Ο ελληνικός Μπρουταλισμός έχει τις ρίζες του στην ιστορία της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Ο Μπρουταλισμός υπήρξε ένα από τα πιο κυρίαρχα ρεύματα του 20ού αιώνα, τα οποία εξέφρασαν και μια ιδεολογία. Γενικά στην Ελλάδα ο Μπρουταλισμός εκφράστηκε μέσω των μεταμοντέρνων αρχιτεκτονικών χαρακτηριστικών. Γι’ αυτόν τον λόγο δεν είναι πλήρως όμοια τα κτίρια μεταξύ τους αλλά παρουσιάζουν κάποιες ομοιότητες.
Παραδείγματα κτιρίων που έχουν τα χαρακτηριστικά του Μπρουταλισμού είναι: ο Πύργος του ΟΤΕ και το Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης, αλλά και το κτίριο του ΟΤΕ της 28ης Σεπτεμβρίου στην Αθήνα.
Ιστορικά, ο Μπρουταλισμός φτάνει ατην Ελλάδα τη δεκαετία του 1950. Εφαρμόστηκε όμως στην αρχιτεκτονική πολύ αργότερα. Για παράδειγμα ο Πύργος του ΟΤΕ στη Θεσσαλονίκη κατασκευάστηκε το 1970, ενώ σχεδιάστηκε από τον αρχιτέκτονα Αλέξανδρο Αναστασιάδη.
Κύριο χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής των κτιρίων του Μπρουταλισμού είναι η ογκώδης και επιβλητική παρουσία, η οποία εκφράζει τη δύναμη της εξουσίας. Παράδειγμα αυτής της αρχής είναι το Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης, το οποίο αποτελείται από ένα συγκρότημα τριών κτιριακών μονάδων. Το υλικό από το οποίο κατασκευάστηκε είναι το σκυρόδεμα, ενώ οπτικά το κτίριο έχει λίγο χρώμα, μέταλλο και τζάμι. Το σκυρόδεμα είναι ανεπίχριστο. Εσωτερικά το κτίριο αποτελείται από αχανείς και ευήλιους χώρους με ύψος.
Γενικά όλα τα μπρουταλιστικά κτίρια περιγράφουν την αποτύπωση της αίσθησης της μετασοβιετικής κυριαρχίας. Παραδείγματα αυτής της αισθητικής άποψης είναι τα κτίρια που αποτελούνται από έντονη γεωμετρία, αυστηρές και φθαρμένες όψεις αλλά και το δυστοπικό τελείωμα στον ουρανό.
Αναζητώντας για κάποια δομικά κριτήρια που δημιουργούν την αισθητική της αρχιτεκτονικής του Μπρουταλισμού, καταλήγουμε ότι αποτελείται από: ανεπίχριστο σκυρόδεμα και σκυροδετήσεις για υφή και αυστηρές γεωμετρίες που έρχονται σε πλήρη ασυμφωνία με το φυσικό περιβάλλον.
Ο όρος Μπρουταλισμός προέρχεται από το γαλλικό «brut» που σημαίνει ακατέργαστο και όχι από το «brutal» που σημαίνει βάναυσο. Η μπρουταλιστική αρχιτεκτονική είναι συνέχεια και μετεξέλιξη της μοντέρνας αρχιτεκτονικής και εφαρμόστηκε κυρίως σε δημόσια κτίρια κια εθνικά μνημεία. Χαρακτηριστικό είναι ότι δεν υπάρχει διάκοσμος, αλλά μια ανάγκη λειτουργικότητας από την οποία κυριαρχείται το κτίριο.
Βέβαια παρόλο που ξεκίνησε να υπάρχει από την εποχή του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, ο Μπρουταλισμός άνθισε στις μεταπολεμικές δεκαετίες. Επίσης το κίνημα του Μπρουταλισμού συνδέεται με τον Louis Kahn, ο οποίος υποστήριξε το εξής: «Άφησε το υλικό να είναι αυτό που είναι» (Allow the material to be what it is).
Ο Μπρουταλισμός ως κίνημα γίνεται ανατρεπτικός, γιατί δεν επιδιώκει να χρησιμοποιήσει το χρώμα, τον διάκοσμο κλίμακας και τις δαντελωτές κοίλες γεωμετρίες, οι οποίες και υπήρχαν στην ars nouveau. Αντί αυτών χρησιμοποιεί υλικά που έχουν εξουσιαστικό ρόλο, ο οποίος είχε ύφος αυστηρό και αρκετά εχθρικό παρά φιλικό. Έτσι λοιπόν τα κτίρια ορθώνονται τόσο δυστοπικά όσο και η έκφραση της ιδεολογίας που τα ακολουθεί.
Με βάση την ιδεολογία του 20ού αιώνα, ο Μπρουταλισμός εκφράζει μια αιτιολογημένη στάση για κοινωνική επιβολή, η οποία διακατέχεται από ψυχρότητα και δυστοπικότητα. Τέλος το δόγμα του Μπρουταλισμού μπορεί να αναζητηθεί στους νεωτεριστικούς «αποστάτες», στους οπαδούς της αντίθεσης και της αντίφασης, ακόμη και στους πρωταγωνιστές της νεο-ορθολογικής σχολής.
Πηγές
Καραβία, Ηρώ. (2024). Ελληνικός Μπρουταλισμός. Η απόπνοια της Μοντέρνας Αρχιτεκτονικής στα Μεσογειακά παράκτια. Ανακτήθηκε από https://designsociety.gr/post/ellinikos-mproutalismos_1005/. (τελευταία πρόσβαση 25/3/2025)
Ποτηρόπουλος, Δημήτρης. (2018). Η αξία του Μπρουταλισμού στην αρχιτεκτονική. Ανακτήθηκε από https://www.andro.gr/apopsi/brutalism/. (τελευταία πρόσβαση 25/3/2025)
