Η μάθηση είναι η ενέργεια που καταβάλλουμε για την αύξηση των γνώσεων, την εξέλιξη των πνευματικών και σωματικών ικανοτήτων μας και την ανάπτυξη του ψυχικού μας κόσμου. Ο άνθρωπος μέσω της μάθησης προσαρμόζεται στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον, αλλά και εξελίσσεται πνευματικά και ηθικά.
Κίνητρα της μάθησης
Η μάθηση κατά τα πρώτα χρόνια ζωής του παιδιού και ειδικότερα κατά τα προσχολικά χρόνια είναι φυσική. Το παιδί έχει έμφυτη την ανάγκη για μάθηση. Για αυτό άλλωστε και η εργασία του νηπιαγωγείου είναι σημαντικό να προσαρμόζεται με τη φυσική ζωή του παιδιού στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον.
Η μάθηση, που στηρίζεται στην άμεση παρατήρηση και τις εμπειρίες του φυσικού και πνευματικού περιβάλλοντος, γίνεται στο νηπιαγωγείο κυρίως με το παιχνίδι, το οποίο προωθεί την αυτομόρφωση του παιδιού.
Η αυτομόρφωση αυτή ακολουθεί μια πορεία τριών σταδίων: Κατά το πρώτο στάδιο, το παιδί χρησιμοποιεί για τη γνώση ενός αντικειμένου όσο το δυνατόν περισσότερες αισθήσεις. Στο δεύτερο, το επεξεργάζεται με τη διανόηση, ενώ στο τρίτο το αξιοποιεί χρησιμοποιώντας το στη ζωή.
Το ενδιαφέρον, σημαντικό κίνητρο της μάθησης
Οι ενασχολήσεις του παιδιού είναι σημαντικό να στηρίζονται στην πραγματική ζωή και στα παιδικά ενδιαφέροντα. Αυθόρμητα, φυσικά και αβίαστα, το παιδί, βρισκόμενο σε άμεση επαφή με τα αντικείμενα του φυσικού και τεχνητού περιβάλλοντος, μετέχει με τις ενασχολήσεις του, ενεργητικά, σε όλες τις εκδηλώσεις της ζωής του νηπιαγωγείου και έτσι αυτοεκπαιδεύεται.
Σκοπός του σχολείου λοιπόν, και ειδικότερα του νηπιαγωγείου, είναι η αφύπνιση και η κινητοποίηση της αυθόρμητης τάσης του παιδιού να έλθει σε επαφή με το περιβάλλον του και να αφομοιώσει τα στοιχεία του. Έτσι, ο χώρος του νηπιαγωγείου θα γίνει τόπος όπου τα παιδιά παίζουν, εργάζονται, κατασκευάζουν και χαίρονται στηριζόμενα στα ενδιαφέροντά τους.
Σημαντικό κριτήριο κάθε διδακτικής μεθόδου είναι είναι πάντοτε το αυθόρμητο ενδιαφέρον του παιδιού για τις ενασχολήσεις του. Η υποκίνηση του ενδιαφέροντος του παιδιού είναι υψίστης σημασίας.
Το ενδιαφέρον πρέπει να χρησιμοποιείται σαν μέσο και κίνητρο για την επίτευξη της αγωγής και των ενασχολήσεων του παιδιού.
Αποτελώντας πρωταρχική ιδιότητα της ψυχής του ανθρώπου, που εμφανίζεται από την πρώτη στιγμή της ζωής του παιδιού, παρουσιάζει τρία χαρακτηριστικά γνωρίσματα:
- πηγάζει από τον εσωτερικό κόσμο του παιδιού (υποκειμενικό ενδιαφέρον)
- στρέφεται προς τα αντικείμενα του εξωτερικού κόσμου (αντικείμενο) και
- συνοδεύονται με το αίσθημα της αξίας το οποίο αποδίδουμε στα αντικείμενα, που πληρούν τις ανάγκες (συναισθηματικό)
Η παιδαγωγική και ψυχολογική σημασία του ενδιαφέροντος είναι μεγάλη. Ο ψυχικός βίος του παιδιού είναι άλλωστε συνυφασμένος με αυτό. Για αυτό άλλωστε και οι ενασχολήσεις στο νηπιαγωγείο πρέπει να επιδιώκουν την αφύπνιση, τη βαθμιαία εξέλιξη και τη διοχέτευση του ενδιαφέροντος του παιδιού προς τις διάφορες περιοχές των γνώσεων.
Ως προς τούτο και η επιλογή των ενασχολήσεων στο νηπιαγωγείο πρέπει να στηρίζεται:
- Στις ψυχοφυσικές δυνάμεις και ικανότητες των παιδιών της προσχολικής ηλικίας και τα ενδιαφέροντά τους
- Στο φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον. Το περιβάλλον παρέχει ερεθίσματα στην αισθητικότητα, τη δημιουργικότητα, την περιέργειά του και την σκέψη του
- Στον πραγματικό κόσμο του παιδιού, μέσα στον οποίο θα ζήσει το νήπιο και θα δράσει. Οι ενασχολήσεις είναι σημαντικό να προέρχονται από τη ζωή.
Ξεκινώντας από τα ενδιαφέροντα του παιδιού είναι σημαντικό να δίνεται σημασία στην αυτενέργεια. Το νήπιο είναι το πρόσωπο που δρα, ενεργεί, δημιουργεί. Η έννοια της αυτενέργειας βρίσκεται και στην παλαιότερη παιδαγωγική (Rousseau, Pestalozzi, Froebel). Σύμφωνα με την παιδαγωγική της αυτενέργειας, ιδιαίτερη σημασία δίνεται στη συμπεριφορά του παιδιού που δε δέχεται παθητικά την ύλη, αλλά μόνο του αναζητάει το δρόμο που θα οδηγήσει σε αυτή. Με τον όρο αυτενέργεια εννοούμε, λοιπόν, τη συνειδητή χρήση, κατά την εργασία, των σωματικών και πνευματικών δυνάμεων του παιδιού.
