Να χαμογελάς, λένε. Χτίζε μόνος την ευτυχία σου. Να μην αφήνεις παράγοντες που δεν καθορίζεις να σου ελέγχουν την ψυχική σου διάθεση.
Η κοινωνία μας δείχνει να κυνηγάει ψυχωτικά την ευτυχία. Χιλιάδες επί χιλιάδων βιβλία αυτοβοήθειας, τηλεοπτικά προγράμματα και άρθρα περιέχουν συμβουλές για το πώς να είμαστε περισσότερο χαρούμενοι. Πώς να απαλλαχθούμε από το άγχος μας. Πώς να διαχειριστούμε το θυμό μας. Οι ψυχολόγοι προτρέπουν: “Να βλέπεις τα πράγματα πιο θετικά” (και αν δεν μπορείς, δεν προσπαθείς αρκετά).
Τι είναι, όμως, αυτό που αόριστα περιγράφουμε με τον όρο “ευτυχία”; Και τι σημαίνει να αντιμετωπίζεις τα προβλήματά σου με “θετική” σκέψη; Έχουμε δικαίωμα στη θλίψη, ή μήπως πλέον η στενοχώρια μετριέται ως πολυτέλεια;
Το πρόβλημα με την ψυχαναγκαστική ευτυχία είναι ότι αποτελεί σχήμα οξύμωρο. Έχουν σπαταληθεί τόνοι μελανιού και φαιάς ουσίας σε κείμενα, ειδικών και μη, με σκοπό να κατανοηθεί η σημασία του να ζει κανείς χαρούμενος. Παρότι η ουσία της ευτυχίας εξακολουθεί να μας διαφεύγει, αναζητούμε την πηγή της με φρενίτιδα, σαν να πρόκειται περί μυθικού θησαυρού. Επικρατεί, δε, η διάχυτη αντίληψη, πως είναι απαραίτητο να έχεις την καλύτερη δυνατή διάθεση, και η όψη ενός θλιμμένου προσώπου ή ενός αυθόρμητου ξεσπάσματος θυμού αντιμετωπίζονται με επιφυλακτικότητα. Συχνά, η αρνητική στάση θεωρείται ενδεικτική αδυναμίας, ακόμη και ανάρμοστης συμπεριφοράς. Στη θέα μιας λυπημένης έκφρασης, ο μέσος θεατής νιώθει πως κάτι δεν πάει καλά, πως το άτομο που τη φοράει χρήζει, τρόπο τινά, βοήθειας.
(Με τον όρο “βοήθεια”, συνήθως, εννοείται κάποια αναμασημένη γενικολογική παρότρυνση. Παραδείγματος χάρη: “Χαμογέλα”, “Ηρέμησε, δεν ήρθε το τέλος του κόσμου”, κλπ. Και το προσωπικό μου αγαπημένο: “Να είσαι ευγνώμων γι αυτά που έχεις!”)
Είναι πραγματικά υπαρκτή, αυτή η άπιαστη κατάσταση συναισθηματικής νιρβάνας;
fΗ ευτυχία δεν είναι μια διαρκής κατάσταση. Είναι -και περιορίζεται σε- στιγμές. Είναι κάποια όμορφη σκέψη, ή ένα όνειρο που μόλις πραγματοποιήθηκε. Ένα νέο βήμα προς την αυτοβελτίωση. Ευτυχία είναι το ουράνιο τόξο μετά τη βροχή, η γεύση ενός αγαπημένου φαγητού. Κανείς δεν μπορεί, με οποιαδήποτε, επιστημονική και μη, μέθοδο, να είναι αδιάλειπτα ευτυχής.
Η μόνιμη ευτυχία είναι ανύπαρκτη. Ακόμα και αν ήταν εφικτή, θα έμοιαζε περισσότερο με πνευματική φυλακή και λιγότερο με δώρο. Χωρίς τo δικαίωμα στη θλίψη, η χαρά μας μοιάζει να στερείται νοήματος. Χωρίς το δικαίωμα στο θυμό η σκέψη τεμπελιάζει και δεν διεκδικούμε πλέον τίποτα. Στην ιδεατή περίπτωση της εσαεί ευφορίας, κανείς από εμάς δεν θα γινόταν ποτέ σοφότερος από τα λάθη του.
Ο Αριστοτέλης, στο ζήτημα περί ευτυχίας, είχε υποστηρίξει το εξής: ευτυχής είναι αυτός που ο ίδιος, μέσα του, είναι καλός άνθρωπος. Η πεποίθηση πως οφείλουμε-ανεξαρτήτως του τι μας συμβαίνει-να νιώθουμε καλά, είναι απλώς η άλλη όψη της καταναλωτικής μας μανίας. Η ευτυχία, άπιαστη όσο και ο αέρας, πλέον αποτελεί προϊόν, και ώς τέτοιο διαφημίζεται και πωλείται. Ξεχνάμε όμως κάτι πολύ σημαντικό: τη φύση μας. Τα αρνητικά συναισθήματα, το άγχος και ο εκνευρισμός μας, είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με την ίδια την ανθρώπινη κατάσταση. Η ψυχική μας ισορροπία εξαρτάται από την ελευθερία μας να αισθανθούμε και να αντιμετωπίσουμε την εκάστοτε κατάσταση με τον τρόπο που της αρμόζει.
Την επόμενη φορά που κάποιος θα σου πει να χαμογελάσεις, ευχαρίστησέ τον για το ενδιαφέρον του συνέχισε να φοράς περήφανα το θλιμμένο σου πρόσωπο. Τα πράγματα εν καιρώ θα φτιάξουν. Και αν τότε το χαμόγελό σου πάλι δεν έρθει, να ζητήσεις μόνος σου τη βοήθεια των άλλων. Όσο όμως η μπόρα διαρκεί μάθε να συζείς ειρηνικά με τη λύπη σου. Να μην μασκαρεύεις την απογοήτευσή σου για κανέναν. Να μην ντρέπεσαι για την οργή σου που, εκείνη τη μία ατυχή φορά, βγήκε στην επιφάνεια.
Να χαμογελάς, λένε, μα αν νιώθεις την πίεση να το κάνεις υπό το επικριτικό βλέμμα της κοινωνίας, θα καταλήξεις σε βέβαιη νεύρωση. Είναι όμορφο να χαμογελάς. Όχι, όμως, όταν δεν το εννοείς.
Σύνταξη κειμένου: Δέσποινα Θωμά
Επιμέλεια κειμένου: Μπράιτ Κλεοπάτρα
