Πηγή εικόνας: Παιδιά με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ: Γιατί Στρεσάρονται στο Σχολείο;
Η σχολική εμπειρία αποτελεί έναν από τους πιο σημαντικούς κοινωνικούς, γνωστικούς και συναισθηματικούς σταθμούς στη ζωή ενός παιδιού. Ωστόσο, για πολλά παιδιά με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ, το σχολικό περιβάλλον είναι πηγή στρες. Αυτό το άρθρο εξερευνά τους λόγους πίσω από αυτή την αυξημένη δυσφορία και προτείνει τρόπους υποστήριξης.
Το σχολικό περιβάλλον ως πηγή στρες για παιδιά με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ
Το στρες στο σχολείο δεν είναι απλώς το άγχος πριν από ένα τεστ. Είναι μια πολυδιάστατη κατάσταση που προκύπτει όταν ένα παιδί αντιλαμβάνεται ότι οι απαιτήσεις του περιβάλλοντος υπερβαίνουν τις δεξιότητές του για να τις διαχειριστεί. Στα παιδιά με ΔΑΦ ή ΔΕΠΥ, οι απαιτήσεις είναι πιο έντονες λόγω των αισθητηριακών τους προκλήσεων. Παρακάτω, παρουσιάζονται οι πηγές στρες των παιδιών με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ στο σχολείο.
1. Αισθητηριακή Υπερευαισθησία και Περιβαλλοντικό Φορτίο: Πολλά παιδιά στο φάσμα του αυτισμού έχουν μια νευροδιαφορετική επεξεργασία των αισθητηριακών ερεθισμάτων. Ένα πολυάσχολο, θορυβώδες σχολικό περιβάλλον —με φώτα φθορισμού, κουδούνια, φωνές στην τάξη και στους διαδρόμους— μπορεί να γίνει ανυπόφορο. Ερευνητικά ευρήματα δείχνουν ότι πολλά παιδιά με ΔΑΦ εμφανίζουν υπερευαισθησία στον ήχο, γεγονός που σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα άγχους όταν εκτίθενται σε ένα περιβάλλον με πολλά και διαφορετικά ακουστικά ερεθίσματα.
2. Κοινωνικές-Επικοινωνιακές Δυσκολίες: Η κοινωνική αλληλεπίδραση συχνά απαιτεί γρήγορη λεκτική και μη λεκτική επεξεργασία — ένας τομέας στον οποίο πολλοί μαθητές και πολλές μαθήτριες με ΔΑΦ ή ΔΕΠΥ δυσκολεύονται. Οι σύνθετες οδηγίες στην τάξη μπορεί να είναι δύσκολο να κατανοηθούν. Επιπλέον, τα μη λεκτικά μηνύματα (π.χ., το βλέμμα, οι εκφράσεις του προσώπου, οι χειρονομίες, οι μορφασμοί) μπορεί να παρερμηνευθούν. Αυτές οι δυσκολίες προκαλούν άγχος κατά τις ομαδικές δραστηριότητες, στο παιχνίδι στην αυλή του σχολείου, ακόμα και στην αλληλεπίδραση με τους εκπαιδευτικούς.
3. Προβλήματα με τις Εκτελεστικές Λειτουργίες: Η ΔΕΠΥ συνδέεται με δυσκολίες στις εκτελεστικές λειτουργίες, όπως η οργάνωση, η διαχείριση του χρόνου, η συγκέντρωση και η εναλλαγή της προσοχής. Σε μια τάξη με συνεχείς απαιτήσεις για εστίαση της προσοχής, τα παιδιά με ΔΕΠΥ βρίσκονται σε μια διαρκή «μάχη» με τις προσδοκίες των άλλων. Για παράδειγμα, η μετάβαση από τη γραφή σε ομαδική δραστηριότητα μπορεί να είναι εξαντλητική, προκαλώντας εκνευρισμό ή ακόμα και «κατάρρευση» (meltdown).
4. Συναισθηματική Ευαισθησία και Αυξημένη Αντίδραση στο Άγχος: Παιδιά με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ εμφανίζουν συχνά εντονότερη συναισθηματική αντίδραση σε καταστάσεις που οι άλλοι θεωρούν μέρος μιας ρουτίνας. Μια λάθος απάντηση από έναν/μια εκπαιδευτικό ή μια αλλαγή στο πρόγραμμα μπορεί να προκαλέσει δυσανάλογα υψηλά επίπεδα στρες στα παιδιά με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ.
5. Κοινωνική Απομόνωση και Αποδοχή: Η επιθυμία για κοινωνική σύνδεση είναι μεγάλη, αλλά πολλοί μαθητές με ΔΑΦ δεν έχουν τα εργαλεία για να χτίσουν φιλίες εύκολα. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μοναξιά, κοινωνική απόρριψη ή θυμό — παράγοντες που εντείνουν το άγχος και επηρεάζουν την αυτοεκτίμησή τους.
Τα συμπτώματα στρες στο σχολείο
- Σωματικές εκδηλώσεις: πονοκέφαλος, στομαχόπονος ή/και κούραση
- Συμπεριφορικές αντιδράσεις: εκρήξεις θυμού, απόσυρση ή/και υπερκινητικότητα
- Μειωμένη σχολική απόδοση: δυσκολία συγκέντρωσης ή/και ολοκλήρωσης των εργασιών.
Πρακτικές δράσεις υποστήριξης
1. Αισθητηριακά υποστηρικτικό περιβάλλον
- Δημιουργία «ήσυχων» χώρων για ξεκούραση
- Χρήση φωτισμού χαμηλής έντασης
- Απάλυνση θορύβου με μαξιλάρια, χαλιά ή ακουστικά.
2. Σαφείς και συνοπτικές οδηγίες
- Χρησιμοποιήστε οπτικά βοηθήματα
- Επαναλάβετε τις οδηγίες με διαφορετικό τρόπο (προφορικά και γραπτά).
3. Προγραμματισμός και ρουτίνα
- Ένα προβλέψιμο πρόγραμμα μειώνει το άγχος των αλλαγών
- Προειδοποιήστε εγκαίρως για τις αλλαγές μέσα στην τάξη.
4. Εκπαίδευση εκπαιδευτικών και ευαισθητοποίηση της τάξης
- Η εκπαίδευση των εκπαιδευτικών στην αναγνώριση και υποστήριξη αυτών των μαθητών είναι καθοριστική
- Προώθηση μιας κουλτούρας κατανόησης και συμπερίληψης ανάμεσα στους συμμαθητές.
Συμπέρασμα
Το σχολικό στρες για παιδιά με ΔΑΦ και ΔΕΠΥ είναι το αποτέλεσμα ενός πολύπλευρου συνδυασμού αισθητηριακών, κοινωνικών και γνωστικών προκλήσεων. Κατανοώντας αυτές τις δυσκολίες και προσαρμόζοντας το περιβάλλον και τις εκπαιδευτικές πρακτικές, μπορούμε να δημιουργήσουμε μια πιο υποστηρικτική και ανθρώπινη σχολική εμπειρία για όλα τα παιδιά.
Η εκπαίδευση δεν πρέπει να είναι εμπόδιο — αλλά γέφυρα προς τη γνώση και την προσωπική ανάπτυξη.
Βιβλιογραφία
American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-5). Author.
Baranek, G. T., David, F. J., Poe, M. D., Stone, W. L., & Watson, L. R. (2006). Sensory Experiences Questionnaire: discriminating sensory features in young children with autism, developmental delays, and typical development. Journal of child psychology and psychiatry, and allied disciplines, 47(6), 591–601. https://doi.org/10.1111/j.1469-7610.2005.01546.x
Corbett, B. A., Blain, S. D., Ioannou, S., & Balser, M. (2017). Changes in anxiety following a randomized control trial of a theatre-based intervention for youth with autism spectrum disorder. Autism: the international journal of research and practice, 21(3), 333–343. https://doi.org/10.1177/1362361316643623
Lange, S. M. (2018). ADHD and Comorbid Developmental Coordination Disorder: Implications and Recommendations for School Psychologists. Contemp School Psychol, 22, 30–39. https://doi.org/10.1007/s40688-017-0122-5
