Πολλοί ερευνητές πιστεύουν ότι οι ατομικές διαφορές μπορούν να οργανωθούν από την άποψη πέντε ευρέων διπολικών διαστάσεων (John & Srivastava,1999 – McCrae & Costa, 2003), οι οποίες καθιερώθηκαν στην Ψυχολογία ως η Μεγάλη Πεντάδα. Η ιδέα ότι πέντε παράγοντες της προσωπικότητας είναι ο θεμέλιος λίθος των ατομικών διαφορών στην προσωπικότητα βασίζεται σε παραγοντικές αναλύσεις τριών τύπων δεδομένων: 1) τους όρους των χαρακτηριστικών στη φυσική γλώσσα, 2) τη διαπολιτισμική έρευνα γύρω από την καθολικότητα των διαστάσεων των χαρακτηριστικών και 3) τη σχέση των ερωτηματολογίων των χαρακτηριστικών με άλλα ερωτηματολόγια και αξιολογήσεις. Οι συνηθέστεροι όροι που χρησιμοποιούνται είναι οι εξής:
-Νευρωτισμός
-Εξωστρέφεια
-Διαθεσιμότητα σε εμπειρίες
-Συνεργατικότητα
-Ευσυνειδησία
Η Μεγάλη Πεντάδα σχεδιάστηκε για να περιγράψει εκείνα τα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας που οι άνθρωποι κρίνουν ως τα σημαντικότερα. Ο Goldberg εξήγησε τη συλλογιστική γι`αυτήν προσέγγιση υπό το πρίσμα της θεμελιώδους λεξιλογικής υπόθεσης: “οι σημαντικότερες ατομικές διαφορές στις ανθρώπινες συναλλαγές κωδικοποιούνται τελικά ως απλοί όροι σε κάποιες ή σε όλες τις γλώσσες του κόσμου” (Goldberg, 1990).
Τη δεκαετία του ’90 προτάθηκε μια τολμηρότερη θεωρητική άποψη από τους McCrae & Costa (1996, 1999, 2003), οι οποίοι αποκαλούν τις ιδέες τους θεωρία των πέντε παραγόντων. Σύμφωνα με αυτήν, τα πέντε πρωταρχικά χαρακτηριστικά είναι κάτι περισσότερο από απλές περιγραφές των τρόπων κατά τους οποίους διαφέρουν οι άνθρωποι. Τα χαρακτηριστικά αντιμετωπίζονται σαν πράγματα που υπάρχουν στην πραγματικότητα. Το καθένα αντιμετωπίζεται ως μια ψυχολογική δομή την οποία διαθέτουν όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι σε ποικίλους βαθμούς και επηρεάζουν την ψυχολογική ανάπτυξη του ανθρώπου. Μάλιστα, οι McCrae & Costa υποστηρίζουν ότι οι παράγοντες έχουν βιολογική βάση, καθώς υπάρχει μεγάλη σταθερότητα στο πέρασμα των χρόνων. Βέβαια, οι μεγαλύτεροι ενήλικες παρουσιάζουν χαμηλότερα ποσοστά Νευρωτισμού, Εξωστρέφειας και Διαθεσιμότητας σε εμπειρίες και υψηλότερα στη Συνεργατικότητα και την Ευσυνειδησία απ’ ό,τι οι νεότεροι ενήλικες. Κατά μέσο όρο φαίνεται πως οι νέοι αντιμετωπίζουν περισσότερα άγχη και προβλήματα με την αποδοχή και την αυτοεκτίμηση.
Παρόλα αυτά, σύμφωνα με νέα ευρήματα, η έκφραση της προσωπικότητας μπορεί να αλλάζει κατά την αναπτυξιακή πορεία -στην εφηβεία, διαστάσεις οι οποίες αρχικά είναι διακριτές η μία από την άλλη συγχωνεύονται μεταξύ τους και σχηματίζουν ευρύτερες και περισσότερο ενοποιημένες διαστάσεις της προσωπικότητας που ξέρουμε στην ενήλικη ζωή. Πλέον τα δεδομένα οδηγούν στα εξής συμπεράσματα:
-Η προσωπικότητα παραμένει πιο σταθερή για σύντομες χρονικές περιόδους απ`ό,τι για μεγάλες
-Η προσωπικότητα είναι πιο σταθερή στην ενήλικη ζωή απ` ό,τι στην παιδική
-Αν και υπάρχουν ενδείξεις για γενική σταθερότητα των χαρακτηριστικών, υπάρχουν ατομικές διαφορές στη σταθερότητα κατά την ανάπτυξη
-Δεν έχουν καθοριστεί ακόμη τα όρια της επίδρασης του περιβάλλοντος στην αλλαγή κατά την παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή.
Σύμφωνα με πολλαπλά σύνολα δεδομένων, τα οποία συντάχθηκαν από μια διεθνή ομάδα ερευνητών που εργάστηκαν με υποκείμενα από πολλά έθνη, οι ερευνητές των χαρακτηριστικών είχαν παραλείψει έναν παράγοντα: την εντιμότητα/ταπεινότητα. Οι ατομικές διαφορές στην τάση να είμαστε ειλικρινείς και αξιόπιστοι έναντι του να είμαστε πανούργοι και ανάξιοι εμπιστοσύνης είναι ένας αξιόπιστος 6ος παράγοντας.
Πηγή:
Cervone, D., Pervin, L.A. (2013). Θεωρίες προσωπικότητας: Έρευνα και εφαρμογές. Αθήνα: Εκδόσεις Gutenberg.
