Αυτοσυναίσθημα καλείται η ψυχική διάθεση που διαμορφώνεται από το άτομο για την αξία του εαυτού του, καθώς και την αξία της προσωπικότητάς του. Ως εκ τούτου, η ψυχική διάθεση ορίζεται από την άποψη των άλλων για την αξία του συγκεκριμένου ατόμου. Τα συναισθήματα που αναφέρονται στο εγώ, χωρίζονται σε δύο κύριες κατηγορίες: το θετικό και το αρνητικό αυτοσυναίσθημα.
-
Θετικό αυτοσυναίσθημα:
Η χαρά και η υπερηφάνεια από την επίγνωση της αξίας μας, των ικανοτήτων καθώς και των αρετών μας. Το άτομο αντλεί το θετικό του αυτοσυναίσθημα μέσω της αξίας του, την ευχαρίστηση.
-
Αρνητικό αυτοσυναίσθημα:
Η λύπη και η ταπείνωση από την επίγνωση της απαξίας μας, των αδυναμιών καθώς και των ελαττωμάτων μας. Εν προκειμένω, το άτομο εισπράττει δυσαρέσκεια και απογοήτευση.
Τα παραπάνω συμπεράσματα στηρίζονται σε κοινωνικά κριτήρια αξιολόγησης. Δεν είναι λίγες όμως οι φορές που ισχύει κάτι διαφορετικό. Αναλυτικότερα, το αυτοσυναίσθημα δεν προσδιορίζεται εξ’ ολοκλήρου από τρίτους. Μέρος του αντικατοπτρίζει την ιδέα που έχει το άτομο για τον ίδιο του τον εαυτό. Αναφορικά με το αρνητικό συναίσθημα, συχνά εμφανίζεται υπό τη μορφή συναισθηματικής μειονεξίας που δημιουργείται από εσφαλμένες συγκρίσεις. Ενώ για το θετικό, λόγω της έπαρσης το άτομο βιώνει καταστάσεις: υπεροψίας, αλαζονείας και πλήθος άλλων.
Από τις διαθέσεις των παραπάνω συναισθημάτων, ψυχολογικές έρευνες του ψυχιάτρου Alfred Alder κατέδειξαν τη σημασία του αρνητικού αυτοσυναισθήματος. Το συναίσθημα της μειονεξίας συνιστά προϊόν από δύσκολα βιώματα κατά την διάρκεια της παιδικής και εφηβικής κυρίως ηλικίας. Κατά συνέπεια, οι εμπειρίες πιθανόν να προκαλούν κατάθλιψη και ψυχική φθορά στο άτομο. Ο νέος αισθάνεται τον εαυτό του αδύναμο και ευάλωτο να διεκδικεί μια θέση που φιλοδοξεί στον κόσμο των ”ενηλίκων”. Αυτή η εντύπωση μπορεί να δημιουργείται είτε από ενδεχόμενα σωματικά προβλήματα, είτε από παραμέληση στο οικογενειακό περιβάλλον, είτε από εξωγενείς παράγοντες.
Ο άνθρωπος από τη φύση του υποφέρει από συναισθήματα μειονεξίας και για αυτό τείνει προς καταστάσεις υπεροχής
Με την ωριμότητα που σταδιακά το άτομο καλλιεργεί και σε συνδυασμό με την υπεύθυνη στάση του, το ηθικό του αναπτερώνεται. Σε αυτό βοηθά και η ένταξη του ατόμου στο σχολείο. Η μετάβαση από τους κόλπους της οικογενείας στο σχολικό περιβάλλον γαλουχεί το άτομο με αξίες και ιδανικά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν: η υπευθυνότητα, η συνεργασία, ο διάλογος, η ομαδικότητα, η ευγενής άμιλλα και πλήθος άλλων. Στον συγκερασμό όλων των προαναφερθέντων οφείλονται οι επιτυχίες σε επαγγελματικό, συναισθηματικό και κοινωνικό επίπεδο συμβάλλουν στην τόνωση του θετικού αυτοσυναισθήματος.
Σε περίπτωση όμως, που το άτομο έρθει αντιμέτωπο με ένα δυσάρεστο γεγονός , ο ψυχικός του κόσμος καταρρέει. Η ήττα, ειδικότερα σε ένα ευαίσθητο άτομο με ασταθές ψυχικό έδαφος, προκαλεί πλήθος αρνητικών συναισθημάτων. Οι αλλεπάλληλες απογοητεύσεις το βυθίζουν στην αποθάρρυνση και τη δειλία. Έτσι, το συναίσθημα της μειονεκτικότητας ενισχύεται και δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος από τον οποίο το άτομο οφείλει και πρέπει να ξεφύγει όσο τον δυνατόν ταχύτερα.
- Πηγές :
Ε.Π. Παπανούτσου ”Ψυχολογία” (σελ. 148-149 Εκδόσεις: Δωδώνη
