Μια από τις πιο έντονες και άμεσες προκλήσεις που καλείτε να αντιμετωπίσει η ανθρωπότητα σε παγκόσμιο επίπεδο είναι η ρύπανση του αέρα. Οι επιπτώσεις πάνω στην υγεία, στο περιβάλλον και την οικονομία είναι πολυάριθμες και δεν κάνουν διακρίσεις. Παρόλο που η Ελλάδα δεν έχει να διαχειριστεί τα προβλήματα ρύπανσης που έχουν χώρες με έντονη βιομηχανία, το φαινόμενο δεν την αφήνει ανεπηρέαστη. Πόλεις όπως η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα, ο Βόλος και άλλες αναδεικνύουν το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τα στοιχεία του ΠΟΥ δείχνουν ότι σχεδόν όλος ο παγκόσμιος πληθυσμός (99%) αναπνέει αέρα που υπερβαίνει τα επιτρεπτά επίπεδα ρύπων.
Τι είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση
Η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι η μόλυνση του εσωτερικού ή εξωτερικού περιβάλλοντος λόγω της παρουσίας ουσιών στον αέρα. Οι ουσίες αυτές μπορεί να είναι χημικοί, φυσικοί ή και βιολογικοί παράγοντας που τροποποιούν τα φυσιολογικά χαρακτηριστικά της ατμόσφαιρας. Μπορεί να γίνει διαχωρισμός των ρύπων σε αέριους όπως είναι το όζον, και το διοξείδιο του αζώτου, καθώς και σε μικρά σωματίδια όπως η αιθάλη και η σκόνη. Οι αέριοι ρύποι μπορεί να έχουν ως προέλευση τόσο φυσικές όσο και ανθρώπινες διεργασίες. Μία πυρκαγιά που προήλθε φυσικά ή η έκρηξη ενός ηφαιστείου αποτελούν τις φυσικές πηγές των αέριων σωματιδίων. Όμως, η έντονη ανθρωπογενής δραστηριότητα αποτελεί την αιτία αύξησης τις συγκέντρωσης ατμοσφαιρικών ρύπων. Οι πιο σύνηθες πηγές είναι η οικιακή καύση, η μεταφορές η βιομηχανίες και η καύση ορυκτών καυσίμων.
Στην Ελλάδα, ως πηγές αιωρούμενων ρύπων είναι επίσης η Αφρικανική σκόνη και οι δασικές πυρκαγιές. Μεγαλύτερη επίδραση στη χώρα έχει η οικιακή καύση, αφού συμβάλει στο 46,6%. Ιδιαίτερα κατά τη διάρκεια τις οικονομικής ύφεσης (2008-20018), η οικιακή θέρμανση αφορούσε σε μεγάλο βαθμό στη καύση ξύλου σε τζάκια. Αυτό ενίσχυσε περαιτέρω το πρόβλημα των αιωρούμενων σωματιδίων, ιδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα. Σήμερα η Ελλάδα έχει μειωμένο επίπεδο ποιότητας αέρα.
Πόσο μολυσμένος είναι ο αέρας στην Ελλάδα;
Σύμφωνα με την τεχνολογική εταιρία IQAir, Η Ελλάδα για το έτος 2024-2025, έλαβε την 92η θέση στην παγκόσμια κατάταξη ατμοσφαιρικής ρύπανσης, ανάμεσα σε 138 χώρες. Η βαθμολογία αυτή είναι σχετικά υψηλή, ιδικά αν γίνει σύγκριση με τις θέσεις άλλων χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως η Γερμανία (103η θέση) και το Ηνωμένο Βασίλειο (113η θέση) πού έχουν πιο έντονη βιομηχανική δραστηριότητα. Ο μέσος όρος του δείκτη ποιότητας αέρα ήταν 56(AQI+), κάτι που το χαρακτηρίζει ως μέτριο. Τα Ιωάννινα αποτέλεσαν την πιο μολυσμένη πόλη με δείκτη ποιότητας αέρα 74(AQI+), ενώ αντίστοιχα η πιο καθαρή πόλη ήταν η Νέα Ραιδεστός στην Κεντρική Μακεδονία (15 AQI+). Καθημερινά σχεδόν, στη κατάταξη με τις πιο μολυσμένες πόλεις μπορούν να παρατηρηθούν η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη, η Πάτρα, η Λάρισα, το Ηράκλειο, ο Βόλος, η Κοζάνη και η Καβάλα. Η κατάταξη αυτή αλλάζει συνεχώς μέσα στη μέρα ανάλογα με την ώρα, την εποχή και τις καιρικές συνθήκες.
Τα σημαντικότερα προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης αφορούν κυρίως επιπτώσεις στην υγεία, συχνότερα σε αστικές περιοχές όπως η Αθήνα και η Θεσσαλονίκη. Οι επιπτώσεις στην υγεία αφορούν αναπνευστικές και καρδιαγγειακές παθήσεις και πλήττουν δυσανάλογα τις ευπαθείς ομάδες όπως οι ηλικιωμένοι, τα παιδιά, οι έγκυες και άτομα με αναπνευστικά προβλήματα. Οι συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου (ΝΟ2), όζοντος(Ο3) και λεπτών σωματιδίων συχνά ξεπερνούν τα όρια που θέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Το διοξείδιο του αζώτου…
Η έντονη οδική κυκλοφορία, ειδικά σε κεντρικές πυκνοκατοικημένες περιοχές αυξάνουν τις συγκεντρώσεις διοξειδίου του αζώτου. Το ετήσιο όριο για τα επίπεδο ΝΟ2 που έχει ορίσει η ΕΕ είναι 40 mg/m³. Η τιμή αυτή στην Αθήνα ήταν σχεδόν διπλάσια για το 2024, με τις ετήσιες μετρήσεις στον σταθμό της οδού Πατησίων να αγγίζουν κατά μέσο όρο τα 70 mg/m³, ενώ αντίστοιχα στον Πειραιά τα 64 mg/m³. Όσον αφορά τη Θεσσαλονίκη, για το ίδιο έτος, στο σταθμό της Αγίας Σοφίας ο μέσος όρος ήταν 43 mg/m³.
Το όζον…
Η θερμότητα και το φως του ήλιου, προκαλούν χημικές αντιδράσεις, που με τη σειρά τους σχηματίζουν το όζον. Η παρουσία οξειδίων του αζώτου και πτητικών οργανικών ενώσεων από ανθρώπινες δραστηριότητες αύξησαν κατά πολύ τις συγκεντρώσεις του Ο3 στην ατμόσφαιρα. Παρόλο που η ΕΕ ορίζει ως μέσο όρο συγκέντρωσης τα 120 mg/m³, η τιμή αυτή ξεπεράστηκε σχεδόν κατά 18 mg/m³. Για ακόμα μια φορά το πρόβλημα είναι πιο έντονο σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη αλλά και στην περιοχή της Βοιωτίας.
Τα λεπτά σωματίδια…
Τα λεπτά σωματίδια (PM10), είναι σωματίδια μικρότερα από 10 μικρόμετρα. Η αντίστοιχη οδηγία από την ΕΕ ορίζει ως ημερήσιο δείκτη τα 50 mg/m³. Αίτιο εμφάνισής τους είναι η οικιακή καύση, η βιομηχανίες, η αγροτική δραστηριότητα και η κυκλοφορία. Τα ΡΜ10 προκαλούν σοβαρά προβλήματα στο αναπνευστικό και κυκλοφοριακό σύστημα του ανθρώπου. Για το 2024, στην Αθήνα, και συγκεκριμένα τα Λιόσια κατέγραψαν την υψηλότερη συγκέντρωση στα 60 mg/m³, ενώ επιπλέον η Θεσσαλονίκη και η Πάτρα κατέγραψαν τιμές έως και 8 mg/m³ πάνω από το όριο.
Προσπάθειες επίλυσης
Προκυμμένου να γίνει αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων και να επιτευχθεί ο στόχος της ΕΕ για μηδενική ρύπανση, η Ελλάδα οφείλει να προσαρμοστεί σε ορισμένες αλλαγές. Η ηλεκροκίνηση και οι πράσινες δημόσιες συγκοινωνίες με ηλεκτρικά λεωφορεία στοχεύουν την μείωση των αέριων ρύπων. Επίσης η στροφή σε πιο πράσινες μορφές ενέργειας θα ελαττώσει σημαντικά τις εκπομπές. Προκλήσεις συνεχίζουν να υπάρχουν, όπως το υψηλό κόστος των ηλεκτρικών οχημάτων και οι περιορισμένες υποδομές. Παρόλα αυτά είναι σημαντικό να συνεχιστεί η προσπάθεια και η στρατηγικές επενδύσεις για την επίλυση του προβλήματος που επηρεάζει όλους τους τομείς τις κοινωνίας.
Βιβλιογραφία
- https://www.who.int/health-topics/air-pollution#tab=tab_1
- https://www.iqair.com/us/greece
- https://greekcitytimes.com/2025/04/10/air-pollution-greek-cities/
- https://www.eea.europa.eu/en/europe-environment-2025/countries/greece/health-impacts-of-air-pollution?activeTab=658e2886-cfbf-4c2f-a603-061e1627a515
