Είναι εκείνα τα μυθιστορήματα, που η ανάγνωσή τους αρχίζει μετά το τέλος τους· και μιλάμε για μια βαθύτερη ανάγνωση, έναν στοχασμό για τη ζωή, την κοινωνία και βέβαια τον άνθρωπο και την αβυσσαλέα ψυχή του. Είναι εκείνα τα μυθιστορήματα που επαναφέρουν όλες τις φιλοσοφικές ανησυχίες του ανθρώπινου μυαλού περιγράφοντας με τρόπο δωρικό μια ζωή, που φαντάζει τόσο μακριά απ’ τη δική μας, μα είναι τόσο κοντά στον πυρήνα της.
Αρκεί η ζωή ενός ταπεινού ταχυδρόμου, που ζει και πάσχει σε κάποιο ορεινό χωριό της Κρήτης να εγείρει τέτοια ερωτήματα; Να εγείρει ακόμη και το ερώτημα περί αυθεντικής λογοτεχνίας- όπως περιγράφεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου; Κατά τη γνώμη μου, σαφώς, ναι. Φυσικά, όχι να δώσει απαντήσεις. Αλλά ας μη δίνουμε στις απαντήσεις μεγαλύτερη αξία απ’ όσο πρέπει. Εκείνη που τραντάζει σύγκορμη την ύπαρξή μας είναι η αναζήτηση της αλήθειας.
Το βραβευμένο βιβλίο του Γιώργου Παπαδάκη (κρατικό βραβείο μυθιστορήματος 2019), εκδόσεις βιβλιοπωλείον της ΕΣΤΙΑΣ, είναι ένα ηθογραφικό, ρεαλιστικό μυθιστόρημα με γλώσσα στρωτή και κατανοητή και φιλοσοφική διάθεση πάνω σε πολλά ερωτήματα της ζωής.
Ο Αλέξης, ή αλλιώς ο ταχυδρόμος, μας αφηγείται ο ίδιος την ιστορία του, που διαρθρώνεται σε δύο μέρη. Αρχίζει την εξιστόρησή του απ’ τη νύχτα του προξενιού, που έμελλε να αλλάξει για πάντα τη ζωή του. Από κει και έπειτα κατευθύνεται από τις επιθυμίες και τα σχέδια άλλων. Γίνεται άθυρμα αναπόδραστων κοινωνικών επιταγών, στερεοτύπων και εθίμων ενός ορεινού χωριού της μεταπολεμικής Κρήτης. Η προσωπική του βούληση απονεκρώνεται, γίνεται παρατηρητής ενός κόσμου που άλλοι χτίζουν γι’ αυτόν με μαεστρία, όπως έχτισαν και για τόσους άλλους πριν απ’ αυτόν. Ακόμη και μπροστά στην πλεκτάνη της οικογένειας της μέλλουσας νύφης παραμένει σχεδόν αδρανής. Αποσιωπά τον έρωτα του, ενδίδει σε έναν γάμο και μια οικογένεια που ο ίδιος δεν επεδίωξε και γίνεται έρμαιο ενός ήδη προδιαγεγραμμένου μέλλοντος. Ώσπου… σπάει τα δεσμά του. Κάνει την πλήρη ανατροπή.
Μια ανατροπή, βέβαια, που δεν δύναται να αποκαλυφθεί. Όχι για κάποιον άλλο λόγο, μα η πραγματική συνειδητοποίηση της ουσίας των πράξεων του όταν τελικά «παίρνει στα χέρια τη ζωή του», μπορεί να κατανοηθεί κυρίως- και μόνο- μέσω της ανατροπής.
Το μυθιστόρημα του Γ. Παπαδάκη καταδεικνύει εύστοχα, εύγλωττα και χωρίς καθόλου περιττές παραφυάδες-λεκτικές ή αφηγηματικές- πως καμιά ανθρώπινη ψυχή, ακόμη και η πιο ήσυχη και εσωστρεφής, δεν μπορεί να παραμείνει στο διηνεκές παρατηρητής της ζωής του. Έρχεται εκείνη η μέρα που αναμετράται με την κοινωνία του, με τους γύρω του , με τον ίδιο του τον εαυτό. Κι εκείνη η αναμέτρηση ενδέχεται πια να γίνει τόσο ορμητικά που κανείς δεν μπορεί να την ανακόψει. Κι όλοι απορούν: «Μα εκείνος; Ένας τόσο ήσυχος άνθρωπος, ένας απλός ταχυδρόμος;»
Μα, ναι. Μόνο εκείνος θα μπορούσε.
Ο «ταχυδρόμος» είναι ένα μυθιστόρημα που με προβλημάτισε βαθύτατα. Με έκανε να ανατρέξω, ασυναίσθητα, σε πεζογραφήματα μεγάλων ψυχογράφων όπως ο Ντοστογιέφσκι και ο Παπαδιαμάντης. Ακόμη περισσότερο με προβλημάτισε η πρωτοπρόσωπη αφήγηση. Η ψυχραιμία της αφήγησης, η φειδώ στις ενοχές, τις σκέψεις όταν προετοιμάζεται κανείς να προβεί σε ένα τέτοιο διάβημα, όπως εκείνο που προβαίνει ο ταχυδρόμος. Ναι. Πράγματι θα περίμενα η ξιφομαχία καρδιάς και μυαλού να λάβει μεγαλύτερη διάσταση. Ίσως πάλι η φειδώ αυτή να μεταφέρει τη «νοητική μάχη» στο μυαλό του αναγνώστη. Εκείνο που με σιγουριά μπορώ να πω είναι πως «Ο ταχυδρόμος» αποτελεί ένα μυθιστόρημα που αξίζει, όσο λίγα, να διαβαστεί.
