“Άλλες φορές χαμογελάω πολύ, σχεδόν χαζογελάω. Άλλες κλείνομαι μέρες στο δωμάτιό μου και δε μιλάω παρά μόνο στον εαυτό μου. Άλλες φαίνεται πως δε νιώθω τίποτα, λες και δεν είναι δικά μου τα προβλήματα.
Κυρίως, αρνούμαι αυτό που μου συνέβη. Δεν επιτρέπω σε εμένα να αντιδράσω. Και ύστερα το ξεχνάω.
Όταν με ρωτάνε, απαντάω κοφτά. Δε θέλω να συζητήσω. Αν το εξωτερικεύσω, θα το νιώσω κατάλαβες; Και είναι φορές που δε θέλω να νιώσω τίποτα.”
“Οι μηχανισμοί άμυνας μπορούν να κάνουν τη ζωή μας προσαρμοστική ή δυσλειτουργική” (Sigmund Freud).
Σύμφωνα με την ψυχαναλυτική θεωρία του Sigmund Freud, οι μηχανισμοί άμυνας λειτουργούν ασυνείδητα με σκοπό να μας προστατέψουν από καταστάσεις και συναισθήματα που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε. Οι μηχανισμοί άμυνας είναι οι ασυνείδητες αυτόματες πράξεις ή τεχνικές που εκτελούνται για αυτόν τον σκοπό.
Το “Εγώ” μας μεσολαβεί ως λογικός νους ανάμεσα στα “θέλω” και τα “πρέπει” μας, ώστε να μην επιτρέψει στον οργανισμό μας να κατακλυστεί από άγχος και αρνητικά συναισθήματα δύσκολων καταστάσεων.
Οι κυριότεροι μηχανισμοί άμυνας είναι:
- Απώθηση. Είναι ο κυριότερος μηχανισμός άμυνας. Η απώθηση έχει να κάνει με τη διαδικασία του ασυνείδητου, η οποία “ξεχνάει” ένα συμβάν ώστε να μη νιώσει το άτομο τον πόνο.
- Άρνηση. “Δε γνωρίζω και δεν αναγνωρίζω τίποτα”. Σκέψεις, συναισθήματα, ιδέες και πράξεις που είναι σαν να μην υπάρχουν.
- Παλινδρόμηση. Γυρνάμε πίσω σε προηγούμενα εξελικτικά στάδια της ψυχοσεξουαλικής μας ανάπτυξης.
- Προβολή. Εικόνες, σκέψεις, συναισθήματα τα οποία δε θέλω να αντιληφθώ ότι υπάρχουν ώστε να αποφύγω τα αρνητικά συναισθήματα και το έντονο άγχος. Στον αμυντικό μηχανισμό της προβολής, οτιδήποτε συμβαίνει είναι “του άλλου”.
- Εκλογίκευση. Επιστρατεύουμε τη λογική μας ώστε να δικαιολογήσουμε καταστάσεις και αντιδράσεις χωρίς συναίσθημα.
- Διανοητικοποίηση. Συμπεριφέρομαι σαν να μην υπάρχουν τα συναισθήματα ή να μην τα νιώθω. Βλέπουμε ένα αγχωτικό συμβάν της ζωής μας σαν θεατές.
- Χιούμορ. Εστιάζω στην αστεία ή ειρωνική πλευρά του συμβάντος ώστε να μην το αντιμετωπίσω.
“Πρέπει να αντιμετωπίζουμε τελικά τις άσχημες καταστάσεις ή να τις αποφεύγουμε;”
Όταν οι άνθρωποι αμυνόμαστε σε οτιδήποτε μας συμβαίνει, τείνουμε να εξουδετερώνουμε τις εμπειρίες της ζωής μας και τα συναισθήματά μας με αποτέλεσμα να μην καταλαβαίνουμε τη σημασία τους. Όσο πιο πολύ χρησιμοποιούμε τους αμυντικούς μηχανισμούς τόσο πιο πολύ απομακρυνόμαστε απο τα συναισθήματά μας. Καταλήγουμε να γινόμαστε απαθείς και καχύποπτοι με οτιδήποτε συμβαίνει στη ζωή μας.
Αρχικά, απομακρυνόμαστε από τους κοντινούς μας ανθρώπους και δυσκολευόμαστε να αναπτύξουμε γνήσιες σχέσεις. Αισθανόμαστε απομονωμένοι εφόσον δε συζητάμε ανοιχτά για τα συναισθήματά μας.
Επιπλέον, οι αμυντικοί άνθρωποι αναπτύσσουν συναισθήματα ενοχής ως προς τον εαυτό τους. Μια αμυντική ζωή αφήνει τους ανθρώπους ανολοκλήρωτους και λυπημένους για τη ζωή που δεν έζησαν πλήρως. Τους κατακλύζουν με αρνητικά συναισθήματα και οδηγούνται σε μια ζωή πολύ προγραμματισμένη με καθημερινές συνήθειες, ώστε να αποφύγουν οτιδήποτε τους προκαλεί πόνο. Σε βάθος χρόνου, μια τέτοια επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά δημιουργεί προβλήματα σε όλους τους τομείς της ζωής του ανθρώπου.
Εν ολίγοις, οι άνθρωποι οι οποίοι στο μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους αμύνονται, είναι συναισθηματικά περιορισμένοι, δύσπιστοι και ανασφαλείς.
Αντίθετα, οι άνθρωποι, οι οποίοι δε χρησιμοποιούν τους μηχανισμούς άμυνας σε κάθε στιγμή της καθημερινότητάς τους, νιώθουν ελεύθεροι συναισθηματικά. Είναι περισσότερο ικανοί να νιώσουν τόσο τα θετικά όσο και τα αρνητικά συναισθήματα και να αισθανθούν πλήρεις. Ζουν πιο αυθεντικά και είναι συνήθως πιο ευχαριστημένοι με τη σχέση τους με τον εαυτό.
