Μολονότι οι άνθρωποι απεχθανόμαστε τον σωματικό πόνο, αυτός είναι ιδιαίτερα σημαντικός για την επιβίωσή μας. Αποτελεί το σημάδι ότι στο σώμα μας κάτι δεν πηγαίνει καλά. Μας προειδοποιεί να σταματήσουμε να εμπλεκόμαστε σε μία επικίνδυνη δραστηριότητα (το παιδί απομακρύνει αμέσως το χέρι του από την εστία της φωτιάς) ή να αναζητήσουμε θεραπευτική αγωγή.
Τα είδη του πόνου
Υπάρχει ο φασικός πόνος, αυτός που νιώθουμε ακριβώς μετά από έναν τραυματισμό. Ο φασικός πόνος συνήθως είναι άμεσος, έντονος και σύντομος. Υπάρχει ο τονικός τόνος, ο οποίος είναι λιγότερο έντονος, αλλά έχει μεγαλύτερη διάρκεια. Αν χτυπήσουμε στην άκρη του τραπεζιού το πόδι μας, το πρώτο πράγμα που θα αισθανθούμε θα είναι ένας έντονος πόνος (φασικός) που σταδιακά θα εξασθενήσει και θα συνεχίσουμε να τον νιώθουμε με πιο μειωμένη ένταση (τονικός). Διαφορετικές νευρικοί οδοί μεταφέρουν τα δύο είδη πόνου σε διαφορετικά σημεία του εγκεφάλου. Επομένως, ο διαχωρισμός δεν αφορά μόνο την υποκειμενική εμπειρία του πόνου, αλλά και τη νευρωνική του δραστηριότητα.
Η πύλη ελέγχου του πόνου
Η αίσθηση του πόνου για να μεταφερθεί στον εγκέφαλο δεν χρειάζεται μόνο τους υποδοχείς του πόνου που βρίσκονται στο δέρμα, αλλά και μια ανοιχτή νευρική πύλη στον νωτιαίο μυελό. Με τον μεταφορικό όρο νευρική πύλη αναφερόμαστε ουσιαστικά σε ένα σημείο του εγκεφάλου που ονομάζεται περιυδραγωγός φαιά ουσία. Αυτή η ουσία αναστέλλει κύτταρα που μεταφέρουν το αίσθημα του πόνου από τους υποδοχείς του δέρματος προς τον εγκέφαλο. Όταν λοιπόν τα κύτταρα της περιυδραγωγούς φαιάς ουσίας ενεργοποιηθούν, η πύλη του πόνου κλείνει, και το αίσθημά του μειώνεται.
Τρόποι μείωσης του πόνου
Αναλγητικά φάρμακα επενεργούν στους νευρώνες της περιυδραγωγούς φαιάς και μειώνουν τον πόνο. Το ίδιο το σώμα μας παράγει φυσικές αναλγητικές ουσίες, τις ενδορφίνες, οι οποίες λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο. Ο βελονισμός, τον οποίον ανέπτυξαν οι Κινέζοι, έχει βρεθεί ότι μειώνει τον πόνο, καθώς οι βελόνες ερεθίζουν νευρικούς ιστούς, οι οποίοι επηρεάζουν την περιυδραγωγό φαιά ουσία. Τέλος, το τρίψιμο στην περιοχή της καρδιάς έχει βρεθεί ότι μειώνει τον πόνο, επειδή η πίεση τείνει να «κλείνει» την νευρική πύλη του πόνου.
Ο ψυχολογικός παράγοντας
Ο ψυχολογικός παράγοντας είναι επίσης σημαντικός στην αίσθηση του πόνου. Στρατιώτες σε μάχες δεν βίωσαν κανένα πόνο κατά τη διάρκεια του τραυματισμού τους. Πολλοί άνθρωποι σε κρίσιμες συνθήκες αναφέρουν ότι δεν αισθάνθηκαν πόνο. Φαίνεται πως εκείνη τη στιγμή η πύλη του πόνου κλείνει προκειμένου να αντιμετωπιστεί η απειλή.
Βιβλιογραφία:
Atkinson, R.L., Atkinson, R.C., Smith, E.E., Bem, D.J., Nolen-Hoeksema, S. (2000). Εισαγωγή στην ψυχολογία του Hilgard. Αθήνα: Εκδόσεις Παπαζήση, 2003.
Pinel, J.P.J. (2009). ΒΙΟΨΥΧΟΛΟΓΙΑ. Αθήνα: Ίων/εκδόσεις έλλην, 2011.
