Έχουμε πολλούς εαυτούς; Από μία ενδιαφέρουσα άποψη, ναι. Υπάρχει ο πραγματικός εαυτός, η εικόνα δηλαδή που έχουμε για εμάς. Υπάρχει όμως και ο ιδανικός εαυτός. Η έννοια αυτή εισήχθη από τον ψυχολόγο Carl Rogers (1902-1987), εκπρόσωπο του ανθρωπιστικού κινήματος της ψυχολογίας. Πρόκειται ουσιαστικά για όλα εκείνα που θα θέλαμε να γίνουμε ή να κάνουμε. Τέλος, έχουμε τον αναγκαίο εαυτό: Αποτελεί όλα εκείνα που πρέπει να είμαστε ή να πράττουμε. H έννοια αυτή επινοήθηκε από τον ψυχολόγο Tory Higgins.
Φυσικά οι τρεις εαυτοί αντιστοιχούν σε γνωστικά σχήματα, σε μέρη της αυτοαντίληψής μας. Δεν πρόκειται για αυτόνομες οντότητες που κατοικούν μέσα μας και φωνάζουν «πρέπει» και «θέλε». Η ορολογία των τριών εαυτών χρησιμοποιείται για λόγους εννοιολογικούς.
Η ασυμφωνία των εαυτών
Όταν υπάρχει ασυμφωνία μεταξύ ιδανικού και πραγματικού εαυτού, προκαλείται απογοήτευση, στεναχώρια, ακόμη και κατάθλιψη. Αντίστοιχα, η ασυμφωνία μεταξύ αναγκαίου και πραγματικού εαυτού προξενεί στο άτομο άγχος, αναστάτωση και ανησυχία. Εδώ, η ασυμφωνία στους ακραίους βαθμούς ενδέχεται να οδηγήσει σε παθολογικές μορφές άγχους.
Γενικώς, όσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να εμφανιστούν αρνητικές συναισθηματικές καταστάσεις και δυσλειτουργικές συμπεριφορές. Ακόμη κι αν ο άνθρωπος δεν συνειδητοποιεί τη σύγκρουση, μπορεί να βιώνει αρνητικό συναίσθημα που παρ’ όλ’ αυτά δεν μπορεί να εξηγήσει.
Ο άνθρωπος οφείλει να εναρμονίζει τις τρεις πλευρές του εαυτού του, ώστε να επιτύχει εσωτερική ισορροπία και καλή ψυχική υγεία. Κάποιες επιθυμίες μας, βέβαια, μπορεί να είναι υπερβολικά δύσκολες για να ικανοποιηθούν. Για παράδειγμα, ίσως κάποιος να επιθυμεί να κάνει ταξίδια, αλλά προς το παρόν να μη διαθέτει τους οικονομικούς πόρους. Από την άλλη, υπάρχουν και καταστάσεις τις οποίες μπορούμε να ελέγξουμε επιφέροντας ισορροπία. Η γνωστική επεξεργασία μπορεί να βοηθήσει σημαντικά σε αυτό. Ας δούμε ένα παράδειγμα:
Δημιουργήσετε ένα πινακάκι. Στη μία στήλη τοποθετήστε τον ιδανικό σας εαυτό. Από κάτω καταγράψετε ιεραρχικά, από το πιο σημαντικό προς το λιγότερο σημαντικό, τις όψεις που θα θέλατε να έχει. Στη δεύτερη στήλη κάντε ακριβώς το ίδιο για τον αναγκαίο σας εαυτό.
Στη συνέχεια, δίπλα από κάθε χαρακτηριστικό, σημειώσετε σε μια κλίμακα από το 1 εώς το 10 τον βαθμό που αυτή συμφωνεί με τον πραγματικό σας εαυτό. Οι όψεις που θα λάβουν τη χαμηλότερη βαθμολογία είναι και αυτές που χρειάζονται τη μεγαλύτερη προσπάθεια ανάπτυξης. Μια όψη με χαμηλή βαθμολογία που βρίσκεται ψηλά στην ιεραρχία είναι πιο σημαντική και πρέπει να της δοθεί μεγαλύτερη προτεραιότητα.
*Σημειώνουμε πως δεν πρόκειται για έγκυρο ψυχολογικό εργαλείο, παρά για μια απλή άσκηση.
Είναι σημαντικό να σημειώσουμε πως, για να επέλθει η μείωση της ασυμφωνίας, πρέπει να αναγνωρίσουμε ειλικρινά τους τρεις εαυτούς μας. Στην πορεία της ανάπτυξης ενσαρκώνουμε διαφόρους αξιακούς όρους από το περιβάλλον μας, και πολλές φορές καταλήγουμε να τους αισθανόμαστε ως δικούς μας. Ο στόχος ενός καλού πτυχίου ίσως να αντανακλά γονεϊκά όνειρα. Ένας γάμος ίσως ενσαρκώθηκε σαν επιθυμία λόγω πιέσεων που δημιούργησαν τα κοινωνικά πρότυπα.
Οπωσδήποτε πρέπει να αναγνωρίζουμε τι είναι αυτό που εμείς οι ίδιοι θέλουμε να πετύχουμε. Σε διαφορετική περίπτωση, η προσπάθεια συμφωνίας ενδέχεται να χάσει τον ευεργετικό σκοπό της. Το άγχος και οι ενοχές δεν είναι σπάνιο να εμφανιστούν όταν προσπαθούμε να κατακτήσουμε κάτι που εμείς στην πραγματικότητα δεν επιθυμούμε.
Βιβλιογραφία:
Cervone D., & Pervin, L.A. (2013). ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ. Αθήνα: Gutenberg.
Pervin, L.A., & John, O.P (1999). ΘΕΩΡΙΕΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΤΗΤΑΣ ΕΡΕΥΝΑ ΚΑΙ ΕΦΑΡΜΟΓΕΣ.
McLeon (2003). Εισαγωγή στην Συμβουλευτική. Αθήνα: Μεταίχμιο.
