Ο Πραξιτέλης ήταν ένας από τους πιο γνωστούς γλύπτες της αρχαιότητας και η τεράστια φήμη του έχει μείνει ζωντανή μέχρι και σήμερα. Ο Πραξιτέλης επηρεάστηκε από το οικογενειακό του περιβάλλον και ακολούθησε το επάγγελμα της γλυπτικής, καθώς ο πατέρας του ήταν ο γλύπτης Κηφισόδοτος. Έζησε τον 4ο αιώνα π.Χ στην Αθήνα, σε μία περίοδο όπου η πόλη βρισκόταν στη κορύφωση της καλλιτεχνικής δημιουργίας και επηρεάστηκε από σπουδαίους καλλιτέχνες, όπως ο Φειδίας. Επίσης, είχε δύο γιους, τον Κηφισόδοτο τον Νεότερο και τον Τίμαρχο, οι οποίοι ακολούθησαν και αυτοί το επάγγελμα της γλυπτικής. Πολύ γνωστή είναι και η σχέση του γλύπτη με την εταίρα Φρύνη, η οποία φημιζόταν για την ομορφιά της κατά την αρχαιότητα. Μάλιστα λέγεται, ότι ο Πραξιτέλης εμπνεύστηκε από την Φρύνη για ορισμένα έργα που δημιούργησε. Τα περισσότερα γλυπτά του δεν σώζονται στην πρωτότυπη μορφή τους, όμως ρωμαϊκά αντίγραφα έχουν αποτυπώσει με μεγάλη ακρίβεια τα χαρακτηριστικά των αρχικών έργων.
Πραξιτέλης: Τα χαρακτηριστικά της τέχνης του
Τα έργα του Πραξιτέλη εντάσσονται στην κλασική περίοδο, επομένως η τέχνη του χαρακτηρίζεται από φυσικότητα και ρεαλισμό. Στόχος του γλύπτη ήταν να προβάλλει, μέσα από τις εκφράσεις του προσώπου των γλυπτών του, την εσωτερική σκέψη και την ψυχοσύνθεση των μορφών του και όχι να δημιουργήσει ένα γλυπτό που παραπέμπει στο ηρωικό ιδεώδες. Η κίνηση των αγαλμάτων γίνεται πλέον πιο οργανική και φυσική, ώστε οι μορφές να μοιάζουν ζωντανές. Επίσης, έδωσε μεγάλη έμφαση στην λεπτομερή απόδοση του γυμνού σώματος, ενώ θεωρείται ως ο καλλιτέχνης που εισήγαγε το γυναικείο γυμνό στην ελληνική τέχνη, έχοντας την ικανότητα να προβάλλει τον αισθησιασμό και την ερωτική διάθεση, κάτι που προγενέστεροι γλύπτες είχαν αποφύγει σε μεγάλο βαθμό. Σπουδαίο παράδειγμα γυμνής γυναικείας μορφής είναι η Αφροδίτη της Κνίδου. Ακόμη, τα πρόσωπα των μορφών του Πραξιτέλη, χαρακτηρίζονται από γαλήνη και ηρεμία, ενώ δίνει έμφαση στην χάρη και τη νεανική ομορφιά, πάντα όμως με φυσικό και ρεαλιστικό τρόπο. Ο Πραξιτέλης χρησιμοποιούσε κατά κύριο λόγο μάρμαρο (έχει δημιουργήσει και κάποια έργα του από χαλκό) για την κατασκευή των έργων του, θέλοντας να εκμεταλλευτεί την υφή και το χρώμα του υλικού, ενώ παράλληλα προσπάθησε να επινοήσει νέους τρόπους επεξεργασίας της επιφάνειας των γλυπτών που δημιουργούσε.
Πραξιτέλης: Η Αφροδίτη της Κνίδου
Ένα από τα πιο διάσημα έργα του είναι η Αφροδίτη της Κνίδου. Το συγκεκριμένο γλυπτό δημιουργήθηκε για το ιερό της θεάς Αφροδίτης στην Κνίδο, όμως το μαρμάρινο πρωτότυπο έργο δεν σώζεται. Παρόλα αυτά, ρωμαϊκά αντίγραφα έχουν βοηθήσει στην αναγνώρισή του. Το άγαλμα απεικονίζει τη θεά Αφροδίτη να στέκεται όρθια σε χαλαρή και ήρεμη στάση. Η θεά είναι γυμνή και κρατάει το ένδυμά της με το αριστερό της χέρι, ενώ με το δεξί καλύπτει το αιδοίο της (η θεά έχει τελειώσει ή πρόκειται να μπει στο λουτρό της). Η μορφή στηρίζεται κατά κύριο λόγο στο ένα της πόδι έχοντας χαλαρό και λυγισμένο το άλλο. Παράλληλα το πρόσωπό της εκπέμπει ηρεμία. Ο τρόπος με τον οποίο έχει κατασκευαστεί το γλυπτό, δείχνει με ανατομική ακρίβεια και ρεαλιστικότητα τα χαρακτηριστικά του γυναικείου σώματος, χωρίς υπερβολές. Επίσης, η Αφροδίτη της Κνίδου ήταν πηγή έμπνευσης για πολλούς καλλιτέχνες της συγκεκριμένης εποχής αλλά και μεταγενέστερων χρόνων. Ακόμη, αποτέλεσε πρότυπο ομορφιάς της εποχής και χρησιμοποιήθηκε σαν σύμβολο ακόμη και σε ρωμαϊκά νομίσματα.
Το άγαλμα του Απόλλωνα Σαυροκτόνου
Ένα ακόμη χαρακτηριστικό που εισήγαγε στην τέχνη ο Πραξιτέλης είναι η παραλλαγή του κλασικού χιασμού. Δηλαδή, το κέντρο βάρους των μορφών του μετατοπίζεται και «χαλά» η ισορροπία του αγάλματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το άγαλμα του Απόλλωνα Σαυροκτόνου. Το πρωτότυπο χάλκινο γλυπτό δεν σώζεται, αλλά αντλούμε πληροφορίες από ρωμαϊκά αντίγραφα. Το συγκεκριμένο έργο παρουσιάζει τον θεό Απόλλωνα γυμνό, σε νεαρή ηλικία να ετοιμάζεται να σκοτώσει μια σαύρα που ανεβαίνει τον κορμό του δέντρου, πάνω στον οποίο ακουμπά το αριστερό του χέρι. Στηρίζεται στο δεξί του πόδι με το αριστερό να είναι χαλαρό, ενώ η κλίση του σώματός του δημιουργεί ένας σιγμοειδές σχήμα (σαν σίγμα τελικό), δίνοντας την αίσθηση κίνησης και ζωντάνιας.
Ο Απόλλωνας Σαυροκτόνος/ Πηγή εικόνας: www.wikipedia.gr
Ο Ερμής του Πραξιτέλη
Ένα ακόμη πολύ γνωστό έργο του Πραξιτέλη είναι ο Ερμής της Ολυμπίας ή Ερμής του Πραξιτέλη. Ονομάστηκε έτσι καθώς βρέθηκε σε ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας και θεωρείται ίσως το μόνο ”αυθεντικό” έργο του Πραξιτέλη. Το γλυπτό απεικονίζει τον θεό Ερμή σε νεαρή ηλικία να στηρίζει στο αριστερό του χέρι τον μικρό Διόνυσο. Στο συγκεκριμένο έργο, το οποίο βρέθηκε στον Αρχαιολογικό χώρο της Ολυμπίας, εμφανίζονται τα χαρακτηριστικά των γλυπτών του Πραξιτέλη, δηλαδή ο θεός απεικονίζεται γυμνός, σε νεαρή ηλικία να στηρίζεται στο ένα του πόδι και το σώμα του βρίσκεται σε έντονη συστροφή (σιγμοειδές σχήμα). Ακόμη, με το χέρι που κρατάει τον μικρό Διόνυσο, στηρίζεται σε έναν κορμό δέντρου, τον οποίο καλύπτει με ένα ιμάτιο. Τέλος, στο πρόσωπό του δεν αποτυπώνεται η αυστηρότητα που θα μπορούσε να έχει ένας θεός, αλλά η ομορφιά ενός νεαρού αγοριού και η ανθρωποκεντρική προσέγγιση που επιδιώκει ο Πραξιτέλης.
Πραξιτέλης: Η κληρονομιά του στην τέχνη
Ο Πραξιτέλης επηρέασε σε μεγάλο βαθμό και άφησε ανεξίτηλο το στίγμα του στην ελληνική τέχνη. Επηρέασε καλλιτέχνες όχι μόνο της δικής του εποχής, αλλά και μεταγενέστερους. Κατάφερε να συνδυάσει τη φυσικότητα και την αρμονία με την ιδανική ομορφιά και η συμβολή του στην τέχνη είναι αδιαμφισβήτητη, ενώ συνεχίζει να εμπνέει μέχρι και σήμερα.
Πηγές:
Πλάντζος, Δ. (2016). Ελληνική Τέχνη και Αρχαιολογία 1200-30 π. Χ. Εκδόσεις ΚΑΠΟΝ
Πληροφορίες από την ιστοσελίδα www.elpedia.gr. Ανακτήθηκε από www.elpedia.gr (τελευταία πρόσβαση 10/05/2026)
