Τα Χριστούγεννα στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου (1922-1940) είχαν έντονο παραδοσιακό και λιτό χαρακτήρα, επηρεασμένο από τις δύσκολες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες της εποχής (πόλεμοι, προσφυγιά, φτώχεια). Παρά τις δυσκολίες χαρακτηρίζονταν από βαθιά θρησκευτική πίστη και ευλάβεια στην τήρηση των εθίμων.
Κάλαντα
Τα κάλαντα αποτελούν έναν τρόπο έκφρασης ευχών και ευχαριστιών προς τους νοικοκύρηδες των σπιτιών. Είχαν τις ρίζες στις γιορτές των ρωμαϊκών Καλένδων και δεν είχαν θρησκευτικό περιεχόμενο. Στην Ελλάδα, μέχρι το πρώτο μισό του 20ου αιώνα παιδιά και ενήλικες αναγνώριζαν ως εορταστικά κάλαντα μόνο τα τοπικά, καθώς κάθε περιοχή είχε τα δικά της, ενώ στα αστικά κέντρα επικρατούσε το «Καλήν εσπέραν άρχοντες…».
Το 1930 για πρώτη φορά εισάγονται στη χώρα μας κάλαντα από όλο τον κόσμο, που σήμερα παραμένουν δημοφιλή και γνωστά σε όλους μας. Τότε, με πρωτοβουλία του Γ. Ξανθόπουλου, που έπαιζε αρμόνιο στην Καθολική Εκκλησία, μεταφέρθηκαν και προσαρμόστηκαν στα ελληνικά, μαζί με τον στιχουργό Πωλ Μενεστρέν, δέκα χριστουγεννιάτικα κάλαντα. Κάποια από αυτά τα κάλαντα ήταν «Τρίγωνα- κάλαντα», «Πάει ο παλιός μας χρόνος», «Άγια νύχτα», «Ο μικρός τυμπανιστής», «Το έλατο», «Χιόνια στο καμπαναριό» κλπ. Ενσωματώθηκαν στην παράδοση μας μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο μέσω του κινηματογράφου, του ραδιοφώνου, της τηλεόρασης στη συνέχεια και της παγκοσμιοποίησης σήμερα, εκτοπίζοντας σταδιακά τα τοπικά κάλαντα.
Τον Δεκέμβριο του 1930 το «Πατριωτικό Ίδρυμα Προστασίας Παιδιού» οργάνωσε μια εκδήλωση, ως έκφραση ευχαριστίας στην αθηναϊκή κοινωνία που συνέβαλε στη συντήρηση των εγκαταστάσεων των παιδικών κατασκηνώσεων της Βούλας. Χιλιάδες παιδιά με την συνοδεία των γονέων παρέλασαν μαζί με τουμπερλέκια και τρίγωνα λέγοντας τα κάλαντα. Ξεκίνησαν από τις οδούς Αλεξάνδρου Σούτσου και Λυκαβηττού και κατέληξαν στο Σύνταγμα. Εκεί ήταν συγκεντρωμένο πλήθος κόσμου που παρακολουθούσε την παρέλαση από τα πεζοδρόμια και τους εξώστες. Νοικοκυρές και καταστηματάρχες μοίραζαν γλυκά. Μικροί και μεγάλοι ήταν ενθουσιασμένοι με αυτή την εύθυμη χριστουγεννιάτικη πρωτοβουλία.
Στολισμός
Ο χριστουγεννιάτικος στολισμός των ελληνικών σπιτιών ήταν κατεξοχήν το καράβι. Αυτό άλλαξε από το 1833 και έπειτα με τον στολισμό των ανακτόρων του Ναυπλίου επί βασιλέως Όθωνα με χριστουγεννιάτικο δέντρο. Το πρώτο ελληνικό σπίτι που στόλισε δέντρο ήταν το αρχοντικό του Ιωάννη Παπαρρηγόπουλου, Γενικού Προξένου της Ρωσίας στην Αθήνα. Το στολισμένο δέντρο έγινε δημοφιλές σε αστικά σπίτια τη δεκαετία του 1930. Μεταπολεμικά, το έθιμο υιοθετήθηκε πλήρως σε όλα τα ελληνικά σπίτια και αποτελεί αγαπημένη παράδοση μέχρι και σήμερα.
Πρωτοχρονιάτικα ρεβεγιόν
Τα πρώτα πρωτοχρονιάτικα ρεβεγιόν διοργανώθηκαν από τα μεγάλα ξενοδοχεία της Αθήνας προς τα τέλη του 19ου αιώνα. Από τη δεκαετία του ’30 αρχίσαν να διοργανώνονται πρωτοχρονιάτικα ρεβεγιόν από τα ξενοδοχεία King George (ιδιοκτησίας τότε της οικογένειας Καλκάνη) και το ξενοδοχείο Acropol Palace (ιδιοκτησίας της οικογένειας Καραδόντη) που στεγαζόταν στο art nouveau κτίριο στη συμβολή της οδού Πατησίων με την οδό Αβέρωφ. Στα ρεβεγιόν αυτά συμμετείχαν ορχήστρες σπουδαίων μαέστρων της εποχής, όπως ο Γιώργος Μουζάκης και ο Τάκης Μωράκης.
Στη Θεσσαλονίκη, όπου ήδη μέχρι τον Μεσοπόλεμο (1919-1939) υπήρχαν περίπου ογδόντα ξενοδοχεία, ο κόσμος είχε αποκτήσει τη συνήθεια να κάνει ρεβεγιόν στα πιο πολυτελή από αυτά. Οι παλιοί Θεσσαλονικείς συνήθιζαν να διασκεδάζουν στα κοσμικά ρεβεγιόν του ξενοδοχείου Mediterranean Palace Hotel,στη λεωφόρο Νίκης. Στις πολυτελείς αίθουσες του ξενοδοχείου προσφέρονταν φαγητό και έπειτα ακολουθούσε χορός.
Στην Πάτρα, η οποία λόγω του εμπορίου σταφίδας ήταν μια από τις πιο εύπορες πόλεις της Ελλάδας και ο κύριος δίαυλος επικοινωνίας της χώρας με τη Δύση, η Πρωτοχρονιά άρχισε να εορτάζεται με δυτικό τρόπο ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα.
Πηγές:
Μαλαγκονιάρης, Σ. (2018). Οι Βαυαροί μάς έφεραν το ρεβεγιόν και τα έλατα. Νησίδες. Ανακτήθηκε από: www.efsyn.gr (Τελευταία πρόσβαση στις 22/12/2025)
Σκιαδάς, Ε. (2020). Πέντε χιλιάδες παιδιά είπαν τα Κάλαντα στην Αθήνα το 1930. Τα Αθηναϊκά. Ανακτήθηκε από: www.taathinaika.gr (Τελευταία πρόσβαση στις 22/12/2025)
Τσιχλάκη, Θ. (2023). Πρωτοχρονιά: Η ιστορία των ρεβεγιόν στην Ελλάδα. Cantina. Ανακτήθηκε από: www.cantina.protothema.gr (Τελευταία πρόσβαση στις 22/12/2025)
