Υπερεγενίκευση:
Η υπεργενίκευση, σύμφωνα με τους ψυχολόγους, συμπεριλαμβάνεται στα πιο συχνά μη ρεαλιστικά μοτίβα σκέψης.
Καθώς μεγαλώνουμε, γίνεται αντιληπτό πως ο κόσμος στον οποίο ζούμε δεν είναι ένας εύκολα διαχειρίσιμος και αγγελικά πλασμένος κόσμος, όπως ίσως μας έχει παρουσιαστεί στα παραμύθια. Καθημερινά δημιουργούνται δυσάρεστες καταστάσεις μιας και οι ρυθμοί ζωής μας τείνουν να γίνονται όλο και πιο απαιτητικοί. Έτσι, ο τρόπος σκέψης μας δεν είναι και τόσο αντικειμενικός και συνήθως καταλήγουμε σε εσφαλμένα συμπεράσματα.
Φυσικά, κάθε σκέψη ενός ατόμου αντανακλά έναν υποκειμενικό τρόπο αντίληψης της πραγματικότητας. Αν ρίξουμε όμως μια πιο προσεκτική ματιά, θα μπορέσουμε να αντιληφθούμε τα μη ρεαλιστικά μοτίβα σκέψης στα οποία προβαίνουμε. Με αυτόν τον τρόπο, σύμφωνα με τη γνωστική ψυχολογία, θα κατορθώσουμε να ερμηνεύσουμε διάφορες καταστάσεις που μας απασχολούν και πιθανώς επηρεάζουν αρνητικά την ψυχολογία μας.
Παραδείγματα:
Οι ψυχολόγοι μας πληροφορούν ότι η υπεργενίκευση στην ουσία είναι η χρήση ενός μεμονωμένου χαρακτηριστικού ή ενός μικρού τμήματος μιας ομάδας, μέσα από το οποίο προκύπτει ένα γενικότερο συμπέρασμα. Ας παραθέσουμε κάποια απλά παραδείγματα, που σκιαγραφούν το φαινόμενο αρκετά αποτελεσματικά και με απλό τρόπο. Παραδείγματα: Όλοι οι νότιοι είναι αγενείς, Ένας μαθητής από την τάξη αυτή έγραψε μηδέν στο διαγώνισμα, άρα όλοι οι μαθητές αυτής της τάξης είναι άχρηστοι. Ή ακόμη: Ό,τι μου συμβαίνει είναι πάντα άσχημο, Δε μου συμβαίνει ποτέ κάτι καλό.
Όταν υπεργενικεύουμε, μπορεί να καταλήξουμε σε ένα συμπέρασμα που να βασίζεται μόνο σε ένα ή δύο μεμονωμένα περιστατικά, παρά το γεγονός ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο περίπλοκη για να οδηγήσει σε τέτοιες γενικεύσεις. Κάτι τέτοιο μάλλον αδύνατο θα ήταν! Η υπεργενίκευση, μας οδηγεί υποσυνείδητα στο να βλέπουμε ως κανόνα ένα μεμονωμένο γεγονός, αλλά και να προβαίνουμε σε συμπεράσματα χωρίς εξέταση της κατάστασης. Οι δηλώσεις υπεργενίκευσης συχνά περιλαμβάνουν τις λέξεις «πάντα», «ποτέ», «όλα» ή «τίποτα».
Νέα δεδομένα:
Νέες έρευνες ψυχολόγων, συνδέουν την υπεργενίκευση με το άγχος. Συγκεκριμένα, επιβεβαιώνουν κλινικά διαπιστωθέντα στοιχεία για το μηχανισμό του άγχους. Πρόκειται για το φαινόμενο της υπεργενίκευσης που συνοπτικά έχει να κάνει με τον εξής τρόπο σκέψης : «Είχα άγχος αναφορικά με ένα ζήτημα, άρα θα έχω άγχος και για άλλα άσχετα από αυτό ζητήματα». Με άλλα λόγια, παρατηρείται μια αντιληπτική αδυναμία διαχωρισμού των ερεθισμάτων. Συνεπώς, το παρόν φαινόμενο το μόνο που προσδίδει είναι παραπάνω άγχος από αυτό από το οποίο προήλθε.
Η υπεργενίκευση ονομάζεται από τους ειδικούς και γνωσιακό λάθος και ουσιαστικά εκφράζει την ερμηνεία μεμονωμένων γεγονότων ως γενικώς και απολύτως ισχύοντα. Φυσικά, αντιλαμβανόμαστε πως πρόκειται για ένα είδος αυθαίρετου συμπεράσματος στα πλαίσια αγνόησης στοιχείων, αλλά και υπερβολικής πίστης στην αξιοπιστία της κρίσης μας. Συνήθως, η υπεργενίκευση παρατηρείται περισσότερο στους πολύ αγχώδεις ανθρώπους. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το λάθος της υπεργενίκευσης εντοπίζεται από τον ψυχολόγο και καταβάλλεται προσπάθεια να περιοριστεί.
