Συναισθήματα υπάρχουν στη ζωή μας καθημερινά. Υφίστανται στο μεγαλύτερο μέρος της ημέρας μας, πολλές φορές χωρίς κι εμείς οι ίδιοι να το αντιληφθούμε. Τα συναισθήματα για τα οποία γίνεται συχνότερα λόγος, τόσο σε επιστημονικό όσο και σε καθημερινό επίπεδο, είναι τα αρνητικά συναισθήματα. Είναι όμως πολύ σημαντικό να γνωρίζουμε ποια είναι τα θετικά συναισθήματα και να αναγνωρίζουμε την ύπαρξή τους.
Τα 4 βασικά θετικά συναισθήματα, σύμφωνα με την Fredrickson (1998)
Η επιστήμονας θεωρεί ότι το συναίσθημα αποτελεί ουσιαστικά αντίδραση σε κάποιο ερέθισμα. Ένα ερέθισμα που εμφανίζεται, προσλαμβάνεται είτε συνειδητά είτε ασυνείδητα από το άτομο και στη συνέχεια ερμηνεύεται υποκειμενικά. Αυτή η ερμηνεία μπορεί να προκαλέσει ένα πλήθος διεργασιών σε επίπεδο γνωστικό και σωματικό και να οδηγήσει σε μια ψυχογενή αντίδραση.
Τα συναισθήματα που επιλέχθηκαν είναι 4. Ο αριθμός αυτός ενδέχεται να φαντάζει χαμηλός αλλά η εξήγηση δίνεται ως εξής. Ουσιαστικά το κάθε συναίσθημα που αναφέρεται δεν αφορά σε μία μόνο συναισθηματική κατάσταση αλλά αποτελεί έναν όρο “ομπρέλα”. Επομένως, κάθε ένας από τους τέσσερις όρους αφορά σε συναισθηματικές καταστάσεις που παρά τις διαφορές, έχουν αρκετά βασικά κοινά σημεία μεταξύ τους.
Αυτά τα συναισθήματα είναι η χαρά, το ενδιαφέρον, η ικανοποίηση και η αγάπη. Επιλέχθηκαν τα συγκεκριμένα συναισθήματα καθώς είναι αρκετά εύκολα διακριτά μεταξύ τους αλλά κι επειδή αναγνωρίζονται από περιβάλλοντα διαφορετικού πολιτισμικού υποβάθρου.
Το συναίσθημα της χαράς
Το συναίσθημα της χαράς φυσικά μας είναι γνωστό. Συχνά ακούμε, επίσης, να χρησιμοποιείται ο όρος ευτυχία. Προκύπτει όταν νιώθουμε ευφορία, όταν έχουμε ευχάριστη διάθεση, όταν μαθαίνουμε ευχάριστα νέα και γενικότερα όταν υφίσταται κάποιο χαρμόσυνο γεγονός. Η συναισθηματική κατάσταση παρομοιάζεται με το παιχνίδι των παιδιών. Η ελευθερία που νιώθουν, η δημιουργικότητα πάνω στο παιχνίδι, η συναναστροφή με συνομηλίκους συνδυαστικά δημιουργούν στα παιδιά το συναίσθημα της χαράς.
Το συναίσθημα του ενδιαφέροντος
Το συναίσθημα αυτό δημιουργείται σε καταστάσεις όπου κάποιο ερέθισμα ελκύει την προσοχή, τον θαυμασμό, την περιέργεια. Το άτομο καλείται σε δράση ώστε να εξερευνήσει το αντικείμενο που του προκαλεί το ενδιαφέρον. Πολλές φορές αυτή η κατάκτηση της γνώσης μπορεί να απαιτεί σημαντική προσπάθεια, επιμονή και στοχοπροσήλωση, χαρακτηριστικά που αποτελούν ουσιαστικά παράγοντες ενίσχυσης του ενδιαφέροντος που ήδη υφίσταται.
Το συναίσθημα της ικανοποίησης
Η συναισθηματική κατάσταση αυτή είναι εξαιρετικά σημαντική για τον άνθρωπο. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να γίνει μια διευκρίνιση. Είναι διαφορετικό να μιλάμε για την ικανοποίηση ως ανάγκη και ως συναίσθημα. Στην πρώτη περίπτωση εννοείται η ανάγκη για ικανοποίηση βασικών βιολογικών αναγκών. Στη δεύτερη περίπτωση εννοείται η συναισθηματική κατάσταση όπου το άτομο δύναται να απολαύσει τη στιγμή ή να βιώσει την ικανοποίηση για την επίτευξη κάποιου σκοπού.
Το συναίσθημα της αγάπης
Ίσως η πρώτη απάντηση που θα έδιναν οι περισσότεροι άνθρωποι εάν ρωτιούνταν για τα συναισθήματα. Ένα συναίσθημα κυρίαρχο, δυνατό, έντονο και μακροπρόθεσμο. Υπάρχουν διαφορετικά είδη αγάπης, όπως η φιλική, η αδερφική, η ερωτική αγάπη και άλλα, αλλά το συναίσθημα που βιώνεται σε όλες τις καταστάσεις είναι κοινό. Η ερευνήτρια θεωρεί ότι οι εμπειρίες αγάπης αποτελούν ουσιαστικά μια σύνθεση θετικών συναισθημάτων, συμπεριλαμβανομένων των τριών προαναφερθέντων, που εναλλάσσονται και αλληλεπιδρούν.
Η διάρκεια που βιώνεται το κάθε συναίσθημα ποικίλλει κι εξαρτάται από διάφορους παράγοντες. Το είδος του συναισθήματος, οι συνθήκες υπό τις οποίες βιώνεται, η προηγούμενη συναισθηματική και ψυχική κατάσταση του ατόμου είναι μερικοί μόνο από αυτούς τους παράγοντες.
Τα θετικά συναισθήματα είναι εξαιρετικά σημαντικά για τον άνθρωπο. Είναι απαραίτητα για τη ζωή αλλά και την ευζωία του. Παρ’ όλα αυτά, στην εποχή μας, η μεγαλύτερη έμφαση δίνεται στα αρνητικά κι όχι στα θετικά συναισθήματα. Εκείνο όμως που, μάλλον, δε θα αλλάξει ποτέ είναι η επιθυμία, η αναζήτηση, η προσπάθεια και η επιμονή για μια ζωή με χαρούμενες κι ευχάριστες στιγμές – ή όπως συχνά αποκαλείται, το κυνήγι της ευτυχίας.
Πηγές:
- Fredrickson, B. L. (1998). What good are positive emotions?. Review of general psychology, 2(3), 300-319.
- Fredrickson, B. L. (2004). The broaden–and–build theory of positive emotions. Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 359(1449), 1367-1377.
