Αναμφίβολα, είναι ευρέως γνωστό ότι ο δεσμός στη βρεφική ηλικία, με το πρόσωπο φροντίδας, καθορίζει την αλληλεπίδραση του παιδιού με τους ανθρώπους γύρω του. Τα βρέφη διέρχονται από διάφορες φάσεις συναισθηματικής και κοινωνικής ανάπτυξης, οι οποίες καταλήγουν στην εδραίωση της πρώτης σχέσης τους. Η πρώτη και σημαντικότερη σχέση τους είναι αυτή που δημιουργείται μεταξύ βρέφους και μητέρας ή κάποιου άλλου προσώπου, το οποίο έχει αναλάβει την πρωταρχική του φροντίδα. Η σχέση εδραιώνεται συνήθως έως τον όγδοο ή τον ένατο μήνα. Ο όρος δεσμός στη βρεφική ηλικία αναφέρεται σε αυτήν την πρώτη και δια βίου σχέση. Η σχέση αυτή χαρακτηρίζεται από αλληλεξάρτηση, έντονα αμοιβαία συναισθήματα και ισχυρούς συναισθηματικούς δεσμούς.
Πώς διαμορφώνεται ο δεσμός στη βρεφική ηλικία
Ο δεσμός είναι αμοιβαίος και αμφίδρομος, λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις και εμπεριέχει το από κοινού μοίρασμα των εμπειριών. Προκειμένου να αναπτυχθεί ο δεσμός στη βρεφική ηλικία είναι απαραίτητοι κάποιοι μηχανισμοί, οι συμπεριφορές του δεσμού. Πιο συγκεκριμένα, ως συμπεριφορές του δεσμού ορίζουμε τις συμπεριφορές που προωθούν την εγγύτητα με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο. Για παράδειγμα, ο προσανατολισμός, η επικοινωνία με σήματα (κλάμα, χαμόγελο) και οι προσπάθειες για σωματική επαφή. Οι συμπεριφορές αυτές αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για να σχηματιστεί ο δεσμός. Ωστόσο, για να συγκροτηθεί ο δεσμός στη βρεφική ηλικία θα πρέπει και το πρόσωπο φροντίδας αλλά και το βρέφος να συμπεριφέρονται με τρόπους που προάγουν το δεσμό.
Η θεωρία του Bowlby
Όσον αφορά τον δεσμό στη βρεφική ηλικία, ιδιαίτερα σημαντική είναι η θεωρία του Bowlby , ο οποίος υποστήριξε ότι τα ανθρώπινα βρέφη γεννιούνται με προγραμματισμένες συμπεριφορές, οι οποίες αποσκοπούν στο να κρατούν τους γονείς τους κοντά και να τους κάνουν να ανταποκρίνονται. Μάλιστα, ο Bowlby διατείνεται ότι ο δεσμός αρχίζει από τις συμπεριφορές αυτές και διατηρείται στη συνέχεια από ευχάριστα γεγονότα, όπως η σωματική εγγύτητα και η συναισθηματική οικειότητα μεταξύ προσώπου φροντίδας και βρέφους. Εν ολίγοις, ο Bowlby συνδυάζει την κληρονομικότητα και το περιβάλλον ως προς την εξήγηση της δημιουργίας και της διατήρησης του δεσμού, ενώ πίστευε ότι αυτός ο πρώτος δεσμός εσωτερικεύεται ως πρότυπο σχήμα διεργασίας έως το τέλος του πρώτου έτους και αποτελεί τη βάση για όλες τις μελλοντικές του σχέσεις.
Ποιότητα του δεσμού
Επιπρόσθετα, καίρια κρίνεται η συμβολή της Ainsworth, η οποία διεξήγαγε το πείραμα της συνθήκης με τον ξένο, για να αξιολογήσει την ποιότητα του δεσμού του βρέφους με το άτομο φροντίδας. Η Ainsworth ανακάλυψε δύο βασικούς τύπους δεσμού: τον ασφαλή δεσμό και τον ανασφαλή δεσμό. Ειδικότερα, ο ασφαλής δεσμός είναι ένας ισχυρός συναισθηματικός δεσμός μεταξύ του παιδιού και ατόμου φροντίδας, ως αποτέλεσμα της ευαίσθητης παροχής φροντίδας.
Αντίθετα, ο ανασφαλής δεσμός είναι το αποτέλεσμα ασυνεπούς και μη ευαίσθητης φροντίδας του παιδιού και χωρίζεται σε τρεις τύπους. Ο δεσμός αποφυγής, που χαρακτηρίζεται από θυμό προς την μητέρα και αποφυγή. Ο δεσμός αμφιθυμίας που χαρακτηρίζεται από την αμφίθυμη αντιμετώπιση της μητέρας. Ο δεσμός αποδιοργάνωσης που συμπεριλαμβάνει αντιφατική συμπεριφορά και σύγχυση σε σχέση με την μητέρα. Οι δεσμοί αυτοί απορρέουν συχνά από απαθείς ή ακόμα και εχθρικές συνθήκες ανατροφής.
Ο δεσμός στη βρεφική ηλικία, λοιπόν, δεν περιορίζεται στις σχέσεις μητέρας και βρέφους. Συνεχίζεται σε όλη την πορεία του βίου και είναι κάτι που εσωτερικεύεται και στηρίζεται στις πρώιμες αλληλεπιδράσεις. Είναι εικόνες και ασυνείδητες μνήμες που χρησιμοποιούνται ως πρότυπο για τις επόμενες σχέσεις μας και για το πώς θα μας αντιμετωπίζουν οι άλλοι.
Πηγές
Η ανάπτυξη του ανθρώπου Α Τόμος Βaucum σελ. 367-384
