Η σλαβική μυθολογία βρίθει από παραδείγματα πνευμάτων και θεοτήτων του νερού. Το υδάτινο στοιχείο έχει παίξει σπουδαίο ρόλο στο σλαβικό φολκλόρ καθώς έχει συνδεθεί είτε με καλές είτε με κακές δυνάμεις του νερού. Το νερό αποτελεί σημαντικό στοιχείο της φύσης που συμβολίζει τη ζωή, την ανανέωση αλλά και τον θάνατο.
Vodniks / Vodyanoy
Τα Vodníks στα τσέχικα και σλοβάκικα παραμύθια (ή Vodyanoy όπως ονομάζονται στα ρωσικά και τα ουκρανικά) είναι πνεύματα του νερού από τη σλαβική λαογραφία και μυθολογία που κατοικούν σε λίμνες, ποτάμια και άλλα υδάτινα στοιχεία. Έχουν τις ρίζες στους στον παγανισμό ενώ πολλές φορές έχουν παρομοιαστεί με της νύμφες της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας ή τις νεράιδες της κεντρικής Ευρώπης.
Η εμφάνιση του Vodník ποικίλλει μεταξύ των σλαβικών πολιτισμών: πρόκειται για ανθρωποειδές με αμφίβια χαρακτηριστικά. Άλλοτε μοιάζει με γυμνό άνδρα με κοιλιά (και φαλακρό κεφάλι) που φοράει καπέλο και ζώνη από καλάμια και βούρλα και άλλοτε έχει πράσινα μαλλιά και μακριά πράσινη γενειάδα. Οι διαφορετικές εμφανίσεις του οφείλονται στην ικανότητά του να αλλάζει σχήμα. Όταν θυμώνει, ο Vodyanoy καταστρέφει φράγματα και νερόμυλους ενώ πνίγει ανθρώπους και ζώα. Πολλές φορές, οι ψαράδες, οι μυλωνάδες, αλλά και οι μελισσοκόμοι φοβούμενοι την αντίδραση του, κάνουν θυσίες για να το εξευμενίσουν. Το Vodyanoy μερικές φορές έσερνε ανθρώπους κάτω στην υποβρύχια κατοικία του για να τον υπηρετήσουν ως σκλάβοι. Τα Vodník στην Τσεχία και τη Σλοβακία χρησιμοποιούσαν χρωματιστές κορδέλες (μερικές φορές υποδυόμενοι τους μικροπωλητές) για να προσελκύσουν τους ανθρώπους κοντά στο νερό για να τους αρπάξουν.
Ένα μακάβριο χαρακτηριστικό των Vodníks και Vodyanoy είναι η συνήθεια τους να συλλέγουν τις ψυχές των πνιγμένων θυμάτων τους. Αυτές οι ψυχές συχνά αποθηκεύονταν σε πορσελάνινα βάζα ή τσαγιέρες στο κάτω μέρος των υδάτινων σπιτιών τους. Όσο περισσότερες ψυχές είχε ένας Vodník τόσο περισσότερο κύρος διέθετε.
Rusalka
Στη σλαβική μυθολογία Rusalka είναι ένα είδος γοργόνας. Πολλές φορές πρόκειται για μοχθηρή οντότητα που ζει στο νερό ενώ έχει πολλά κοινά με τη γοργόνα της Δύσης. Λέγεται ότι πρόκειται για ψυχές πνιγμένων νεαρών γυναικών. Τις περισσότερες φορές, οι ρωσικές γοργόνες παρουσιάζονταν ως όμορφες γυναίκες, με μακριά, πρασινωπά μαλλιά. Μερικές από αυτές είχαν επίσης χαρακτηριστικά που έμοιαζαν με ψάρια.
Συνήθως μεταμορφώνονταν σε σκίουρους, ψάρια, αρουραίους, βατράχους και πουλιά. Όταν συναντούσαν έναν άντρα, πολλές φορές τον γαργαλούσαν ή τον υπέβαλλαν σε άλλες δοκιμασίες (πχ. επίλυση γρίφων). Ωστόσο, δεν ήταν όλες οι γοργόνες όμορφες. Σε κάποιες δυτικοσλαβικές παραδόσεις, υπήρχαν και άσχημες γοργόνες. Είχαν τη μορφή ηλικιωμένης, με καμπούρα, στραβά μάτια, βρώμικη, ντυμένη με κουρέλια ενώ πολλές φορές τις χρησιμοποιούσαν ως φόβητρο για να τρομάζουν τα παιδιά.
Shilikuny
Τα πνεύματα του νερού στη σλαβική μυθολογία ονομάζονταν Shilikuny. Αυτά ήταν πνεύματα με δαιμονικό χαρακτήρα και αμφίβια χαρακτηριστικά. Συνδέονταν με το νερό και με τη φωτιά. Ήταν μικρόσωμα στο ανάστημα ενώ ζούσαν σε ρωγμές στον πάγο των ποταμών και των λιμνών. Είχαν κεφάλια σε σχήμα κώνου και οπλές αλόγων ενώ συχνά εξέπνεαν φωτιά. Δεν ζούσαν μόνο στο νερό έβγαιναν και στη στεριά και συναντούσαν ανθρώπους.
Σε ορισμένες περιοχές της Ρωσίας, τα Shilikuny θεωρούνταν καλά πνεύματα. Μερικές νεαρές γυναίκες άφηναν τους περιστρεφόμενους τροχούς τους έξω τη νύχτα, ελπίζοντας να κλωσθούν όλα τα νήματα τους μέχρι το πρωί.
Vila
Οι Vila έμοιαζαν πολύ με τις ρωσικές γοργόνες και τις αρχαιοελληνικές νύμφες. Ήταν ιδιαίτερα όμορφες, ζούσαν στο νερό και στα δάση κοντά στο νερό. Ήταν κάτι σαν ένα είδος νύμφης του νερού με κάποιες ιδιότητες που μοιάζουν με πουλιά. Ήταν νέες, ντυμένες στα λευκά και είχαν μακριά μαλλιά χωρίς πλεξούδα στην πλάτη και το στήθος τους. Κάποιες φορές το παρουσιαστικό τους δεν ήταν τόσο αγγελικό καθώς είχαν είτε οπλές αλόγου είτε οπλές κατσίκας (ενδεικτικό της κακής φύσης τους). Προσπάθησαν όμως να τα κρύψουν όλα αυτά με τα λευκά τους ρούχα. Τέλος είχαν όμορφες φωνές όπως οι σειρήνες.
Nav
Το Nav (ή Nawia) δηλώνει τις ψυχές των νεκρών στη σλαβική μυθολογία. Σύμφωνα με ορισμένους μελετητές αυτή η λέξη ήταν ένα γενικό όνομα για τους δαίμονες που προέρχονταν από τις ψυχές τραγικών και πρόωρων θανάτων, δολοφόνων, μάγων, δολοφονημένων και πνιγμένων νεκρών. Λέγεται ότι ήταν εχθρικοί και δυσμενείς προς τους ανθρώπους, καθώς ζήλευαν τη ζωή. Στη βουλγαρική λαογραφία υπήρχαν 12 navias που ρουφούσαν το αίμα των γυναικών που γεννούσαν.
Υπήρχε η αντίληψη ότι ο κόσμος των νεκρών χωρίζονταν από τον κόσμο των ζωντανών είτε από μια θάλασσα είτε από ένα ποτάμι που βρίσκεται βαθιά κάτω από τη γη. Σύμφωνα με τις λαϊκές δοξασίες της Ρουθηνίας, ο Veles ζει σε ένα βάλτο που βρίσκεται στο κέντρο του Nav, κάθεται σε έναν χρυσό θρόνο στη βάση του παγκόσμιου δέντρου και κρατά ένα σπαθί. Συμβολικά, το Nav περιγράφεται επίσης ως μια τεράστια πράσινη πεδιάδα-βοσκότοπος, στην οποία ο Veles οδηγεί τις ψυχές. Η είσοδος στο Nav φυλάσσεται από ένα zmey, έναν δράκο.
Πηγές:
Kotar, N. (2018) “Monsters from Slavic Mythology: Mermaids, Water Spirits, Vilas.” Nicholas Kotar. Ανακτήθηκε από: www.nicholaskotar.com (Τελευταία πρόσβαση στις 16/2/2026)
7 Obscure Facts about Vodniks, Slavic Water Spirits. Atlas Mythica. Ανακτήθηκε από: www.atlasmythica.com (Τελευταία πρόσβαση στις 16/2/2026)
