Η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ (1593-1654) θεωρείται μια από τις σημαντικότερες ζωγράφους της Αναγέννησης, σημαντική εκπρόσωπος του αναγεννησιακού μπαρόκ. Η ζωή και το έργο της σημαδεύτηκαν από ένα δραματικό γεγονός: τον βιασμό της. Η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ, όμως, δεν ήταν μια συνηθισμένη γυναίκα της εποχής της.
Ένα ταλέντο από νεαρή ηλικία
Η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ γεννήθηκε το 1593 στη Ρώμη. Ήταν η πρωτότοκη κόρη του Οράτιο Τζεντιλέσκυ, ζωγράφου και μαθητή του Καραβάτζιο. Μέσω του πατέρα της γνώρισε τον Καραβάτζιο και φαίνεται πως ήταν αυτός που την ενθάρρυνε να συνεχίσει να ζωγραφίζει. Στην αρχή η Αρτεμισία μαθήτευσε υπό την εποπτεία του πατέρα της. Ολοκλήρωσε το πρώτο της έργο σε ηλικία μόλις 17 ετών, το 1610. Πρόκειται για τον πίνακα “Η Σωσσάννα και οι πρεσβύτεροι”, θέμα παρμένο από τα βιβλικά κείμενα, κατά την προσφιλή συνήθεια της εποχής.
Η Σωσσάννα και οι πρεσβύτεροι
Στον πίνακα παρουσιάζεται μια νεαρή κοπέλα, η Σωσάννα, την οποία κατασκοπεύουν ενώ παίρνει το μπάνιο της δύο ηλικιωμένοι άντρες. Όταν η νεαρή κοπέλα αρνείται να ικανοποιήσει τις σεξουαλικές ορέξεις τους, οι πρεσβύτεροι διαδίδουν ότι έχει συνευρεθεί μαζί τους. Χάρη στην ξεχωριστή ανάκριση των δύο ηλικιωμένων αντρών, ο Δανιήλ καθαρίζει το όνομα και την τιμή της κοπέλας. Για πολλά χρόνια οι κριτικοί θεωρούσαν ότι πρόκειται για έργο του πατέρα της Αρτεμισίας, μια που φαντάζει δύσκολο μια κοπέλα τόσο νεαρή να αποδώσει τόσο πιστά την ανατομία του γυναικείου σώματος. Πιθανόν, όμως, έγινε με την καθοδήγηση του πατέρα της.
Ο βιασμός
Ο πατέρας της Αρτεμισίας, για να τη βοηθήσει να καλλιεργήσει το ταλέντο της, προσλαμβάνει ως δάσκαλό της τον Αγκοστίνο Τάσσι. Ο Τάσσι ήταν διάσημος τοπιογράφος της εποχής. Ο Τάσσι θα βιάσει το 1611 την Αρτεμισία, ενώ είναι 18 χρονών και αυτός 30. Προκειμένου να εξασφαλίσει τη σιωπή της, θα της υποσχεθεί γάμο. Όταν ο Τάσσι δεν τήρησε την υπόσχεσή του, ο πατέρας της Αρτεμισίας οδήγησε το δάσκαλο της κόρης του σε δίκη.
Η δίκη
Χάρη στα πρακτικά της δίκης, η οποία κράτησε 7 μήνες, γνωρίζουμε αρκετές λεπτομέρειες. Η Αρτεμισία υπέστη επιπλέον κακοποίηση και εξευτελισμούς κατά τη διάρκεια της δίκης. Αρχικά, εξετάστηκε από δύο μαίες, ώστε να διαπιστωθεί ότι έχει όντως βιαστεί. Οι δύο μαίες δήλωσαν ότι “η κοπέλα δεν ήτο πλέον παρθένος”. Στη συνέχεια, η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ υποβλήθηκε σε ένα συνηθισμένο βασανιστήριο της εποχής. Κατά το βασανιστήριο αυτό δένονται σκοινιά στα δάχτυλα της κοπέλας και σφίγγονται. Η Αρτεμισία παρά τους πόνους φωνάζει “είναι αλήθεια, είναι αλήθεια”. Λέγεται μάλιστα πώς στράφηκε στον Τάσσι και του φώναξε “Αυτό είναι το δαχτυλίδι σου;”. Ο Τάσσι τελικά βρέθηκε ένοχος και καταδικάστηκε σε φυλάκιση ενός έτους. Η ποινή του όμως δεν εφαρμόστηκε ποτέ, μια και ήταν προστατευόμενος του Πάπα Ιννοκέντιου.
Ο γάμος και η ζωή στη Φλωρεντία.
Λίγο μετά το τέλος της δίκης η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ παντρεύτηκε ένα σχετικά άσημο ζωγράφο, τον Pierantonio Stiattesi. Μετακόμισαν μαζί στην πατρίδα του, τη Φλωρεντία. Είναι χρόνια δημιουργικά, καθώς η Αρτεμισία αναλαμβάνει να φιλοτεχνήσει κάποιο έργο για τη Casa Buanarrotti, το σπίτι που έζησε ο Μικελάντζελο. Απολαμβάνει μεγάλη αναγνώριση, η οποία κορυφώθηκε με την είσοδο της ζωγράφου στην Accademia delle Arti del Disegno, καθιστώντας την πρώτη γυναίκα που το πέτυχε αυτό. Είναι επίσης προστατευόμενη του Οίκου των Μεδίκων.
Λονδίνο και Νάπολη
Μετά τη διάλυση του γάμου της, η Αρτεμισία επιστρέφει στη Ρώμη. Εκεί δέχεται μια πρόσκληση από το βασιλιά της Αγγλίας, Κάρολο Α’ . Θα μείνει ένα διάστημα στην αυλή του Καρόλου ζωγραφίζοντας μαζί με τον πατέρα της. Μετά το θάνατό του πατέρα της το 1639, η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ θα επιστρέψει στην Ιταλία. Αυτή τη φορά στη Νάπολη, όπου θα διευθύνει ένα επιτυχημένο στούντιο και θα παραμείνει ως το θάνατό της.
Αυτοβιογραφικά στοιχεία στο έργο της Αρτεμισίας Τζεντιλέσκυ
Η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ -όπως αιώνες μετά η Φρίντα Κάλο– έβαλε στοιχεία της προσωπικής της ζωής στο έργο της. Ο βιασμός της από το δάσκαλό της και οι ταπεινώσεις που δέχτηκε στη δίκη που ακολούθησε τραυμάτισαν τον ψυχισμό της, γονιμοποίησαν όμως το καλλιτεχνικό της έργο. Η έννοια της τιμής και της αξιοπρέπειας εμφανίζονται συχνά στο έργο της. Όπως στον πίνακα “Λουκρητία”, στον οποίο εικονίζεται η νεαρή Ρωμαία αριστοκράτισσα λίγο πριν την αυτοκτονία της, μετά το βιασμό της.
Αρτεμισία: μια δυναμική γυναίκα
Η Αρτεμισία Τζεντελέσκυ πήρε εκδίκηση από την πατριαρχική κοινωνία που την υπέβαλε σε νέες ταπεινώσεις μετά το βιασμό της με τα όπλα που διέθετε: τα πινέλα και το ταλέντο της. Απόλαυσε την αναγνώριση στην εποχή της, αλλά και τώρα, αρκετούς αιώνες μετά η καλλιτεχνική αξία των έργων της αναγνωρίζεται και υμνείται. Συχνά ηρωίδες στους πίνακές της είναι γυναίκες δυναμικές, που ξεπέρασαν τα όρια της εποχής τους και φάνηκαν αντάξιες και ανώτερες των αντρών, όπως η Ιουδήθ στον ομώνυμο πίνακα. Άλλωστε, όπως η ίδια η Αρτεμισία Τζεντιλέσκυ είπε: «Αν οι γυναίκες το θελήσουν, μπορούμε να πολεμήσουμε ένα κόσμο που κυριαρχείται από άνδρες».
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν για το άρθρο:
https://www.bovary.gr/oramatistes/17300/pio-agria-ki-apo-ton-karavatzio-i-artemisia-poy-ekdikithike-ton-viasmo-tis-me-enan
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%84%CE%B5%CE%BC%CE%AF%CE%B6%CE%B9%CE%B1_%CE%A4%CE%B6%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BB%CE%AD%CF%83%CE%BA%CE%B9
https://www.art22.gr/%CE%B1%CF%81%CF%84%CE%B5%CE%BC%CE%B9%CF%83%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%B6%CE%B5%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BB%CE%AD%CF%83%CE%BA%CE%B9-%CE%B7-%CF%83%CE%B5%CE%BE%CE%BF%CF%85%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BA/
https://www.britannica.com/biography/Artemisia-Gentileschihttps
https://www.nationalgallery.org.uk/artists/artemisia-gentileschi
