Το 1859, ένας πλούσιος Βρετανός άποικος που ζούσε στη Βικτώρια της Αυστραλίας, ο Thomas Austin, απελευθέρωσε 24 άγρια ευρωπαϊκά κουνέλια με σκοπό να απολαύσει το αγαπημένο του χόμπι: το κυνήγι. Όμως, μέσα σε μόλις 50 χρόνια, ο αριθμός των κουνελιών έφτασε τα 10 εκατομμύρια σε ολόκληρη τη χώρα. Το γεγονός αυτό προκάλεσε έντονα περιβαλλοντικά ζητήματα στο ξεχωριστό οικοσύστημα της Αυστραλίας, ιδικά στους αγροτικούς τομείς. Έτσι, η Αυστραλιανή κυβέρνηση, χρειάστηκε να κηρύξει έναν άτυπο “πόλεμο” ενάντιων των κουνελιών.
Τα προβλήματα που δημιουργήσαν τα κουνέλια
Τα άγρια ευρωπαϊκά κουνέλια (Oryctolagus cuniculus), παρόλο που αποτελούν μη ιθαγενές είδος (χωροκατακτητικά), κατάφεραν να εξαπλωθούν σε ολόκληρη την ήπειρο. Επιστήμονες, έχουν χαρακτηρίσει την εξάπλωση αυτή ως «τον ταχύτερο ρυθμό αποικισμού για ένα εισαγόμενο θηλαστικό που έχει καταγραφεί ποτέ». Καθώς ο πληθυσμός τους αυξάνονταν, τόσο αυξάνονταν και η ανάγκη τους για τροφή. Έτσι, τα κουνέλια άρχισαν η καταστρέφουν καλλιέργειες, και ιδιαίτερα βοσκοτόπια και χωράφια, με αναπόφευκτες επιπτώσεις στην οικονομία της Αυστραλίας. Μέχρι και σήμερα, οι ζημιές που προκαλούν στις γεωργικές καλλιέργειες φτάνουν περίπου τα 200 εκατομμύρια δολάρια ετησίως. Όμως, οι καταστροφές δεν αφορούν μόνο στην υποβάθμιση της γης και στις οικονομικές απώλειες. Τα κουνέλια συνέβαλαν στη μείωση ιθαγενών ειδών χλωρίδας και πανίδας, με αποτέλεσμα τη διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας. Λόγω όλων αυτών, η Αυστραλιανή κυβέρνηση, σε συνεργασία με ειδικούς, έχουν προσπαθήσει με διάφορους τρόπους, να εξαλείψουν το είδος, όπως με φράχτες δηλητήρια, ακόμα και με εισαγωγή παθογόνων.
Πρώτες προσπάθειες
Τα πρώτα χρόνια, η στρατηγική που ακολούθησαν το κράτος και οι αγρότες αφορούσε τη δημιουργία φραχτών για να περιοριστεί η εξάπλωση των κουνελιών και η καταστροφή των καλλιεργειών. Παρόλες τις προσπάθειες, οι περιφράξεις δεν κατάφεραν να αποτρέψουν τα κουνέλια από το να δημιουργήσουν προβλήματα, ούτε να μειώσουν το πληθυσμό τους. Τα δηλητήρια αποτέλεσαν άλλη μία μέθοδο για τον αφανισμό των άγριων κουνελιών. Οι χημικές ουσίες όπως το φθοροοξικό νάτριο και το μονοξείδιο του άνθρακα είχαν πολύ υψηλό ποσοστό θνησιμότητας (πάνω από 90%). Παρόλα αυτά, τα δηλητήρια δεν αποτελέσαν μόνιμη λύση αφού είχαν αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία και ήταν ιδιαίτερα ακριβά. Έτσι, το ζήτημα του υπερπληθυσμού των άγριων κουνελιών έμεινε πρακτικά άλυτο για σχεδόν 91 χρόνια. Το πρόβλημα ήρθε να λύσει η σκόπιμη εισαγωγή ενός ιού.
Βιολογικός Έλεγχος στα κουνέλια
Προκειμένου να ελεγχθεί ο πληθυσμός από τα άγρια κουνέλια, το 1950, πραγματοποιήθηκε η σκόπιμη εισαγωγή ενός ιού που έμοιαζε με ευλογιά και είχε εντοπιστεί αρχικά σε κουνέλια της Νότιας Αμερικής. Ο ιός αυτός ονομάστηκε μύξωμα (myxoma virus), και αφού αποδείχτηκε ότι μπορεί να σκοτώσει και το ευρωπαϊκό κουνέλι, οι αυστραλιανές αρχές απελευθέρωσαν κουνέλια μολεμένα με μύξωμα στη φύση. Ο συγκεκριμένος ιός, αποτελεί τον πρώτο ιό που έγινε σκόπιμη εισαγωγή του στην άγρια φύση για τη μείωση ενός πληθυσμού. Ο ιός αυτός, είναι εξαιρετικά μολυσματικός και θανατηφόρος, κάτι που συντέλεσε στη ραγδαία μείωση του πληθυσμού. Επίσης, χαρακτηριστικό αποτελεί ότι εξάπλωσή του συμβαίνει μέσω τσιμπήματος από κουνούπι-φορέα. Για αυτό το λόγο οι θάνατοι ήταν ακόμα περισσότεροι κατά την καλοκαιρινή περίοδο. Έτσι, σε διάστημα ενός έτους υπήρξε μείωση στο πληθυσμό των κουνελιών κατά 95%. Λίγα χρόνια αργότερα, έγινε εισαγωγή του ιού στη Γαλλία και στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Πως ο πληθυσμός ανέκαμψε
Αν και ο πληθυσμός αρχικά γνώρισε μείωση λόγο του ιού, μέσα σε μία δεκαετία, υπήρξε αύξηση στον αριθμό των κουνελιών, καθώς ορισμένα ανέπτυξαν ανοσία στη θανατηφόρα αυτή λοίμωξη και ο ίδιος ο ιός άρχισε να χάνει τη μολυσματικότητά του. Καθώς η αντοχή των κουνελιών έναντι του παθογόνου αυξήθηκε, σε διάστηκα έξι ετών τα ποσοστά θνησιμότητας έπεσα κατά 60%. Μέσα σε 30 χρόνια ο πληθυσμός των κουνελιών επανήλθε στα επίπεδα που είχε πριν την εγκατάσταση του μυξώματος. Αυτό επανάφερε στο προσκήνιο το πρόβλημα του υπερπληθυσμού. Για την εξάλειψη αυτού του χωροκατακτητικού είδους, οι επιστήμονες πραγματοποίησαν εισαγωγή ενός νέου ιού.
Ακόμα μια προσπάθεια
Ο Ιός της Αιμορραγικής Νόσου των Κουνελιών (RHDV) είναι ένας RNA-ιός που είναι ιδιαίτερα μολυσματικό και θανατηφόρο. Επίσημα, η απελευθέρωση του ιού στη φύση έγινε το 1996, αν και είχε ήδη διαφύγει από εργαστήριο ένα χρόνο νωρίτερα. Στη μετάδοσή του ιού συμβάλουν μύγες και μπορεί να σκοτώσει ένα κουνέλι μέσα σε 48 ώρες από τη στιγμή που θα έρθει σε επαφή με αυτό. Η εισαγωγή του RHDV μείωσε τον αριθμό των κουνελιών στην Αυστραλία έως και 90%. Για άλλη μια φορά όμως, ο ξενιστής -δηλαδή το κουνέλι- ανέπτυξε αντοχή έναντι του ιού, με τον πληθυσμό να ανακάμπτει ξανά.
Συμπερασματικά
Αν και στο μυαλό μας το κουνέλι είναι ένα άκακο ζώο, αυτό μπορεί να δημιουργήσει σοβαρά οικονομικά και περιβαλλοντικά ζητήματα όταν βρεθεί σε μια περιοχή στην οποία δεν ανήκει. Μέχρι και σήμερα, παραμένει η ανάγκη για επίλυση ενός προβλήματος με ρίζες από το 18ο αιώνα ώστε να αποτραπεί η περαιτέρω αναστάτωση του αυστραλιανού φυσικού περιβάλλοντος. Τα τελευταία χρόνια λαμβάνουν χώρα μελέτες με σκοπό την εισαγωγή ενός νέου στελέχους ιού, με μεγαλύτερη θνησιμότητα, με την ελπίδα ότι θα επιλύσει το πρόβλημα της Αυστραλίας και θα την επαναφέρει όσο το δυνατό ποιο κοντά στην φυσική της κατάσταση.
Πηγές
- education.nationalgeographic.org/resource/how-european-rabbits-took-over-australia/
- https://www.science.org/content/article/seventy-years-ago-humans-unleashed-killer-virus-rabbits-heres-how-they-beat-it
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9599488/
- https://www.theguardian.com/environment/2022/aug/23/australias-rabbit-invasion-traced-back-to-single-importation-of-24-animals-in-1859-study-finds
