Ο Παναγιώτης Ποταγός, ιατρός και φιλόσοφος από την Βυτίνα της Αρκαδίας, αποτελεί τον τελευταίο Έλληνα εξερευνητή του 19ου αιώνα. Γεννημένος στις 22 Ιουλίου του 1838 και ορφανός από πατέρα στα δύο του έτη, θέλησε να ξεπεράσει κάθε γνωστό περιηγητή. Και το κατάφερε, μπαίνοντας στην «Χρυσή Βίβλο των Εξερευνητών».
Ο Ποταγός ήταν ανήσυχη μορφή. Σπούδασε δύο έτη στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, μα την εγκατέλειψε για την αγάπη του για την Ιατρική. Αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή Αθηνών με άριστα και αναγορεύτηκε διδάκτωρ. Άσκησε το επάγγελμά του για λίγο μονάχα στη Στεμνίτσα, καθώς προτίμησε να φύγει για το Παρίσι, όπου θα συνέχιζε τις ιατρικές του σπουδές. Εκεί διέπρεψε και κέρδισε την εμπιστοσύνη και την αγάπη των Γάλλων, περιθάλπτοντας τους ασθενείς της χολέρας.
Το ταξίδι του στο Παρίσι φούντωσε, ακόμη περισσότερο, την επιθυμία του να γνωρίσει τον κόσμο. Και αυτό αποφάσισε να κάνει, τον Νοέμβριο του 1867, στα 29 του μόλις χρόνια. Χωρίς καμία χρηματική βοήθεια από το Ελληνικό Κράτος, ξεκίνησε το ταξίδι του που θα διαρκέσει 15 χρόνια. Το 1882, πραγματοποίησε και ένα δεύτερο ταξίδι. Τις περιπέτειες του τις κατέγραψε σε δύο τόμους ονόματι «Περιηγήσεις», οι οποίες κάλυπταν τα ταξίδια του στην κεντρική Ασία και την Αφρική. Ο ίδιος γράφει:
Ἀνεχώρησα …. ἐπί σκοπῷ νά διερευνήσω τάς κεντρικάς τῆς Ἀσίας χώρας, καί, εἰ δυνατόν, νά συσχετίσω αὐτάς πρός τάς περιγραφάς τῶν ἀρχαίων μας Γεωγράφων…
Οι εξερευνήσεις του Ποταγού δεν είναι σημαντικές μοναχά για την Γεωγραφική Επιστήμη. Μέσα από αυτές, ανακαλύψαμε ή καλύτερα γνωρίσαμε ήθη, έθιμα, ιστορίες και ολόκληρους λαούς, άγνωστους μέχρι τότε. Παράλληλα, συγκέντρωνε πολύτιμο υλικό σε μέταλλα, νομίσματα, φυτά, καρπούς κ.α., τα οποία και τα έστελνε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών για μελέτες. Κατάφερε να ξεπεράσει και τον Γερμανό «βασιλιά» του είδους, G. Schweinfurt, φτάνοντας πιο πέρα από το Κονγκό.
Το 1883, εκδίδεται από το Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο πρώτος τόμος των «Περιηγήσεων», την οποία ακολουθεί μια γαλλική έκδοση, το 1885. Στον τόμο αυτό, μαθαίνουμε, πως, ανακάλυψε τον ποταμό Μπόμου της Κεντροαφρικανικής Δημοκρατίας, το 1877. Ακόμη, πως βρήκε υπόλοιπα ελληνικού πολιτισμού στο Αφγανιστάν, τον εμφύλιο πόλεμο του οποίου έζησε (1875). Ο δεύτερος τόμος, όμως, δεν θα εκδοθεί ποτέ, καθώς τα χειρόγραφα του κατέστρεψαν οι κληρονόμοι του.
Και κάπου εδώ βάζει στο στόχαστρο την Παγκόσμια Γεωγραφική Εταιρία, αλλά κυρίως την Αγγλική. Τις κατηγορεί πως εκδίδουν ανακρίβειες και καταγγέλλει τον ίδιο τον Marco Polo για ανακρίβειες και ψεύδη για τα ταξίδια του. Σε μια επιστολή του προς την Παγκόσμια Γεωγραφική Εταιρία, ο Ποταγός αναδεικνύει την ερήμωση της Αιθιοπίας και προτείνει λύσεις πρακτικές για την σωτηρία της. Αποκορύφωμα της καριέρας του, ωστόσο, ήταν η συνάντηση του με τον Βασιλιά του Βελγίου και Πρόεδρο της Παγκόσμιας Γεωγραφικής Εταιρίας, Λεοπόλδο το Β’, που κάλεσε τον Ποταγό να υπογράψει τη «Χρυσή Βίβλο των Εξερευνητών». Αυτός θα γράψει μόνο δυο λέξεις : «Εἷς Ἓλλην». Η Γαλλική Κυβέρνηση θα δώσει, ακόμη, το όνομα του Ποταγού σε λεωφόρο σε πόλη του Βελγικού Κογκό.
Ο Ποταγός είχε πάντα σαν οδηγούς του τον Μέγα Αλέξανδρο, Έλληνες και Λατίνους συγγραφείς, όπως τον Ηρόδοτο και τον Φλάβιο Αρριανό, αλλά και την Παλαιά Διαθήκη. Δε σταμάτησε ποτέ, παρά τις αντιξοότητες των ταξιδιών του και την μοναξιά του. Πέθανε αποκομμένος από τα πολιτικά παιχνίδια της εποχής του, που αρνιόταν να ενδιαφερθούν για τα ευρήματα του, στην Κέρκυρα στις 13 Φεβρουαρίου του 1903. Το έργο του μπορεί να ήταν ασήμαντο για το Ελληνικό Κράτος, αλλά εκείνος και το μεγαλείο του δε πρέπει να ξεχαστεί. Ένα μεγαλείο στο οποίο δεν ξεχνούσε ποτέ να δοξάσει την Ελλάδα.
Πηγές:
Λησμονημένοι Έλληνες στις χώρες της Ασίας, Άπω Ανατολής και Αφρικής. Ανακτήθηκε από https://www.romfea.gr/katigories/10-apopseis/18385-lismonimenoi-ellines-stis-xores-tis-asias-apo-anatolis-kai-afrikis
Ο περιφρονημένος μεγάλος Έλληνας εξερευνητής που αποθεώθηκε παντού εκτός από τον τόπο του
Παναγιώτης Ποταγός, ο σύγχρονος Αργοναύτης Ασίας και Αφρικής που ανέτρεψε τον Μάρκο Πόλο. Ανακτήθηκε από https://www.newsbeast.gr/portraita/arthro/2608791/o-perifronimenos-megalos-ellinas-exerevnitis-pou-apotheothike-pantou-ektos-apo-ton-topo-tou (Τελευταία πρόσβαση 24/2/2019)
Κορίνα Φαρμακόρη, Παναγιώτης Ποταγός: Ο Έλληνας εξερευνητής που περπάτησε στα βήματα του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Ο ξεχασμένος, πλην περιπετειώδης γιατρός που χωρίς καμία στήριξη από το ελληνικό κράτος αναζήτησε τα χνάρια του ελληνικού πολιτισμού στα βάθη της Ασίας. Ανακτήθηκε από https://www.lifo.gr/articles/archaeology_articles/144574/panagiotis-potagos-o-ellinas-eksereynitis-poy-perpatise-sta-vimata-toy-megaloy-aleksandroy(Τελευταία πρόσβαση 24/2/2019)
Παναγιώτης Ποταγός, ο σύγχρονος Αργοναύτης Ασίας και Αφρικής που ανέτρεψε τον Μάρκο Πόλο. Ανακτήθηκε από https://www.pronews.gr/istoria/735950_panagiotis-potagos-o-perifronimenos-ellinas-exereynitis-timithike-apo-oloys-ektos-apo(Τελευταία πρόσβαση 24/2/2019)
Ο Εξερευνητής Παναγιώτης Ποταγός και η Συμβολή του στην Γεωγραφική γνώση για την κεντρική Ασία του 19ου αιώνα. Ανακτήθηκε από http://www.arcadians.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=405:–&catid=93(Τελευταία πρόσβαση 24/2/2019)
Φώτης Κόντογλου, Απόσπασμα από το βιβλίο του “Φημισμένοι Άντρες και Λησμονημένοι”. Ανακτήθηκε από http://users.uoa.gr/~nektar/arts/tributes/fwths_kontogloy/o_ta3ideyths_potagos.htm(Τελευταία πρόσβαση 24/2/2019)
