Παρ’ όλες τις νοητικές μας ικανότητες, έχουμε σίγουρα και κάποιες αδυναμίες. Όταν λαμβάνουμε αποφάσεις, οι άνθρωποι είμαστε αρκετά ικανοί στην εκτίμηση της συχνότητας. Οι πιθανότητες όμως δεν είναι το δυνατό μας σημείο. Ας δούμε το παρακάτω παράδειγμα. Μπορείτε να σημειώσετε και τη δική σας απάντηση προτού προχωρήσετε παρακάτω.
H Λίντα είναι 31 ετών, ανύπαντρη, ειλικρινής και έξυπνη. Στο πανεπιστήμιο σπούδασε φιλοσοφία. Ως φοιτήτρια έδειχνε μεγάλο ενδιαφέρον για τον ρατσισμό και κοινωνική δικαιοσύνη, ενώ έπαιρνε μέρος σε αντιπυρηνικές διαδηλώσεις. Ποια είναι η πιο πιθανή κατάσταση σήμερα για τη Λίντα;
Α) Η Λίντα είναι τραπεζικός υπάλληλος
Β) Η Λίντα είναι τραπεζικός υπάλληλος κι ενεργό μέλος του φεμινιστικού κινήματος
Εσείς ποιο από τα δύο επιλέξατε; Στη μελέτη των Tversky & Kahneman (1983), πάντως, το 89% των συμμετεχόντων επέλεξε το Β. Και έκανε λάθος. Η πιο πιθανή επιλογή για τη Λίντα είναι η Α.
Αν και λεπτομέρειες κάνουν ένα σενάριο περισσότερο αληθοφανές, στην πραγματικότητα μειώνουν τις πιθανότητες αυτό να συμβεί.
Το λογικό σφάλμα της σύζευξης, όπως είναι γνωστό, αναφέρεται σε περιπτώσεις που τα άτομα εκτιμούν ότι δύο γεγονότα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να συμβούν ταυτόχρονα από το να συμβούν μόνα τους. Στην πραγματικότητα, όμως, συμβαίνει το αντίθετο. Ένας βασικός κανόνας των πιθανοτήτων είναι πως η συνεμφάνιση δύο γεγονότων δεν μπορεί να είναι πιο μεγάλη από την πιθανότητα το κάθε γεγονός να ισχύσει μόνο του. Για την ακρίβεια, όσες περισσότερες λεπτομέρειες προστίθενται, τόσο μειώνεται η πιθανότητα το σενάριο να ισχύσει. Ας του δούμε και σχηματικά:
Η τομή και των τριών αυτών πιθανοτήτων είναι πολύ μικρότερη από την περιοχή που περιλαμβάνει η κάθε πιθανότητα μόνη της. Αν πρόκειται για 4, 6, 7, κ.ο.κ. πιθανότητες η τομή ολοένα και μικραίνει. Μολονότι λοιπόν οι περισσότερες λεπτομέρειες κάνουν ένα σενάριο πιο ρεαλιστικό, στην πραγματικότητα μειώνουν τις πιθανότητες αυτό να συμβεί. Την επόμενη φορά που θα εκτιμήσουμε την πιθανότητα ενός γεγονότος, θα φανταστούμε πώς θα είναι μια κατάσταση (ή εμείς οι ίδιοι) στο μέλλον, καλό είναι να το λάβουμε αυτό υπόψιν.
Βιβλιογραφία:
Ευκλείδη, Α. (2011). Ψυχολογία της σκέψης. Αθήνα: Πεδίο.
Schacter, D. L., Gilbert, D. T., & Wenger, D. M. (2012). Ψυχολογία. Αθήνα: Gutenberg.
Tversky, A., & Kahneman, D. (1983). Extensional versus intuitive reasoning: The conjunction fallacy in probability judgment. Psychological Review, 90, 293-315.
