Διχασμός και έριδες στην Ελληνική Επανάσταση-Μια εισαγωγή
Τον Μάρτιο του 1821 οι Έλληνες και οι Ελληνίδες πήραν την καθοριστική απόφαση να αποτινάξουν τον οθωμανικό ζυγό και να απελευθερωθούν από τα δεσμά της πολυετούς και ταπεινωτικής για το έθνος και τη θρησκεία σκλαβιάς. Στην Πελοπόννησο, ειδικότερα στην Αγία Λαύρα, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός σήκωσε το λάβαρο της επαναστάσεως και ταυτόχρονα μεταδόθηκε ένα μήνυμα ελευθερίας για όλη την Ευρώπη και τον υπόλοιπο κόσμο. Για τρία συνεχόμενα χρόνια (1821-1824) οι Έλληνες θριαμβεύουν στα πεδία των μαχών με αποκορύφωμα την άλωση της Τριπολιτσάς στις 23 Σεπτεμβρίου 1821 που ήταν και το κυριότερο στρατιωτικό και διοικητικό κέντρο των Οθωμανών στον νότιο ελλαδικό χώρο. Από τον Σεπτέμβριο του 1824, παρόλο αυτά, αρχίζει μία αλματώδης κάμψη για τις ελληνικές δυνάμεις και ένα απειλητικό προβάδισμα για τους Οθωμανούς και τους Αιγυπτίους που μόλις είχαν συμμαχήσει. Η κάμψη αυτή ήταν το αποτέλεσμα του σφοδρού εμφυλίου πολέμου που μάστιζε τους Έλληνες που αντί να έχουν στόχο την εκδίωξη των Τούρκων εποφθαλμιούσαν τη θέση του αρχηγού της Ελληνικής Επανάστασης. Χωρίστηκαν σε δύο μεγάλες παρατάξεις: από τη μία οι οπλαρχηγοί και οι Φιλικοί και από την άλλη προεστοί μαζί με τους Φαναριώτες και ιεράρχες. Έτσι, διχασμός και έριδες στην Ελληνική Επανάσταση ήταν μία θλιβερή πραγματικότητα.
Διχασμός και έριδες στην Ελληνική Επανάσταση-Οπλαρχηγοί εναντίον Προεστών
Από τη μια πλευρά της παράταξης, οι οπλαρχηγοί, με χαρακτηριστικότερη μορφή τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, διέθεταν άριστες στρατιωτικές αρετές και έφεραν όλο το βάρος των πολεμικών επιχειρήσεων. Αμφισβήτησαν μαζί και με τους Φιλικούς και τον Δημήτριο Υψηλάντη ανοικτά τους έχοντες προεπαναστατικά εξουσία κατηγορώντας τους για εμμονή σε απαρχαιωμένες και συντηρητικές απόψεις και προσπάθησαν να πάρουν οι ίδιοι την εξουσία. Σε κάθε περίπτωση, οι οπλαρχηγοί, θεωρούσαν ότι είχαν το αυτονόητο δικαίωμα να ηγούνται του αγώνα της ανεξαρτησίας και να έχουν τον πρώτο και τελευταίο λόγο, αφού οι ίδιοι έθεταν τη ζωή τους σε άμεσο κίνδυνο, θυσιάζοντάς την βέβαια για την πατρίδα, και ήταν γνώστες όλων των εδαφών όπου λάμβαναν χώρα οι μάχες. Έμειναν γνωστοί ως «ολιγαρχικοί» διότι υποστήριζαν την έμμεση εκλογή αντιπροσώπων από έγκριτους εκλέκτορες, θέλοντας με αυτόν τον τρόπο να πλήξουν το καθεστώς των δημογερόντων και κοτζαμπάσηδων. Αντιπροσώπευαν το νέο και δυναμικό ρεύμα των Ελλήνων που ήρθε να ανανεώσει τα παλαιά κέντρα εξουσίας.
Από την άλλη πλευρά της όχθης, οι Προεστοί, ήτοι όσοι ασκούσαν επί μακρό χρονικό διάστημα πολιτική εξουσία στις κοινότητες των Ελλήνων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, με τη συνδρομή των πατέρων της εκκλησίας-ιεραρχών και των Φαναριωτών, οι οποίοι και αυτοί διέθεταν μεγάλη εξουσία δοσμένη από την Υψηλή Πύλη, πίστευαν ότι οι ίδιοι είχαν κάθε νόμιμο δικαίωμα να έχουν την αρχηγία και την καθοριστική συμβολή στην Ελληνική Επανάσταση. Αυτοί, επιδιώκοντας να αντισταθούν σθεναρά στην εξουσία των οπλαρχηγών και φιλικών, υποστήριζαν την άμεση εκλογή αντιπροσώπων από τον λαό, επειδή για χρόνια έλεγχαν ως σωστοί δημαγωγοί τις ελληνοχριστιανικές κοινότητες και ασκούσαν τεράστια επιρροή, εξ αυτής της πεποίθησης ονομάστηκαν και «δημοκρατικοί». Η ιδέα της πλήρους επικράτησης έναντι των νέων διεκδικητών της εξουσίας βασιζόταν στο γεγονός ότι όλοι αυτοί διέθεταν τεράστια πολιτική εμπειρία, την οποία και ήθελαν να τη διατηρήσουν με κάθε μέσο και με κάθε θυσία.
Διχασμός και έριδες στην Ελληνική Επανάσταση-Ο ένοπλος αγώνας
Η ένοπλη σύγκρουση των δύο αντιμαχόμενων παρατάξεων ξεκίνησε προς το τέλος του 1823 και γρήγορα άλλαξε η ταυτότητά τους, αφού πλέον το σημαντικό στοιχείο διάκρισης δεν ήταν το αξίωμα ή θέση, αλλά ο τόπος. Ξαφνικά, δεν είχε καμία σημασία αν ήσουν οπλαρχηγός ή προεστός, αλλά αν είσαι Πελοποννήσιος ή Στερεοελλαδίτης ή Νησιώτης. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα τα τοπικιστικά συμφέροντα καθόρισαν με έναν απόλυτο τρόπο την τύχη της επανάστασης. Ένα από τα σημαντικότερα σημεία τομής, πέραν της κατάληψης της εξουσίας, ήταν και η διαχείριση και των δανείων που είχε δώσει η Αγγλία στους επαναστατημένους Έλληνες.
Αρχικά, τις χρονιές 1823 – 1824, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης, επικεφαλής των Πελοποννησίων και ως αντιπρόεδρος του Εκτελεστικού (σώμα 5 μελών που ιδρύθηκε στην Α΄ Εθνοσυνέλευση το 1821-22), και ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος, επικεφαλής των προκρίτων, έχοντας από πριν εξασφαλίσει την αμέριστη στήριξή τους και συσπειρώνοντας τους γύρω από το Βουλευτικό (σώμα 70 μελών που ιδρύθηκε στην Α΄ Εθνοσυνέλευση το 1821-22), συγκρούστηκαν με ταυτόχρονη, όμως, υποχώρηση του πρώτου (Κολοκοτρώνη) λόγω της δημιουργίας δυνατού μετώπου των ισχυρότερων κοτζαμπάσηδων της Πελοποννήσου και της Ύδρας. Λίγο αργότερα, οι τελευταίοι (οι Υδραίοι), ωστόσο, σε συνεργασία και πάλι με τον Αλέξανδρο Μαυροκορδάτο αλλά και τον νέο σύμμαχό τους τον Ιωάννη Κωλέττη, συνωμότησαν εναντίον των Πελοποννησίων, οι οποίοι τελικά αποκλείστηκαν από την εξουσία, και συνεργάστηκαν με τους οπλαρχηγούς της Στερεάς Ελλάδας που επηρεάζονταν αρκετά από τον Κωλέττη. Οι Στερεοελλαδίτες επικράτησαν πλήρως έναντι των Πελοποννησίων και τελικά πέτυχαν να συλλάβουν και να οδηγήσουν στη φυλακή τα σημαντικότερα πρόσωπα της επανάστασης, τον Οδυσσέα Ανδρούτσο και τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη.
Διχασμός και έριδες στην Ελληνική Επανάσταση-Η λήξη και Ο Παπαφλέσσας
Ευτυχώς, τη σωτήρια λύση στο πρόβλημα και τη λήξη των εχθροπραξιών έδωσε ο σπουδαίος ήρωας της ελληνικής επανάστασης, Γρηγόριος Δίκαιος, γνωστός και ως Παπαφλέσσας. Η επιτακτική ανάγκη να αμυνθούν οι επαναστατημένοι Έλληνες εναντίον των νέων συμμάχων των Οθωμανών, των Αιγυπτίων, και πιο συγκεκριμένα εναντίον του Ιμπραήμ Πασά, ώθησε τον Παπαφλέσσα να ζητήσει την απελευθέρωση όλων των συλληφθέντων και την κοινή αντιμετώπιση του εχθρού χωρίς εμφύλιους σπαραγμούς. Μετά τη μάχη στο Μανιάκι, δόθηκε, τελικά, γενική αμνηστία και η επανάσταση σώθηκε χάριν στην αυταπάρνηση και αυτοθυσία του Παπαφλέσσα που έπεσε στην ομώνυμη μάχη και φώτισε με τον θάνατό του τους υπόλοιπους ήρωες τονίζοντας την ενότητα και την αλληλεγγύη και όχι τον διχασμό και την αυτοκαταστροφή.
Πηγές
Εκδοτική Αθηνών. (2000). Ιστορία του Ελληνικού Έθνους. Εκδοτική Αθηνών: Αθήνα.
Κωστής, Κ. (2016). «Τα κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας» Η διαμόρφωση του νεοελληνικού κράτους 18ος-21ος αιώνας. Εκδόσεις Πατάκη: Αθήνα.
Κολιόπουλος, Ι., Νημάς, Θ., Σβολόπουλος, Κ., ΧατζηΒασιλείου, Ε. & Σχολινάκη-Χελιώτη, Χ. (2025). ΙΣΤOPIA TOY ΝΕΟΤΕΡΟΥ ΚΑΙ TOY ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΚΟΣΜΟΥ (από το 1815 έως σήμερα): Γ΄ Γενικού Λυκείου. Αθήνα: Διόφαντος.
Λουβή, Ε. & Ξιφαράς, Δ. (2024). Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία: Γ’ Γυμνασίου. ΙΤΥΕ: Αθήνα.
