Τα μάτια έχουν την ίδια γλώσσα παντού
G Herbert
Η επικοινωνία είναι ανταλλαγή μηνυμάτων. Η έρευνα προσδιορίζει τον ρόλο της «σιωπηλής γλώσσας» στο 93% της ολικής εντύπωσης ενός μηνύματος.
Αποτελεί, αυτή, ένα απέραντο αλφάβητο από κινήσεις, εκφράσεις, τόνους φωνής και μυϊκές συσπάσεις, συχνά ανεπαίσθητες και πολλές φορές ακούσιες.
Η γλώσσα του σώματος
Ο ζωτικός χώρος
Ο καθένας μας μοιάζει να διαθέτει μια προσωπική φυσαλίδα που κινείται μαζί του. Ο ζωτικός μας χώρος συστέλλεται ή αντίθετα διαστέλλεται, ανάλογα με την άνεση που μας δημιουργεί η παρουσία των άλλων. Δεν τηρούμε αποστάσεις από οικεία πρόσωπα, ενώ αντίθετα διστάζουμε να πλησιάσουμε ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε ή μας γεννούν ανησυχία για οποιονδήποτε λόγο. Η κοντινότερη απόσταση, δηλαδή αυτή που τηρούμε σε σχέση με αγαπητά μας πρόσωπα, είναι ο χώρος που θεωρούμε ιδιοκτησία μας. Την προστατεύουμε και επιτρέπουμε την είσοδο μόνο σε όσους είναι συναισθηματικά κοντά μας.
Το σώμα
Ένα σύνθετο δίκτυο μεταβίβασης ερεθισμάτων από το περιβάλλον, αλλά και επεξεργασίας των οργανικών αλλαγών στο ανθρώπινο σώμα κινητοποιούν εκφραστικές δράσεις-αντιδράσεις. Ένα εξαιρετικά ευρύ πλέγμα είτε σωματικών, είτε αμιγώς ψυχικών καταστάσεων εκδηλώνονται πέρα από το λεκτικό φάσμα. Πόνος, κατάθλιψη, ανησυχία, ευχαρίστηση, άνεση και ανυπομονησία προκαλούν μυϊκές συσπάσεις. Αποκωδικοποιούν ένα κοινό, μη γλωσσικό αλφάβητο. Ακόμη και αν λεκτικά μεταδίδουμε ένα μήνυμα, το σώμα μεταφέρει αδιάψευστα το δικό του.
Αντίληψη και διαίσθηση
Η δυνατότητα αποκωδικοποίησης των σημάτων που προσφέρει η γλώσσα του σώματος είναι η ικανότητα να αντιπαραβάλουμε τα ληφθέντα λεκτικά μηνύματα με τα σιωπηλά. Τον αυτόματο έλεγχο του αν ταυτίζονται ή το ένα είδος αντιτίθεται στο άλλο, τον ορίζουμε ως δι-αίσθηση. Μάλιστα, όσο περισσότερο «αναγκάζεται» κάποιος να χρησιμοποιεί μη προφορικούς τρόπους επικοινωνίας, τόσο είλικρινέστερα επικοινωνεί. Αυτό το είδος επαφής αποτελεί βασική επικοινωνιακή δυναμική ανάμεσα στην μητέρα και το μικρό παιδί της, ήδη από την φάση της κύησης. Ο χαμηλός, τρυφερός τόνος της φωνής της, όπως και οι μετέπειτα εκφράσεις του προσώπου ή το χάδι της, δίνουν απείρως περισσότερες πληροφορίες από τις ίδιες τις λέξεις.
Η ψυχολογία στην υπηρεσία της επικοινωνίας
Μόλις τις τελευταίες δεκαετίες, αξιολογήθηκε ουσιαστικά και συστηματοποιήθηκε επιστημονικά η μελέτη των μη λεκτικών τρόπων επικοινωνίας. Διαφορετικά πεδία δραστηριότητας κάνουν χρήση κανόνων και μεθόδων επαφής . Η γλώσσα του σώματος λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Δίνει άμεσες πληροφορίες για το άτομο, παράλληλα και σε αντιπαραβολή με τον προφορικό λόγο. Η ψυχολογία παρέχει τη στήριξή της στην «μετάφραση» κινήσεων, αλλά και της έλλειψής τους. Εκφράσεων, στάσης, χειρονομιών, σιωπών, βλέμματος και τόνου φωνής.
Οι ζωτικοί χώροι και ειδικά ο προσδιορισμένος ως απόλυτα προσωπικός, αποτελούν σημαντική πηγή πληροφοριών. Ο ειδικός ψυχικής υγείας , ακόμη και ένας …ανακριτής, παραβιάζουν μελετημένα αυτόν τον χώρο. Ο πρώτος για να αποκαλύψει κομμάτια του έσω-Εγώ, ο δεύτερος για να εξωθήσει σε αποκαλύψεις.
Ολόκληρη μεθοδολογία επικοινωνίας στηρίζει τις διαδικασίες συντεύξεων και ενσωματώνεται στις αξιολογήσεις ανθρώπων. Είτε στον επαγγελματικό τομέα, είτε στις καθημερινές ανθρώπινες επαφές. Βεβαίως και ο καθένας μας διαθέτει προσωπικούς κώδικες έκφρασης, ωστόσο υπάρχει μια κοινή σωματική γλώσσα, διαπολιτισμική και αυτόματη. Η αποκωδικοποίησή της δίνει άλλοτε ανταγωνιστικό και άλλοτε συνεργατικό πλεονέκτημα.
Επίλογος
Στον σύγχρονο κόσμο, το νόημα των λέξεων μοιάζει να εκφυλίζεται με ασάφειες, κλισέ, λεκτικές υπερβολές και αμφισημίες. Είναι σαν να ζούμε σε ένα περιβάλλον κυριάρχου βερμπαλισμού. Ένα σκηνικό θεάτρου στο οποίο κανείς αναζητά συνεχώς συνάφεια λόγων και έργων, αλήθειας και ψέμματος, προθέσεων και δηλώσεων.
Σε αυτόν ακριβώς τον κόσμο, η εξωλεκτική επικοινωνία έρχεται να προσθέσει ευεργετική και χρήσιμη πληροφόρηση. Αποτελεί αρχέγονη και παγκόσμια γλώσσα. Είναι γνήσια, αυθόρμητη, ειλικρινής και ανόθευτη. Ακόμη και αν κάποιοι προσπαθούν να την χρησιμοποιήσουν πλαστά, πάντα υπάρχει κάποιο ορμητικό και ανίκητο στοιχείο της που θα αποκαλύψει την πλαστότητα.
