Το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι τότε και τώρα

Το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι αποτελούσε παράδοση και θεσμό ειδικά από τα μέσα του 19^ου αιώνα έως και την Μικρασιατική καταστροφή. Ύστερα από 60 χρόνια απουσίας, η ιδέα για την αναβίωσή του γεννήθηκε μέσω των social media. Μια ομάδα του facebook έκανε την αρχή, απηύθυνε δημόσιο κάλεσμα για συμμετοχή σε ομάδες μεταμφιεσμένων και η ανταπόκριση ήταν μεγάλη. Έτσι για 3^η χρονιά φέτος έγινε αποκριάτικη παρέλαση στη Θεσσαλονίκη.

Το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι τότε

Γυρνώντας πίσω ανακαλύπτουμε πως το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι στις αρχές του 20^ου αιώνα ήταν από τα μεγαλύτερα των Βαλκανίων. Από την Τσικνοπέμπτη μέχρι και τη λήξη του Τριωδίου τριγυρνούσε ο κόσμος στους δρόμους της πόλης μασκαρεμένος. Έβλεπες από αρλεκίνους, στρατηγούς και ανατολίτισσες μέχρι και πρόσωπα της ελληνικής ιστορίας.

«Θίασοι, αυτοσχεδιασμοί, αραμπάδες, κάρα που παρίσταναν μπουλούκια και σατίριζαν τους περαστικούς, χαχαμίκοι, Σπαρτιάτες, με χαρτονιένιες ασπίδες, και περικεφαλαίες, κολοκοτρωναίοι, ληστές, με φουστανέλες και γένια από αλογοουρές, τυφλοί με λεμονόκουπες για γυαλιά, γιατροί, αράπηδες, υπαίθριοι πωλητές, που σατίριζαν τα εμπορεύματα και πείραζαν τις γυναίκες, αστρονόμοι με χαρτονιένια τηλεσκόπια, αντάρτες με πάλες και γιαταγάνια, τουρκάλες με φερτζέδες, βυζαντινοί αυτοκράτορες και άρχοντες, γαϊτανάκια, καμήλες, αρκούδες με ντέφια, μονόκλ, μπομπέδες, Σαρλώ και τόσοι άλλοι με αστεία και πειράγματα. Κι ο κόσμος, χιλιάδες άνθρωποι, που έριχναν κομφετί, κέρινα αυγά, σοκολάτες, καραμέλες, μανταρίνια, μήλα, πορτοκάλια, μπομπονιέρες και προπάντων τα ξερά «δαμασκηνούδια».

– Γιώργος Σταμπουλής

Οι μέρες αυτές με το εορταστικό κλίμα προσέλκυαν και κόσμο από τους γύρω νομούς, ενώ το επίκεντρο του καρναβαλιού ήταν η πλατεία Ιπποδρομίου ή όπως την έλεγαν οι παλιοί Θεσσαλονικείς, το Ποδρόμι ή Προδρόμι. Μπάντες με χάλκινα και τύμπανα, θίασοι και ορδές μασκαράδων από όλες τις περιοχές της πόλης συγκεντρώνονται εκεί και ξεκινούσε η γιορτή. Τα γκρουπ των καρναβαλιστών διασκέδαζαν χορεύοντας ευρωπαϊκούς χορούς αλλά η παράδοση έκλεβε την παράσταση, αφού οι μασκαράδες συνήθιζαν να τραγουδούν αποκριάτικα, «απαγορευμένα» τραγούδια γεμάτα αστεία και πειράγματα. Το μεγάλο πάρτι κατέληγε στο Λευκό Πύργο και την Καμάρα, όπου και συνεχιζόταν στις στολισμένες ταβέρνες και τα μπαράκια. Στην παρέλαση συμμετείχαν και οι κανταδόροι, που γύριζαν με τις κιθάρες τους τραγουδώντας στους δρόμους της πόλης.

Οι χοροεσπερίδες

Τις δεκαετίες από το 1930 μέχρι και το 1960 το θεσσαλονικιώτικο καρναβάλι βρισκόταν στην αποκορύφωσή του. Τότε άρχισαν να οργανώνονται πολλές χοροεσπερίδες από διάφορα σωματεία και συλλόγους για φιλανθρωπικούς σκοπούς. Συνήθως πραγματοποιούνταν σε μια μεγάλη αίθουσα δίπλα στο Λευκό Πύργο και την μεγαλύτερη συμμετοχή είχαν οι χοροεσπερίδες των φοιτητών Γεωπονίας, του Ασύλου του Παιδιού και της Φιλοπτώχου Αδελφότητας. Ο πιο διάσημος χορός όμως ήταν αυτός των δημοσιογράφων της Θεσσαλονίκης που γινόταν στο ξενοδοχείο «Μεντιτερανέ» στην παραλία. Η γυναικεία ελίτ της Θεσσαλονίκης διοργάνωνε στο ξενοδοχείο με μεγάλη επιτυχία και τη δική της χοροεσπερίδα, τον χορό των Ανεμώνων. Τα έσοδα δίνονταν στο Άσυλο του παιδιού, ενώ η πρόσκληση είχε μεγάλο κόστος με αποτέλεσμα να παρευρίσκονται κυρίως βιομήχανοι, τραπεζίτες και όλοι οι εύποροι Θεσσαλονικείς. Η χοροεσπερίδα με τα χρόνια έγινε θεσμός και σημείο συνάντησης της ελίτ κοινωνίας. Καμιά φορά γινόταν και στη Στρατιωτική Λέσχη, ενώ αναλάμβαναν αφιλοκερδώς τη διακόσμηση του χώρου ο Γιώργος Φωκίδης και ο Δαμιανός Βιολάτζης. Οι κυρίες για μήνες προετοιμάζονταν για τον χορό, έραβαν τουαλέτες στις καλύτερες μοδίστρες και ανυπομονούσαν για τη νύχτα αυτή του πλούτου και της λάμψης.

Το καρναβάλι τώρα

Μετά από 60 χρόνια η πόλη προσπαθεί και πάλι να επαναφέρει κάτι από την αίγλη του θεσσαλονικιώτικου καρναβαλιού εκείνων των χρόνων. Το 2024 έγινε η αρχή από ένα γκρουπ στο facebook και με τη στήριξη του Δήμου Θεσσαλονίκης φέτος πραγματοποιήθηκε για τρίτη χρονιά αποκριάτικη παρέλαση στην πόλη, την περασμένη Κυριακή. Μέσα από τα social media ο καθένας μπορούσε να δηλώσει συμμετοχή, επιλέγοντας το γκρουπ στο οποίο ήθελε να συμμετάσχει, ανάλογα με τη στολή που προτιμούσε. Τα γκρουπ συγκεντρώθηκαν στον Λευκό Πύργο και από εκεί ξεκίνησε η παρέλαση με τη συνοδεία τυμπάνων. Η πομπή διέσχισε την οδό Τσιμισκή και κατέληξε στην Πλατεία Αριστοτέλους, όπου η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με συναυλία. Τα μαγαζιά της πόλης ήταν στολισμένα καθ’ όλη τη διάρκεια των ημερών και διοργάνωσαν τα δικά τους πάρτι.

Απόκριες τριγύρω

Υπάρχουν περιοχές γύρω από τη Θεσσαλονίκη που διατήρησαν για χρόνια την παράδοση των παρελάσεων. Το Επανομίτικο Καρναβάλι έχει ιστορία 200 χρόνων και συμμετέχουν άρματα και πεζοί καρναβαλιστές σε μια εκδήλωση γεμάτη μουσική και κέφι. Στον κοντινό Σοχό κάθε χρόνο αναβιώνουν το έθιμο των Κουδουνοφόρων. Οι εορτασμοί του καρναβαλιού διαρκούν δύο εβδομάδες και κορυφώνονται με την παρέλαση των Κουδουνοφόρων στους δρόμους του χωριού την Καθαρά Δευτέρα. Χορός, κεράσματα και διάφορα δρώμενα πραγματοποιούνται εκείνη τη μέρα και οι ρίζες του εθίμου φαίνεται πως είναι συνδεδεμένες με την άνοιξη και την καρποφορία. Στη Νάουσα την Κυριακή της Τυρινής, μαζεύονται όλοι γύρω από το ρολόι στο δημαρχείο για να δουν το τοπικό έθιμο με τους «Γενίτσαρους και τις Μπούλες». Όλες οι ταβέρνες είναι ανοιχτές και τα μπαράκια παίζουν μουσική δυνατά και στήνονται ψησταριές για τους κατοίκους και τους τουρίστες. Το αποκορύφωμα του παραδοσιακού εθίμου γίνεται το απόγευμα της Κυριακής, όπου οι Γενίτσαροι και οι Μπούλες προχωράνε τραγουδώντας στα στενά της Νάουσας. Τέλος, το καρναβάλι του Πολυγύρου είναι επίσης ξακουστό. Το χωριό της Χαλκιδικής γιορτάζει οργανωμένα τις Απόκριες εδώ και 70 χρόνια, με κέφι και ξεγνοιασιά. Για δύο εβδομάδες ακούγεται ο ήχος του ζουρνά, ψήνονται λουκάνικα και προσφέρεται κόκκινο κρασί, ενώ πραγματοποιείται και νυχτερινή παρέλαση με ελεύθερη συμμετοχή αλλά και η μεγάλη με άρματα και γκρουπ. Σε όλη την Ελλάδα συναντάμε πολλά και διαφορετικά έθιμα με κοινό παρονομαστή τη διασκέδαση και την τήρηση του εθίμου.

Πηγές άρθρου:

Ζαφείρη, Χ. (2016). Αποκριάτικο καρναβάλι στην παλιά Θεσσαλονίκη. Ανακτήθηκε από thessmemory.gr. (τελευταία πρόσβαση 17/02/2026)

Ταξίδου, Ε. (2018). Ο Χορός των Ανεμώνων: η πιο ένδοξη ιστορία της παλιάς Θεσσαλονίκης. Ανακτήθηκε από parallaximag.gr. (τελευταία πρόσβαση 17/02/2026)

Το καρναβάλι της Θεσσαλονίκης είναι γεγονός! Ξεφάντωμα και παρέλαση στους δρόμους της πόλης. (2024). Ανακτήθηκε από thes.gr. (τελευταία πρόσβαση 17/02/2026)

Το πανάρχαιο έθιμο των Κουδουνοφόρων αναβιώνει κάθε χρόνο στον Σοχό Θεσσαλονίκης. Ανακτήθηκε από blog.thessaloniki.travel. (τελευταία πρόσβαση 17/02/2026)

Η Αποκριά και το έθιμο «Γενίτσαροι και Μπούλες». Ανακτήθηκε από e-naousa.gr. (τελευταία πρόσβαση 17/02/2026)

Το καρναβάλι στον Πολύγυρο. Ανακτήθηκε από halkidikiportal.gr. (τελευταία πρόσβαση 17/02/2026)