Η αδικία και η προκατάληψη μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Ένα μικρό κορίτσι διηγείται την καθημερινότητα της σε μία κωμόπολη στην πολιτεία Αλαμπάμα των ΗΠΑ, τη δεκαετία του 1930. Ζει μαζί με τον πατέρα της, τον αδερφό της και μία γυναίκα που τους βοηθάει στο σπίτι. Αλλά, κυρίως ζει σε μία μικρή κοινότητα λευκών, με αρκετούς ηλικιωμένους ανάμεσα τους. Χάρη ή εξαιτίας του μικρού μεγέθους της πόλης, η επαφή της μικρής Σκάουτ με τους γείτονες και τις γειτόνισσες της είναι καθημερινή, όπως συχνές είναι και οι διαφωνίες και διενέξεις που έχει μαζί τους.
Η μικρή Σκάουτ προσπαθεί να μεγαλώσει γρήγορα, ακολουθεί κατά πόδας τον μεγαλύτερο αδερφό της, θαυμάζει τον πατέρα της, αντιμιλάει στις γειτόνισσες που τον συκοφαντούν ή που τη μαλώνουν επειδή δεν εγκρίνουν το ντύσιμο της. Λόγω της ηλικίας της, η φαντασία της οργιάζει. Πιστεύει πως σε ένα γειτονικό σπίτι ζει ένα ανθρωπόμορφο τέρας, ο Μπου, ο οποίος είναι τρομαχτικός, κατασπαράσσει όποιον τολμήσει να πλησιάσει, και δεν βγαίνει ποτέ από την οικία του.
Η αδικία και η προκατάληψη μέσα από τα μάτια ενός παιδιού δεν είναι το θέμα ενός μυθιστορήματος για την παιδική ηλικία, αλλά το βασικό μοτίβο του βιβλίου Όταν σκοτώνουν τα κοτσύφια, της Χάρπερ Λι. ενός μανιφέστου κατά των διακρίσεων και υπέρ της δικαιοσύνης. Η πλοκή του έργου γίνεται πιο δραματική, σχεδόν αλλάζει πορεία, όταν ο πατέρας της Σκάουτ, ο αυστηρός αλλά δίκαιος Άτικους Φιντς αποφασίζει να υπερασπιστεί έναν μαύρο που κατηγορείται για το βιασμό μίας λευκής. Οι αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας είναι έντονες. Οι γειτόνισσες αλλά και οι συμμαθητές της Σκάουτ στο σχολείο δεν παύουν να συκοφαντούν τον πατέρα της και να μιλούν υποτιμητικά για εκείνον που υπερασπίζεται τους “αραπάδες”. Η μικρή ηρωίδα, μέσα από τα παιδικά μάτια της, προσπαθεί να κατανοήσει την κατηγορία εις βάρους του πατέρα της, χωρίς να μπορεί να την καταλάβει…
Η δίκη θα γίνει, η τύχη του μαύρου κατηγορούμενου είναι σχεδόν προδιαγεγραμμένη στο κοινωνικό περιβάλλον μίας επαρχίας του Νότου των ΗΠΑ, στις αρχές της δεκαετίας του 1930. Η αδικία και η προκατάληψη μέσα από τα μάτια ενός παιδιού θα κορυφωθεί.
Η αναφορά στα κοτσύφια γίνεται σε αρκετά προχωρημένο στάδιο της εξιστόρησης, από μία γειτόνισσα που λέει ότι ειδικά τα κοτσύφια δεν πρέπει να τα σκοτώνουμε διότι δεν κάνουν κανένα κακό, καμία ζημιά, παρά μόνο τραγουδούν στους ανθρώπους. Συνεχίζοντας την ανάγνωση, αντιλαμβανόμαστε ότι πρόκειται για μία αλληγορική αναφορά στον αδύναμο που διώκεται(;), στον μαύρο που καταδικάζεται(;)…
Το έργο της Χάρπερ Λι έχει γίνει παγκόσμιο best seller, έχει συναρπάσει πολλές γενιές ανθρώπων, έχει μεταφερθεί στον κινηματογράφο τη δεκαετία του 1960. Θεωρείται ένα από τα κορυφαία μυθιστορήματα της Αμερικανικής λογοτεχνίας του περασμένου αιώνα.
