Ο Ερμής
Ο αρχαιοελληνικός θεός Ερμής, γιος του Δία και της Μαίας, ήταν ο θεός των ορίων, προστάτης των κλεφτών, των εμπόρων και των ταξιδευτών. Ο μόνος θεός που μπορούσε να μετακινείται ανάμεσα στο Κόσμο των νεκρών και σε αυτόν των ζωντανών. Στις μυθολογικές διηγήσεις είναι συνήθως παρών, προσφέροντας ένα χέρι βοηθείας ως αγγελιαφόρος ή ως Ψυχοπομπός. Οι απεικονίσεις του θεού στην αρχαία Ελληνική τέχνη παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και περισσότερο από όλες μία.
Ίσως επισκεπτόμενοι ένα μουσείο την έχετε παρατηρήσει, είναι ένα πολύ παράξενο έκθεμα, μία περίεργη στήλη. Για να είμαι πιο συγκεκριμένη, μία ορθογώνια πλάκα μαρμάρου που επιστέφεται από μία γενειοφόρο κεφαλή. Σε ένα σημείο της πλάκας αυτής, σχεδιάζεται ανάγλυφα το ανδρικό μόριο σε στύση, ενώ στο πάνω μέρος της στήλης αγκώνες αναπαριστούν τα χέρια της μορφής. Πρόκειται για μία ΕρμαΪκή στήλη∙ μία απεικόνιση του θεού Ερμή.
Οι ερμαϊκές στήλες ή Ερμές ήταν αρχικά απλοί λιθοσωροί που χρησίμευαν ως σήματα σε δρόμους. Αργότερα, οι στήλες που είχαν την μορφή που περιγράψαμε παραπάνω επιτελούσαν τον ίδιο σκοπό, αν και στην αρχή ήταν φτιαγμένες από ξύλο και όχι από μάρμαρο. Οι γενειοφόρες κεφαλές ανήκαν στον θεό Ερμή και η παράδοση όριζε ότι θα έφεραν πάντα χαρακτηριστικά της αρχαϊκής εποχής, δηλαδή το χαρακτηριστικό μειδίαμα.
Οι ερμαϊκές στήλες στην Αρχαία Αθήνα
Γύρω στα 520 π.Χ. ο Ίππαρχος, ο αδερφός του τυράννου Ιππία, εγκατέστησε τέτοιες στήλες στην Αγορά της Αρχαίας Αθήνας. Μετρούσαν την απόσταση από το κέντρο της Αγοράς, το σημείο μηδέν, το βωμό των Δώδεκα Θεών ως τις διάφορες επαρχίες. Κάθε μία από τις στήλες έφερε μία επιγραφή, έμπνευση του ίδιου του Ιππάρχου. Η χειρονομία αυτή εκτιμήθηκε πολύ από τους αρχαίους Αθηναίους. Μετά την δολοφονία των τυράννων, οι στήλες δεν απομακρύνθηκαν από την Αγορά της Αθήνας, αντίθετα πραγματοποιούνταν όλο και περισσότερες αφιερώσεις Ερμαϊκών στηλών. Σύντομα, κατέλαβαν το ΒΔ τμήμα της Αγοράς δημιουργώντας τη στοά των Ερμών.
Σταδιακά, Ερμαϊκές στήλες τοποθετούνταν έξω από κάθε Αθηναϊκό σπίτι προστατεύοντας το από τα κακά πνεύματα. Ο αποτροπαϊκός αυτός χαρακτήρας των Ερμών αποδίδεται από κάποιους ερευνητές στον ιστάμενο φαλλό που φέρουν. Το χαρακτηριστικό τους αυτό, καθιστούσε τις στήλες πολύ σημαντικές για τους αρχαίους Αθηναίους. Όταν, λοιπόν, γύρω στα 415 π.Χ., τις παραμονές της Σικελικής εκστρατείας τις βρήκαν ακρωτηριασμένες, ερμήνευσαν το συμβάν ως ένα πολύ κακό οιωνό για την επερχόμενη απόπειρα τους στη Σικελία. Είχε διαπραχθεί ιεροσυλία και οι θεοί θα τιμωρούσαν τη πόλη.
Αν και συχνά ο θεός Ερμής περνά απαρατήρητος, λοιπόν, φαίνεται ότι ασκούσε μεγάλη επιρροή στη ζωή των ανθρώπων συνοδεύοντας τους στα επίγεια αλλά και τα μεταθανάτια ταξίδια τους. Τα αγάλματα του, αυτές οι περίεργες απεικονίσεις του σαν στήλη καθοδηγούσαν και προστάτευαν τους ανθρώπους της εποχής.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στο άρθρο:
E. Simon. Οι θεοί των Αρχαίων Ελλήνων. (μτφρ.Σ. Πινγιάτογλου). Θεσσαλονίκη 1996.
J. Larson. Ancient Greek Cults,a guide.Νέα Υόρκη-Λονδίνο 2007.
J. Mck. Camp II. Η Αρχαία Αγορά της Αθήνας, Οδηγός, (μτφρ Μ. Κλεώπα), Αθήνα 2013.
W. Burkert. Αρχαία Ελληνική Θρησκεία, Αρχαϊκή και Κλασική Εποχή (μτφρ. Ν.Π.Μπεζεντάκος-Α. Αβαγιανού), Αθήνα 2015.
