Όταν λέμε αξιολόγηση έχουμε συνηθίσει στην έννοια των σωματομετρικών ή εργομετρικών που γίνονται σε αθλητές σε συνδυασμό με τις ιατρικές εξετάσεις πριν την έναρξη της αγωνιστικής περιόδου ή ακόμα την δοκιμασία κόπωσης κάνουμε στον καρδιολόγο μια φορά τον άχρονο (η τουλάχιστον θα έπρεπε). Η αλήθεια είναι ότι η αξιολόγηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε γενικό πληθυσμό και να μας δώσει χρήσιμα δεδομένα.
Τι είναι η αξιολόγηση;
Σαν ορισμό της αξιολόγησης θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι η δοκιμασία ή οι δοκιμασίες που εκτελεί ένας ασκούμενος με σκοπό να προσδιορίσει ένα η περισσότερους δείκτες της φυσικής κατάστασης που βρίσκεται την συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Γιατί κάνουμε αξιολόγηση;
Στην ουσία η αξιολόγηση εξυπηρετεί πολλούς σκοπούς πιο συγκεκριμένα:
- Για να καθορίσουμε το επίπεδο φυσικής κατάστασης ενός ατόμου με σκοπό τον καλύτερο προγραμματισμό της άσκησης και της διατροφής.
- Να διερευνήσουμε πιθανές παθολογίες καθώς και κινδύνους που μπορεί να προκύψουν κατά την άσκηση.
- Για να μάθουμε αν το πρόγραμμα που ακολουθήσαμε είχε αποτέλεσμα πραγματοποιώντας επαναξιολόγηση.
Είδη αξιολόγησης
Η αξιολόγηση χωρίζεται σε:
Πεδίου: Οι δοκιμασίες που πραγματοποιούνται εκτός εργαστηρίου συνήθως στο γνωστό περιβάλλον του αθλητή πχ γήπεδο ποδοσφαίρου (μικρότερη ακρίβεια)
Εργαστηρίου: Οι δοκιμασίες που πραγματοποιούνται εντός εργαστηρίου όπου το περιβάλλον είναι ελεγχόμενο (μεγαλύτερη ακρίβεια)
Σε ποιους γίνεται η αξιολόγηση;
Γενικότερα με εξαίρεση κάποιες περιπτώσεις η αξιολόγηση χρησιμοποιείται σε όλους τους πληθυσμούς. Οι βασικές κατηγορίες είναι οι εξής:
- Αθλητές και ασκούμενοι
- Κλινικοί πληθυσμοί
- Γενικός πληθυσμός
Διαδικασία αξιολόγησης
Δεδομένο ότι η κάθε περίπτωση είναι διαφορετική ο ειδικός θα επιλέξει την αξιολόγηση που αρμόζει στον ασκούμενο. Στην συνέχεια αναφέρονται μερικές από τις πιο βασικές αξιολογήσεις.
- Γενικά στοιχεία: Φύλο, ηλικία
- Σωματομετρικά χαρακτηριστικά: Ύψος, βάρος, μετρήσεις περιφέρειας ισχίων – μέσης με μεζούρα, ποσοστό λίπους
- Μετρήσεις γενικής υγείας: Αρτηριακή πίεση, κορεσμός οξυγόνου καθώς και ηλεκτροκαρδιογράφημα
- Μετρήσεις μεταβολισμού με την χρήση μάσκας ανταλλαγής αερίων
- Κινητικότητα και ασυμμετρίες
- Μέγιστη πρόσληψη οξυγόνου (όπως μέγιστη και υπομέγιστη)
- Αναερόβιας ικανοτάτας
- Δοκιμασίες μέγιστης δύναμης (με μετρητές δύναμης και αξιολογήσεις πεδινό)
- Δοκιμασία αντοχής στην δύναμη
- Δοκιμασία άλματος και χρόνου αντίδρασης
- Ευλυγισίας
- Αλλαγής κατεύθυνση και Μέγιστης ταχύτητας
Πως μεταφράζονται στο πεδίο;
Μια αξιολόγηση από μόνη της δεν σημαίνει αυτομάτως και βελτίωση της απόδοσης. Πιο συγκεκριμένα μετά από κάθε δοκιμασία ο αθλητικός επιστήμονας εξετάζει τα δεδομένα και αναλύει τα δυνατά και αδύναμα σημεία κάθε ασκούμενου. Εν συνέχεια θέτει ρεαλιστικούς στόχους και προσαρμόζει τον προγραμματισμό της άσκησης πάνω σε αυτούς. Για παράδειγμα εάν ένας αθλητής άρσης βαρών έχει εκτελέσει μέτρηση μιας μέγιστης επανάληψης στα 100 κιλά στο αρασέ. Ο στόχος των 150 κιλών στον αγώνα του επόμενου μήνα θα ήταν μη ρεαλιστικός στόχος. Όπως επίσης μια άρση κάτω από 100 κιλά στον αγώνα θα ήταν αποτυχημένη προσπάθεια.
Επαναξιολόγηση
Φυσικά μετά από την ολοκλήρωση ενός πλάνου ή στο τέλος μια αγωνιστικής περιόδου γίνεται επαναξιολόγηση. Αυτό κυρίως εξυπηρετεί τον αθλητικό επιστήμονα να δει αν τι λειτούργησε σωστά στο πρόγραμμα και τι όχι. Καθώς επίσης και να ελέγξει κάποιους δείκτες υγείας του ασκούμενου.
Συμπερασματικά
Η αξιολόγηση είναι καθοριστικής σημασίας πριν την έναρξη κάθε προγράμματος άσκησης. Συγκεκριμένα θα πρέπει να επιλέξουμε τις δοκιμασίες που θεωρούμαι πιο χρήσιμες σχετικά με τον στόχο του ασκούμενου. Δεδομένο ότι οι περισσότερες δοκιμασίες απαιτούν μέγιστη προσπάθεια και για να διασφαλιστεί η ασφάλεια του ασκούμενου είναι επιτακτική ανάγκη ο αξιολογητής να είναι έμπειρος και ακολούθως με το κατάλληλο επιστημονικό υπόβαθρο.
Βιβλιογραφία
Periodization Training for Sports third edition, Tudor O. Bompa, PhD, Carlo Buzzichelli, AAS
High-Performance Training for Sports, Second edition (September 15, 2021) , David Joyce,
Safety of Exercise Testing in the Clinical Chinese επίσης Population, Yaoshan Dun,1,2,3 Thomas P. Olson,3 Jeffrey W. Ripley-Gonzalez,1 Kangling Xie,1 Wenliang Zhang,1 Ying Cai,1 Yuan Liu,1 Yanan Shen,1 Nanjiang Zhou,1 Xun Gong,1 and Suixin Liu1,2,* Front Cardiovasc Med. 2021
