Σημείωση: το παρόν άρθρο δεν συνιστά εργαλείο διάγνωσης.
Το κύριο χαρακτηριστικό της υποχονδρίας είναι η έντονη ενασχόληση του ατόμου με φόβους που σχετίζονται με την υγεία του, και συγκεκριμένα με φόβους ότι πάσχει από κάποια πολύ σοβαρή ασθένεια (Kring, Davison, Neale, & Johnson, 2007). Για να μιλήσουμε για υποχονδρία, πρέπει φυσικά να υπάρχουν ιατρικές βεβαιώσεις πως το άτομο δεν είναι άρρωστο.
Παρά τις καθησυχαστικές εκτιμήσεις των γιατρών, άτομα με υποχονδρία εξακολουθούν να πιστεύουν ότι νοσούν από κάτι σοβαρό. Ένας απλός βήχας μπορεί να θεωρηθεί σύμπτωμα καρκίνου, ακόμη και όταν παθολόγος βεβαιώσει πως πρόκειται για μια κοινή γρίπη. Οι υποχόνδριοι τείνουν να μην εμπιστεύονται τους γιατρούς, θεωρώντας τους αδιάφορους ή και ανεύθυνους (Kring, Davison, Neale, & Johnson, 2007).
Τα συμπτώματα για τα οποία μπορεί να παραπονιούνται άτομα είναι πολλαπλά, και ενδέχεται να αλλάζουν από περίπτωση σε περίπτωση (DiMatteo & Martin, 2011). Τα άτομα με υποχονδρία μπορεί να βιώνουν πραγματικές σωματικές ενοχλήσεις, όπως άλγος, παρ’ ότι δεν υπάρχει οργανική αιτία γι’ αυτές. Η επιτυχής αντιμετώπιση ενός συμπτώματος ενδέχεται να οδηγήσει στην εκδήλωση άγχους για κάποιο άλλο, καινούριο σύμπτωμα. Ο λόγος γι’ αυτό είναι πως η υποχονδρίαση αποτελεί ένα γενικότερο σταθερό χαρακτηριστικό αυτών των ατόμων.
Η υποχονδρία εμφανίζεται συνήθως στην πρώιμη ενήλικη ζωή και έχει την τάση να είναι χρόνια. Το άγχος για τη φανταστική αρρώστια είναι μόνιμο και έντονο, προκαλεί δυσφορία στην καθημερινή ζωή και έκπτωση της λειτουργικότητας (π.χ. απουσίες από την εργασία). Η υποχονδρία συνυπάρχει σε αρκετές περιπτώσεις με αγχώδεις διαταραχές (π.χ. γενικευμένη αγχώδης διαταραχή) και διαταραχές της διάθεσης (π.χ. μείζων καταθλιπτική διαταραχή). Γι’ αυτόν τον λόγο πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν πως δεν αποτελεί ξεχωριστή διαταραχή, αλλά σύμπτωμα άλλων διαταραχών. Η υποχονδρίαση εξακολουθεί να υπάρχει στο διαγνωστικό σύστημα ως διαταραχή, αν και η διάγνωσή της χρησιμοποιείται σπάνια (Kring, Davison, Neale, & Johnson, 2007).
Να σημειώσουμε πως η υποχονδρία μοιάζει αρκετά με μια άλλη ψυχική διαταραχή, τη σωματοποιητική διαταραχή. Εδώ το άτομο παρουσιάζει πολλαπλές σωματικές ενοχλήσεις, για τις οποίες δεν υπάρχει εμφανές παθολογικό αίτιο. Η διαφορά των δύο διαταραχών εντοπίζεται στο γεγονός ότι άνθρωποι με υποχονδρία ανησυχούν πως τα συμπτώματά τους είναι ενδείξεις μιας πολύ σοβαρής ασθένειας (Kring, Davison, Neale, & Johnson, 2007).
Υποχονδρία και ψυχοθεραπεία
Το σίγουρο είναι πως τα άτομα που κυριαρχούνται από έντονους φόβους για την ύπαρξη σοβαρών ασθενειών στο σώμα τους βιώνουν πραγματική δυσφορία, ενώ δεν είναι σπάνιο να έχουν κατάθλιψη. (DiMatteo & Martin, 2011). Τα άτομα με υποχονδρία μπορεί να ωφεληθούν ιδιαίτερα μέσα από την ψυχοθεραπεία, η οποία θα τους βοηθήσει να κατανοήσουν τη σύνδεση των «ασθενειών» με τον τρόπο σκέψης τους και να υιοθετήσουν λιγότερο δυσλειτουργικούς τρόπους αντίληψης. Με άλλα λόγια, το κέντρο βάρους πρέπει να μεταφερθεί από το σωματικό κομμάτι στο ψυχολογικό, όπου και ανευρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα.
Υποχονδρία: κοινή χρήση του όρου έναντι κλινικής διάγνωσης
Η κοινή χρήση του όρου δεν πρέπει φυσικά να συγχέεται με τη διαγνωστική του μορφή. Για να δοθεί διάγνωση υποχονδρίας, το άτομο πρέπει να πληροί τα συμπτώματα που ορίζονται από το DSM τουλάχιστον έξι μήνες (Kring, Davison, Neale, & Johnson, 2007). Όπως ισχύει για όλες τις ψυχικές διαγνώσεις, απαιτείται η εκτίμηση κλινικού ψυχολόγου ή ψυχιάτρου.
Σε κάθε περίπτωση, ο προληπτικός έλεγχος και η παρακολούθηση της υγείας μας κρίνονται αναγκαία. Μια γυναίκα που παρακολουθεί τακτικά τον μαστό της δεν μπορεί να θεωρηθεί υποχόνδρια, ακόμη και με την κοινή χρήση του όρου. Η αδιαφορία, όπως και το υπερβολικό άγχος, μπορούν να έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία μας.
Βιβλιογραφία:
Dimatteo, M.R., & Martin, L.R. (2002). Εισαγωγή στην Ψυχολογία της Υγείας. Αθήνα: Πεδίο, 2011.
Kring, A. M., Davison, G. C., Neale, J. M., & Johnson, S. L. (2007). ΨΥΧΟΠΑΘΟΛΟΓΙΑ. Αθήνα: Gutenberg, 2010.
