Η αλεξιθυμία είναι μια θεωρητική κατασκευή που προέρχεται από την κλινική πράξη. Περιγράφει την κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο δυσκολεύεται να κατανοήσει και να εκφράσει τα συναισθήματά του. Ως επακόλουθο, δυσκολεύεται στις κοινωνικές και ιδιωτικές σχέσεις. Η αλεξιθυμία δεν είναι ψυχική διαταραχή αλλά μπορεί να συνυπάρχει με αυτές.
Χαρακτηριστικά της αλεξιθυμίας
Οι αλεξιθυμικοί περιγράφουν συνεχώς τα σωματικά τους συμπτώματα, τα οποία δεν συνάδουν πάντα με την υποκείμενη σωματική νόσο από την οποία μπορεί να πάσχουν. Βρίσκονται συχνά σε ένταση, είναι ευερέθιστοι, αισθάνονται ματαίωση και πόνο, ανία, αίσθημα κενού, ανησυχία, διέγερση και νευρικότητα.
Σκέψη, γλώσσα, συναισθήματα
Η σκέψη τους είναι pensée operatoire, χαρακτηρίζεται δηλαδή από μια ανοιχτότητα και απουσία φαντασιώσεων. Περιγράφουν επίσης ασήμαντες περιβαλλοντικές λεπτομέρειες. Ο συναισθηματικός τους κόσμος είναι ρηχός, επιφανειακός, χωρίς αίσθημα προσφοράς. Έχουν μεγάλη δυσκολία στο να εκφράσουν τα συναισθήματά τους και συγκεκριμένα αδυνατούν να βρουν τις κατάλληλες λέξεις για να τα περιγράψουν.
Διαπροσωπικές σχέσεις και προσωπικότητα
Η προσωπικότητα του αλεξιθυμικού θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ναρκισσιστική, αποσυρμένη, παθητική-επιθετική ή παθητική-εξαρτητική και ψυχοπαθητική. Δυσκολεύονται να κάνουν σχέσεις, προτιμούν τη μοναξιά ή γίνονται εξαρτημένοι από τους άλλους. Η στάση τους γενικά είναι άκαμπτη αλλά ο κυρίαρχος τρόπος ζωής τους είναι η δράση και ο παρορμητισμός.
Σύνδεση της αλεξιθυμίας με άλλες διαταραχές
Όπως προαναφέρθηκε, η αλεξιθυμία δεν είναι ψυχική διαταραχή. Μάλιστα, όλοι οι άνθρωποι είναι δυνατόν να μετατοπίζονται κατά καιρούς σε έναν επικοινωνιακό τρόπο, ο οποίος είναι σχετικά ασυμβολικός και ενδεής. Αλεξιθυμικά χαρακτηριστικά ωστόσο, έχουν παρατηρηθεί σε ασθενείς με σωματόμορφες διαταραχές, με διαταραχές ψυχογενούς πόνου και με διαταραχές που οφείλονται σε κατάχρηση ψυχοδραστικών ουσιών. Επίσης, οι ασθενείς με διαταραχή πρόσληψης τροφής μπορεί να τους χαρακτηρίζει η αλεξιθυμία. Τέλος, η αλεξιθυμία έχει παρατηρηθεί σε ασθενείς με μείζονες συναισθηματικές διαταραχές, όπως η κατάθλιψη. Στη ναρκισσιστική διαταραχή παρατηρείται επίσης ένας παρόμοιος επικοινωνιακός τρόπος με αυτόν των αλεξιθυμικών.
Αίτια
Η αλεξιθυμία είναι ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο και αφορά γενετικούς, νευροφυσιολογικούς και ενδοψυχικούς παράγοντες. Επίσης η επικοινωνία παίζει σημαντικό ρόλο, όπως και το κοινωνικοπολιτισμικό πλαίσιο και ο ενδοοικογενειακός τρόπος ομιλίας. Έρευνα έχει δείξει ότι ορισμένες γλώσσες θέτουν περιορισμούς στην έκφραση των συναισθημάτων. Σύμφωνα με την McDougall, οι ενοχλητικές ιδέες και τα επώδυνα συναισθήματα δεν απωθούνται με τους μηχανισμούς άμυνας, όπως γίνεται σε νευρωτικούς ασθενείς, αλλά κατάσχονται από την ψυχή ή αντεπενδύονται. Εξαιτίας της περιορισμένης ικανότητάς για συμβολισμό της ενστικτικής σύγκρουσης και για φαντασιωτική επεξεργασία, η ενστικτική ενέργεια παρακάμπτει τον ψυχισμό και επηρεάζει άμεσα το σώμα. Οι νευρωτικοί ασθενείς εκφράζουν τις δυσμενείς εμπειρίες μέσα από τη σωματομετατροπή. Απεναντίας στους αλεξιθυμικούς, το σώμα σκέφτεται με τον δικό του τρόπο. Ψυχαναλυτικά η αιτία της αλεξιθυμίας εντοπίζεται στη σχέση μητέρας βρέφους, όπου κυριαρχούν οι αμυντικοί μηχανισμοί της σχάσης και της προβλητικής ταύτισης.
