Ο Ολλανδός ανθρωπιστής και θεολόγος Ντεζιντέριους Έρασμους Ροτεροντάμους (Desiderius Erasmus Roterodamus), γνωστός ως Έρασμος του Ρότερνταμ ή απλώς ως Έρασμος, ήταν κλασικός λόγιος που έγραφε σε «καθαρή» λατινική γλώσσα.
Ο Έρασμος γεννιέται στις 27 Οκτωβρίου 1466 στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας ως το νόθο τέκνο του καθολικού ιερέα Γεράρδου. Η μητέρα του ήταν κόρη γιατρού, η οποία παρά την εκτός γάμου γέννηση του Έρασμου, τον μεγαλώνει με στοργή και φροντίδα και τον στέλνει να φοιτήσει στα καλύτερα εκκλησιαστικά σχολεία της Ολλανδίας, αν και σύντομα ο μικρός Έρασμος θα ορφάνεψε από γονείς, εξαιτίας της πανδημίας πανούκλας που χτύπησε τη χώρα. Καθώς μεγαλώνει αποφασίζει να γίνει καλόγερος σε μοναστήρι και από εκεί θα μεταβεί στο Παρίσι για να σπουδάσει θεολογία.
Θεολογική πορεία
Με την αποφοίτησή του ο Έρασμος ξεκινάει να ταξιδεύει στην Ευρώπη, συναντάει τα μεγαλύτερα πνεύματα της Ευρώπης και ασπάζεται το αναγεννησιακό ανθρωπισμό. Αποκτά Διδακτορικό στην θεολογία από το πανεπιστήμιο του Τορίνου στην Ιταλία. Σε αυτήν την περίοδο αντιλαμβάνεται ότι η Αρχαία Ελληνική Γλώσσα είναι σημαντική για αυτόν, με αποτέλεσμα να αφιερώσει τρία χρόνια για την εκμάθηση της. Αφοσιώνεται στις ανθρωπιστικές σπουδές και ασχολείται με την φυσική φιλοσοφία και τις νέες θεολογικές ιδέες που υπήρχαν στην Ευρώπη. Από το 1517-1521, ο Έρασμος ζει στο Leuven του φλαμανδικού Βελγίου, όπου διδάσκει στο τοπικό κολέγιο και εκδίδει μια νέα εκδοχή της Καινής Διαθήκης, που θα σηκώσει θύελλα αντιδράσεων στον καθολικό κόσμο. Η κριτική στρεφόταν στις νεωτεριστικές απόψεις για τη θρησκεία που είχε ο Έρασμος, κατηγορώντας τον ανοιχτά ότι υπονομεύει τα τελετουργικά της εκκλησίας, παρέχοντας γόνιμο έδαφος στην αίρεση του Λουθηρανών. Επιπλέον, η βάση της Καινής Διαθήκης του δεν ήταν η επίσημη ρωμαιοκαθολική μετάφραση της Αγία Γραφής αλλά τα αρχαιότερα διαθέσιμα χειρόγραφα, κάτι που προκάλεσε την εκκλησία. Παρά το γεγονός ότι έβλεπε τη Μεταρρύθμιση με μεγάλη συμπάθεια, ήταν ωστόσο αντίθετος με τις ριζοσπαστικές ερμηνείες των Μεταρρυθμιστών. Η θεολογική διαμάχη του μάλιστα με τον Μαρτίνο Λούθηρο θα κλιμακωνόταν το 1524 όταν εξέδωσε την «Πραγματεία για την Ελεύθερη Βούληση», η πολεμική της οποίας στον λουθηρανισμό θα απομάκρυνε δραστικά τους δύο άντρες, δεν θα κατάφερνε ωστόσο να πείσει την καθολική κριτική για την ορθοδοξία της πίστης του. Μετά τον θάνατό του μάλιστα το 1536, η ρωμαιοκαθολική εκκλησία θα περιλάμβανε όλα τα συγγράμματα του Έρασμου στη λίστα με τα απαγορευμένα βιβλία.
Η έκδοση της πρώτης ελληνικής Καινής Διαθήκης
Η πρώτη έκδοση της Καινής Διαθήκης στα ελληνικά ήταν τμήμα της γενικότερης μεταφραστικής προσπάθειας της Καθολικής Εκκλησίας και είχε ήδη αρχίσει από το 1514, η έκδοσή της ωστόσο καθυστέρησε μέχρι το 1522, για να περιληφθεί και η μετάφραση της Παλαιάς Διαθήκης και να πάρει την έγκριση του Πάπα. Ο Έρασμος δούλευε ωστόσο εδώ και χρόνια στα δύο έργα του: μια αντιπαραβολή της Καινής Διαθήκης με τα ελληνικά κείμενα και μια ολοκαίνουργια Καινή Διαθήκη σε απλά, «καθαρά», λατινικά.
Θάνατος και κληρονομιά
Με την υγεία του εξασθενημένη, ο Έρασμος πεθαίνει στις 12 Ιουλίου 1536 στη Βασιλεία πιθανότατα από δυσεντερία. Παρά το γεγονός ότι ήταν ανέκαθεν πιστός στα καθολικά ιδεώδη, οι νεωτεριστικές του ιδέες θα του στερήσουν την καθολική ταφή, με τον ίδιο να ισχυρίζεται ωστόσο σε όλη του τη ζωή ότι τα τελετουργικά δεν είχαν σημασία για την πίστη. Θάφτηκε παρόλα αυτά με όλες τις κοσμικές τιμές στον καθεδρικό της Βασιλείας.
Τα διδάγματα του Έρασμου δεν μπορούν να αποτελέσουν ένα συνεκτικό φιλοσοφικό σύστημα, καθώς αποτελούν μια συλλογή από θέσεις και ενστάσεις σε συγκεκριμένα θέματα που ανέκυπταν κάθε φορά κατά την πορεία της ζωής του. Παρόλα αυτά, ο ίδιος ως παιδαγωγός, θεολόγος, ακαδημαϊκός και πιθανότατα και αιρετικός (για την παραδεδομένη καθολική πίστη, αναμφίβολα!), ήταν αδιαμφισβήτα ένας από τους λαμπρούς προδρόμους του Διαφωτισμού, με τον χριστιανικό ανθρωπισμό του να αποκαλύπτει το οικουμενικό του πρόσωπο.
