Dia de Reyes: τα Θεοφάνεια των Καθολικών

Η Dia de Reyes γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Ιανουαρίου και αποτελεί μια από τις πιο αγαπημένες γιορτές των παιδιών. Είναι η ημέρα των Θεοφανείων για τους Καθολικούς και ονομάζεται και Epiphany ή Feast of the Epiphany. Η λέξη προέρχεται από την ελληνική «επιφάνεια», που σημαίνει εμφάνιση ή αποκάλυψη. Οι καθολικοί συνδέουν τη μέρα κυρίως με την επίσκεψη των Τριών Μάγων στον Ιησού, σε αντίθεση με τους Ορθόδοξους που εστιάζουν στη Βάπτιση του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό.

Η προέλευση της Dia de Reyes

Σύμφωνα με τη Βίβλο, οι τρεις μάγοι από την Ανατολή ακολούθησαν το άστρο της Βηθλεέμ για να τιμήσουν τη γέννηση του Θείου Βρέφους. Ο Μελχιόρ, ο Γασπάρ και ο Βαλτάσαρ προσέφεραν χρυσό, λιβάνι και σμύρνα ως συμβολικά δώρα. Αυτή η ιστορία έγινε παράδοση σε όλο τον χριστιανισμό και υιοθετήθηκε κυρίως από την Ισπανία και πολλές ισπανόφωνες χώρες ανά τον κόσμο. Έτσι, η Dia de Reyes γιορτάζεται προς τιμήν του προσκυνήματος του Χριστού από τους Τρεις Μάγους. Στις 6 Ιανουαρίου, οι Μάγοι επισκέπτονται τα σπίτια για να προσφέρουν δώρα στα παιδιά, σε μια παράδοση που κρατά από τον 19^ο αιώνα.

Τι γίνεται τη «Μέρα των Τριών Μάγων»;

Εκατομμύρια παιδιά που γιορτάζουν τη Dia de Reyes περιμένουν με ανυπομονησία εκείνη τη μέρα, αφού οι Τρεις Μάγοι έρχονται να τους δώσουν τα δώρα τους. Όπως το έθιμο του Άη-Βασίλη, τα παιδιά προηγουμένως έχουν γράψει γράμμα στους Τρεις Μάγους ζητώντας τα δώρα που θα ήθελαν. Εκτός από τα δώρα, τα παιδιά γράφουν και πόσο καλά φέρθηκαν τη χρονιά που πέρασε. Σύμφωνα με την παράδοση, όσο καλύτερη ήταν η συμπεριφορά του παιδιού μέσα στη χρονιά, τόσο καλύτερο θα είναι και το δώρο που θα πάρει το πρωί της 6^ης Ιανουαρίου. Μια πολύ κακή συμπεριφορά «τιμωρείται» με κομμάτι από κάρβουνο, αντί για δώρο. Το βράδυ της 5^ης, τα παιδιά καθαρίζουν τα παπούτσια τους πριν κοιμηθούν και τα τοποθετούν σε κάποιο καλό σημείο μέσα στο σαλόνι, αφού μόνο έτσι οι Μάγοι θα ξέρουν σε ποιον αφήνουν κάθε δώρο. Επειδή οι Τρεις Μάγοι έρχονται με τις καμήλες τους από την Ανατολή και κάνουν τόσο μεγάλο ταξίδι, οι οικογένειες τους αφήνουν νερό, γλυκό ή γάλα. Στο Μεξικό αφήνουν νερό και χόρτο και για τις καμήλες. Το επόμενο πρωί τα παιδιά ξυπνούν νωρίς και τρέχουν ανυπόμονα να δουν το δώρο που υπάρχει στο σημείο που άφησαν τα παπούτσια τους. Φυσικά το νερό και το γλυκό έχουν εξαφανιστεί. Αυτή η μέρα σηματοδοτεί και το τέλος των Χριστουγέννων και αν και ιδιαίτερα σημαντική, δεν είναι επίσημη αργία σε όλες τις χώρες.

Rosca de Reyes του Μεξικού

Η Dia de Reyes γιορτάζεται και στο Μεξικό, το οποίο έχει και μια άλλη αγαπημένη παράδοση. Το Rosca de Reyes, με ρίζες στον Μεσαίωνα, είναι ένα ψωμί με κυκλικό σχήμα. Συμβολίζει την αιώνια, θεϊκή αγάπη, χωρίς αρχή και τέλος και φτιάχνεται τη μέρα του εορτασμού των Τριών Μάγων. Το στρογγυλό σχήμα του ψωμιού πρεσβεύει την άπειρη αγάπη του Θεού, ενώ τα ζαχαρωμένα, αποξηραμένα φρούτα από πάνω συμβολίζουν τα κοσμήματα στα στέμματα των βασιλιάδων. Μέσα στο ψωμί κρύβεται μια μικρή φιγούρα που αναπαριστά το Θείο Βρέφος.

Λατινική Αμερική

Στο Περού, την Dia de Reyes πραγματοποιούνται παρελάσεις και γίνεται αναπαράσταση της άφιξης των Τριών Μάγων. Οι οικογένειες γιορτάζουν τρώγοντας παραδοσιακά φαγητά, πανετόνε, ψητή γαλοπούλα και πίνοντας ζεστή σοκολάτα. Στη Βολιβία η ημέρα ονομάζεται Fiesta de Reyes. Υπάρχουν κι εκεί παρελάσεις, χοροί, μουσικές και τοπικά έθιμα που διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή. Τα παιδιά περιμένουν πάλι τα δώρα τους και οι οικογένειες πηγαίνουν στις εκκλησίες με αγαλματάκια του Χριστού (Niño Jesús) για ευλογία, που τα φυλάνε μέχρι τα επόμενα Χριστούγεννα. Παρόμοια είναι και τα έθιμα στην Κολομβία, στη Βενεζουέλα και την Αργεντινή.

«Μαζί με τις γιορτές του Πάσχα, η Ημέρα των Τριών Μάγων είναι η αρχαιότερη γιορτή στον δυτικό κόσμο» επισημαίνει ο ιστορικός Φρανσίσκο Χοσέ Γκόμεζ.

Η Cabalgata de Reyes της Ισπανίας

Το 1866 πραγματοποιήθηκε η πρώτη Cabalgata των Τριών Μάγων στην πόλη Αλκόι, παράδοση που εξαπλώθηκε και σε άλλες χώρες. Η Cabalgata είναι η παρέλαση που γίνεται την παραμονή της Ημέρας των Τριών Μάγων. Σε πολλές πόλεις της Ισπανίας γίνονται μεγάλες παρελάσεις που αναπαριστούν την άφιξη των μάγων. Ζωντανή μουσική και χορός, διακοσμημένα άρματα και βροχή από καραμέλες κάνουν ξεχωριστό το βράδυ της 5^ης Ιανουαρίου. Κι εδώ σαν το Μεξικό, υπάρχει το roscón de Reyes. Το παραδοσιακό γλυκό έχει γέμιση σοκολάτα ή κρέμα και μέσα κρύβει τη φιγούρα ενός βασιλιά και ένα φασόλι. Όποιος βρει τον βασιλιά φοράει ένα χάρτινο στέμμα, ενώ όποιος τύχει το φασόλι πρέπει να πληρώσει το γλυκό την επόμενη χρονιά. Στην Καταλονία και τη Βαλένθια οι παρελάσεις έχουν γιγαντιαίες φιγούρες και cabezudos. Τα cabezudos είναι φιγούρες με τεράστια κεφάλια, που τα πρόσωπά τους είναι συχνά αστεία ή καρικατούρες από διάφορους βασιλείς, αλλά και ιστορικά ή φανταστικά πρόσωπα. Στην Ανδαλουσία, οι Μάγοι φτάνουν με πλοίο ενώ στις παρελάσεις της Γαλικίας, παίζεται κέλτικη μουσική και χρησιμοποιούνται γκάιντες.

Η Befana της Ιταλίας

Στη γειτονική Ιταλία, η μέρα των Θεοφανείων είναι αργία και έχει την τιμητική της η Befana. Συνήθως απεικονίζεται ως ηλικιωμένη γυναίκα με σκούρο σάλι στους ώμους και μαντήλι στα μαλλιά, που μαζί της κουβαλά μια σκούπα. Λέγεται ότι το όνομά της προέρχεται από τη λέξη Epifania, που σημαίνει Θεοφάνεια στα ιταλικά. Η Befana όντας απασχολημένη με τις δουλειές του σπιτιού, δεν μπόρεσε να συνοδεύσει τους Τρεις Μάγους στο ταξίδι τους. Αν και τους είπε ότι θα τους συναντούσε στην επιστροφή, αυτοί γύρισαν από άλλο δρόμο προκειμένου ν’ αποφύγουν τον βασιλιά Ηρώδη. Έτσι η Befana καταδικάστηκε να αναζητά για πάντα τους Μάγους και το Θείο Βρέφος. Σύμφωνα με τον θρύλο, αφού οι Τρεις Μάγοι έφυγαν, η Befana μετάνιωσε που δεν πήγε μαζί τους και ξεκίνησε να τους αναζητά έχοντας μαζί της γλυκά και δώρα. Έτσι κάθε 6^η Ιανουαρίου, η Befana αφήνει δώρα και λιχουδιές στα παιδιά. Στα άτακτα αφήνει ένα κομμάτι κάρβουνο ή λίγο άχυρο από τη σκούπα της.

 

Πηγές άρθρου:

Rosca de Reyes (2025). Ανακτήθηκε από latinarepublic.com. (τελευταία πρόσβαση 30/12/2025)

¿Cómo se festeja el Día de los Reyes Magos? (2024). Ανακτήθηκε από lanacion.com. (τελευταία πρόσβαση 30/12/2025)

Lopez P. (2024). Día de Reyes. Ανακτήθηκε από diainternacionalde.com. (τελευταία πρόσβαση 30/12/2025)

Belchi A. (2025). ¿Qué hay detrás de la tradición del Día de Reyes entre los países de habla hispana? Ανακτήθηκε από vozdeamerica.com. (τελευταία πρόσβαση 30/12/2025)

Tradición Española: Reyes Magos y la Magia de la Navidad (2025). Ανακτήθηκε από iguanasell.es. (τελευταία πρόσβαση 30/12/2025)

Befana. Ανακτήθηκε από britannica.com. (τελευταία πρόσβαση 30/12/2025)