Η αύξηση των διαγνώσεων της ΔΑΦ (Διαταραχή του Φάσματος του Αυτισμού) τις τελευταίες δεκαετίες, συνέβαλε στην αύξηση του ενδιαφέροντος για πιθανές περιβαλλοντικές αιτίες, συμπεριλαμβανομένων των αλλαγών στο μικροβίωμα του εντέρου. Πολλοί ερευνητές υποστηρίζουν ότι υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις ότι η αυξημένη ευαισθητοποίηση και τα ευρύτερα διαγνωστικά κριτήρια εξηγούν την αύξηση.
Ωστόσο, η ιδέα ότι κάτι στο μικροβίωμα του εντέρου συμβάλλει αιτιολογικά στην εκδήλωση της ΔΑΦ έχει κερδίσει έδαφος τα τελευταία χρόνια.
Τον Νοέμβριο του 2025, ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός υγείας Wellcome Leap με έδρα τις ΗΠΑ άνοιξε αιτήσεις για ένα πρόγραμμα 50 εκατομμυρίων δολαρίων το οποίο επικεντρώνεται στην αμφιλεγόμενη ιδέα που έχει απασχολήσει ορισμένους ερευνητές: ότι η σύνθεση του μικροβιώματος του εντέρου θα μπορούσε με κάποιο τρόπο να επηρεάσει την ανάπτυξη της ΔΑΦ και ότι θα μπορούσε να αξιοποιηθεί ως θεραπεία.
Πράγματι, τις τελευταίες δεκαετίες, ερευνητές οι οποίοι μελετούν το μικροβίωμα του εντέρου έχουν παρατηρήσει συνδέσεις μεταξύ των μικροβίων του εντέρου και νευρολογικών παθήσεων, από την κατάθλιψη και τη νόσο του Πάρκινσον έως τη ΔΑΦ.
ΔΑΦ: Συχνότητα, συμπτώματα και αιτιολογία
Η ΔΑΦ είναι μια σύνθετη νευροαναπτυξιακή διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από μοτίβα επαναλαμβανόμενων, περιορισμένων συμπεριφορών και δυσκολιών στην κοινωνική επικοινωνία. Περίπου το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού επηρεάζεται από τη ΔΑΦ, με τους άνδρες να είναι πιο πιθανό να διαγνωστούν με αυτή τη διαταραχή από τις γυναίκες.
Η ΔΑΦ πιθανότατα προκύπτει λόγω ενός συνδυασμού γενετικών, επιγενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένης της ανοσολογικής δυσλειτουργίας. Για παράδειγμα, τα παιδιά με ΔΑΦ συχνά εμφανίζουν αυξημένα επίπεδα προφλεγμονωδών κυτοκινών, όπως η ιντερλευκίνη-6 (IL-6) και αντιφλεγμονωδών κυτοκινών όπως η IL-4 και η IL-10.
Η μεγαλύτερη ηλικία των γονέων, οι επιπλοκές κατά τη γέννηση που προκύπτουν λόγω ισχαιμίας και υποξίας, ο τοκετός με καισαρική τομή, καθώς και η μητρική παχυσαρκία ή/και ο μητρικός διαβήτης μπορεί επίσης να αυξήσουν τον κίνδυνο εκδήλωσης ΔΑΦ στα παιδιά.
Η συχνότητα εμφάνισης γαστρεντερικών συμπτωμάτων στη ΔΑΦ
Τα άτομα με ΔΑΦ διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να αναπτύξουν άλλες διαταραχές, μερικές από τις οποίες περιλαμβάνουν τη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), γαστρεντερικές διαταραχές, αγχώδεις διαταραχές, επιληψία και διαταραχές ύπνου σε σύγκριση με τα αδέλφια τους που δεν έχουν ΔΑΦ. Στην πραγματικότητα, το 74% των ατόμων που έχουν διαγνωστεί με ΔΑΦ εμφανίζουν τουλάχιστον μία συννοσηρότητα, με τις γαστρεντερικές διαταραχές να αναφέρονται συχνότερα σε παιδιά με ΔΑΦ.
Αυτές οι γαστρεντερικές διαταραχές μπορεί να εκδηλωθούν ως δυσκοιλιότητα, διάρροια, κοιλιακό άλγος ή/και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, με τη συχνότητα εμφάνισης να κυμαίνεται μεταξύ 9-91%.
Πώς επηρεάζει η εντερική δυσβίωση την εκδήλωση της ΔΑΦ στα παιδιά;
Εντός του γαστρεντερικού σωλήνα, μια ποικιλόμορφη κοινότητα μικροοργανισμών, οι οποίοι συλλογικά αναφέρονται ως μικροβίωμα του εντέρου, είναι κρίσιμη για τη διατήρηση της φυσιολογικής ομοιόστασης. Για παράδειγμα, ορισμένες μεταβολικές λειτουργίες του εντερικού μικροβιώματος περιλαμβάνουν την πέψη των διαιτητικών ινών, την παραγωγή λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας, τη διατήρηση της ακεραιότητας του εντερικού φραγμού, διευκολύνοντας την έκκριση βλέννας, καθώς και την απελευθέρωση αντιμικροβιακών πεπτιδίων και ανοσοσφαιρίνης Α.
Η εντερική δυσβίωση έχει εμπλακεί τόσο σε γαστρεντερικά όσο και σε νευροψυχιατρικά συμπτώματα που παρατηρούνται στην ΔΑΦ μέσω διαφόρων μηχανισμών. Τα παιδιά με ΔΑΦ συχνά εμφανίζουν αυξημένη αφθονία Lactobacillus, μειωμένη αναλογία Bacteroidetes/Firmicutes και οριακή αύξηση στο Desulfovibrio. Αρκετές μελέτες έχουν επίσης αναφέρει αλλοιώσεις στα Clostridium, Enterobacteriaceae, Verrucomicrobia, Fusobacteria, Escherichia coli, Prevotella, Akkermansia και Faecalibacterium σε αυτό τον πληθυσμό ατόμων.
Τα αυξημένα επίπεδα της υπομονάδας βήτα της πρωτεΐνης δέσμευσης ασβεστίου S100, μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη της ΔΑΦ, ενισχύοντας τη νευροφλεγμονή και διευκολύνοντας τις αλληλεπιδράσεις με τις προφλεγμονώδεις κυτοκίνες. Αυτές οι μεταβολικές διαταραχές έχουν τη δυνατότητα να επιδεινώσουν τα συμπτώματα της ΔΑΦ και να επηρεάσουν τη λειτουργία του νευρικού συστήματος μέσω της μειωμένης ικανότητας μεθυλίωσης και επαναμεθυλίωσης.
Μια πρόσφατη ανασκόπηση της βιβλιογραφίας
Ωστόσο, σε μια δημοσίευση στο περιοδικό Perspective που δημοσιεύτηκε στο Neuron, οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η έρευνα σχετικά με τη σύνδεση μεταξύ του μικροβιώματος του εντέρου και της ΔΑΦ έχει μεθοδολογικά, εννοιολογικά και στατιστικά λάθη.
Οι συγγραφείς του άρθρου, με επικεφαλής τον Kevin Mitchell, Αναπτυξιακό Νευροβιολόγο στο Trinity College Dublin, εξέτασαν τη βιβλιογραφία για τη ΔΑΦ και το μικροβίωμα του εντέρου και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν ισχυρά στοιχεία ότι το μικροβίωμα του εντέρου προκαλεί ΔΑΦ.
Τα ευρήματα που εξέτασαν οι ερευνητές προέρχονται από έρευνες που δείχνουν διαφορές στα βακτήρια του εντέρου μεταξύ δειγμάτων κοπράνων από άτομα με ΔΑΦ και νευροτυπικών ομάδων ελέγχου. Επιπλέον, άλλες έρευνες σε ποντίκια έχουν διαπιστώσει ότι ορισμένες αλλαγές στο μικροβίωμα, οδήγησαν τα ζώα να αλλάξουν τις κοινωνικές τους αλληλεπιδράσεις ή να αναπτύξουν πιο ψυχαναγκαστικές ή επαναλαμβανόμενες συμπεριφορές που θεωρούνται αυτιστικές.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα στοιχεία από μελέτες παρατήρησης σε ανθρώπους, μελέτες σε ποντίκια και κλινικές δοκιμές μικρής κλίμακας, παραμένουν αδύναμα και ότι αυτές οι έρευνες δεν συγκλίνουν για να δείξουν συγκεκριμένες αλλαγές στο μικροβίωμα που σχετίζονται σταθερά με τη ΔΑΦ.
Επιπλέον, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι πολλές έρευνες έχουν αντιφατικά ευρήματα: Ορισμένες αναφέρουν ότι τα παιδιά με ΔΑΦ έχουν χαμηλότερη αφθονία ορισμένων βακτηρίων του εντέρου σε σχέση με τα νευροτυπικά παιδιά, ενώ άλλες έρευνες αναφέρουν υψηλότερη αφθονία. Μεγαλύτερες μελέτες διαπιστώνουν ότι τα βακτήρια του εντέρου διαφέρουν μόνο ελαφρώς περισσότερο μεταξύ των ατόμων με ΔΑΦ και των νευροτυπικών ατόμων από ό,τι μεταξύ των νευροτυπικών ατόμων.
Κριτική της ανασκόπησης
Ωστόσο, οι ερευνητές οι οποίοι μελετούν τη σύνδεση μεταξύ του μικροβιώματος του εντέρου και της ΔΑΦ διαφωνούν με τον Mitchell και τους συνεργάτες του. Οι ερευνητές της ΔΑΦ και του εντερικού μικροβιώματος υποστηρίζουν ότι δεν λένε ότι τα μικρόβια του εντέρου προκαλούν ΔΑΦ, αλλά ότι υπάρχει μια συσχέτιση μεταξύ των δύο, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε θεραπευτικές μεθόδους, βοηθώντας στη βελτίωση ορισμένων πτυχών της διαταραχής.
«Πρόκειται για μια νέα εξέλιξη στη νευροεπιστήμη και στην πιθανότητας συνδέσεων μεταξύ του εντέρου και του εγκεφάλου, και νομίζω ότι είναι ένας πολύ υποσχόμενος τομέας. Δεν με εκπλήσσει λοιπόν το γεγονός ότι οι συγγραφείς ενδιαφέρονται πραγματικά για αυτό», δήλωσε η Shelly Buffington, Νευροεπιστήμονας η οποία μελετά το μητρικό εντερικό μικροβίωμα στο Baylor College of Medicine.
«Συνολικά, ωστόσο, υπάρχει μια βασική παρανόηση των θεμελιωδών ερωτημάτων στον τομέα που τίθενται και στην πραγματικότητα μια λανθασμένη περιγραφή της ερμηνείας των αποτελεσμάτων που είναι διάχυτη σε όλο το άρθρο».
Βιβλιογραφία
Mitchell, K. J., Dahly, D. L., & Bishop, D. V. M. (2026). Conceptual and methodological flaws undermine claims of a link between the gut microbiome and autism. Neuron, 114(2), 196–211. https://doi.org/10.1016/j.neuron.2025.10.006
Młynarska, E., Barszcz, E., Budny, E., Gajewska, A., Kopeć, K., Wasiak, J., Rysz, J., & Franczyk, B. (2025). The Gut-Brain-Microbiota Connection and Its Role in Autism Spectrum Disorders. Nutrients, 17(7), 1135. https://doi.org/10.3390/nu17071135
