Η Ελλάδα καταλαμβάνει την 29η θέση στον ετήσιο δείκτη που μετρά την ανθεκτικότητα απέναντι στα fake news. πηγή εικόνας: osis.bg
Ευρώπη και γραμματισμός
Την ώρα που η Ελλάδα καταλαμβάνει την 29η θέση, η Φινλανδία βρίσκεται στην 1η θέση ανάμεσα σε 41 άλλες ευρωπαϊκές χώρες στον ετήσιο δείκτη που μετρά την ανθεκτικότητα απέναντι στα fake news. Αυτό δεν αφορά μόνο το εκπαιδευτικό σύστημα, αλλά και τη συνολική κουλτούρα ενημέρωσης. Οι σημερινοί νέοι δεν διαβάζουν εφημερίδες, ούτε τσεκάρουν μια είδηση από πολλές πηγές αλλά αντίθετα βλέπουν ότι τους πλασάρει ο αλγόριθμος ή βρεθεί τυχαία μπροστά τους. Γι’ αυτό πρέπει να μπορούν να δουν με κριτική σκέψη μια είδηση και να είναι σε θέση να καταλάβουν αν είναι αληθινή. Η εκπαίδευση είναι το μόνο εργαλείο για να αντιμετωπιστεί η παραπληροφόρηση, αφού είναι ανεξέλεγκτη η δημοσίευση ειδήσεων και κειμένων από τον καθένα.
«Πρέπει πάντα να κάνεις έλεγχο των γεγονότων. Ο νούμερο ένα κανόνας: όχι Wikipedia και πάντα τρεις ή τέσσερις διαφορετικές και αξιόπιστες πηγές. Το μαθαίνουμε βασικά σε κάθε μάθημα».
Παρόλα αυτά σε πολλές χώρες της Ευρώπης υπάρχουν προγράμματα που έχουν ως στόχο την εκπαίδευση μαθητών και εκπαιδευτικών για την παραπληροφόρηση. Στην Ιταλία υπάρχει η οργάνωση Osservatorio for independent thinking. Ιδρύθηκε το 2000 και οργανώνει εκδηλώσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα προωθώντας την κριτική σκέψη και την μιντιακή παιδεία, αναγνωρίζοντας την ανάγκη καλλιέργειας όχι μόνο του ψηφιακού γραμματισμού, αλλά και του αλφαβητισμού των ειδήσεων. Επιπλέον η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει εκδώσει οδηγίες για εκπαιδευτικούς, με σκοπό να βοηθήσουν τους μαθητές να κατανοούν τα fake news. Το 2015 μάλιστα δημιουργήθηκε η πλατφόρμα EuvsDisinfo, η οποία αναλύει δεδομένα και παρακολουθεί τα μέσα ενημέρωσης σε 15 γλώσσες ώστε να αντιμετωπίζει την παραπληροφόρηση των ειδήσεων. Μέχρι σήμερα έχει συγκεντρώσει και καταρρίψει 19.633 υποθέσεις παραπληροφόρησης. Το σίγουρο είναι ότι η εκπαίδευση δεν είναι η μόνη λύση κατά των fake news αλλά θα έπρεπε και οι πλατφόρμες να ρυθμίζονται αυστηρότερα και να ελέγχονται με κάποιο τρόπο.
Είναι φανερό ότι χρειάζεται συνεχής εκπαίδευση, ενώ η AI αποτελεί μια νέα πρόσκληση. πηγή εικόνας: education.ec.europa.eu
Φινλανδία πρώτη αλλά..
Παρόλο που η Φινλανδία βρίσκεται στην 1η θέση στον Ευρωπαϊκό Δείκτη Γραμματισμού στα Μέσα για αρκετά χρόνια, η έρευνα του φινλανδικού έργου CRITICAL δείχνει ότι το 40% των 12χρονων στη Φινλανδία δεν μπορούν να διακρίνουν καθαρά αν μια πληροφορία είναι εμπορική ή πραγματική. Οι Φινλανδοί μαθητές δυσκολεύονται να ερμηνεύσουν παραπλανητικά διαγράμματα και να τσεκάρουν την αξιοπιστία των κειμένων που διαβάζουν. Είναι φανερό ότι χρειάζεται συνεχής εκπαίδευση, ενώ η AI αποτελεί μια νέα πρόσκληση.
Πηγές άρθρου:
After decades of teaching media literacy, Finland equips students with skills to spot AI deepfakes (2026). Ανακτήθηκε από euronews.com. (τελευταία πρόσβαση 04/03/2026)
Mackintosh, E. (2019). Finland is winning the war on fake news. What it’s learned may be crucial to Western democracy. Ανακτήθηκε από edition.cnn.com. (τελευταία πρόσβαση 04/03/2026)
Osservatorio for independent thinking. Ανακτήθηκε από en.wikipedia.org. (τελευταία πρόσβαση 04/03/2026)
euvsdisinfo.eu. (τελευταία πρόσβαση 04/03/2026)
The Media Literacy Index 2023. (2023). Ανακτήθηκε από osis.bg. (τελευταία πρόσβαση 04/03/2026)
Kivinen, K. (2025). How Finland is preparing its citizens for a world swamped by fake news. Ανακτήθηκε από dandc.eu. (τελευταία πρόσβαση 04/03/2026)
